Xơ gan cổ trướng có lây không và những điều cần biết để phòng ngừa

Xơ gan cổ trướng có lây không là gì?

Xơ gan cổ trướng biểu thị giai đoạn suy giảm chức năng gan nghiêm trọng, khi các mô sẹo xơ thay thế phần lớn tế bào gan lành và làm biến dạng cấu trúc mạch máu trong gan. Tình trạng tăng áp lực tĩnh mạch cửa kết hợp với giảm nồng độ albumin huyết tương trong máu khiến chất lỏng rò rỉ từ lòng mạch vào khoang phúc mạc, hình thành hiện tượng cổ trướng.

Bụng của người bệnh thường căng to, tuần hoàn bàng hệ nổi rõ dưới da bụng, kèm theo mệt mỏi, vàng mắt, vàng da và phù hai chi dưới. Về mặt bệnh học, đây là hậu quả của quá trình viêm và hoại tử tế bào gan kéo dài nhiều năm do nhiều nguyên nhân khác nhau. Dịch cổ trướng là dịch thấm tích tụ nội tại trong khoang cơ thể, không chứa mầm bệnh có khả năng lây qua đường hô hấp hay tiếp xúc thông thường. Do đó, xơ gan cổ trướng được xếp vào nhóm bệnh lý chuyển hóa mô mạn tính không truyền nhiễm.

Khả năng lây nhiễm trực tiếp của xơ gan cổ trướng

Nhiều người thường e ngại dịch tích tụ trong khoang bụng của người bệnh xơ gan có thể mang theo mầm bệnh nguy hiểm. Tuy nhiên, về mặt sinh lý học, dịch cổ trướng chủ yếu là huyết tương thoát mạch do áp lực mạch máu tăng cao và thiếu hụt protein albumin do gan giảm tổng hợp. Bản thân khối dịch này hoàn toàn không có khả năng lây bệnh khi tiếp xúc ngoài da hay qua không khí.

Mọi hoạt động sinh hoạt thường nhật như dùng chung bát đũa, ngủ chung giường, ôm hôn, trò chuyện hoặc hỗ trợ vệ sinh cá nhân cho người mắc xơ gan cổ trướng đều an toàn. Bệnh xơ hóa gan không phải là bệnh lây nhiễm qua đường hô hấp hay tiêu hóa. Do đó, người thân không nên có thái độ cách ly, kỳ thị hay né tránh người bệnh, bởi sự đồng hành và hỗ trợ tâm lý của gia đình đóng vai trò rất quan trọng trong việc nâng cao chất lượng sống của bệnh nhân ở giai đoạn mạn tính này.

Nhóm nguyên nhân gây xơ gan có nguy cơ lây truyền

Điểm mấu chốt quyết định yếu tố lây nhiễm không nằm ở bản thân tình trạng xơ gan mà nằm ở căn nguyên gây tổn thương gan ban đầu. Hai tác nhân truyền nhiễm phổ biến nhất có thể dẫn tới xơ gan cổ trướng là virus viêm gan B và virus viêm gan C. Cả hai loại virus này đều có khả năng lây truyền từ người mang mầm bệnh sang người lành thông qua ba con đường chính: đường máu, quan hệ tình dục không an toàn và truyền từ mẹ sang con trong quá trình sinh nở.

Cụ thể, việc dùng chung kim tiêm, sử dụng chung dụng cụ xăm mình, xỏ khuyên hoặc các vật dụng cá nhân có nguy cơ dính máu như dao cạo râu, bàn chải đánh răng, kìm cắt móng tay có thể làm lây nhiễm virus viêm gan. Khi một người bị nhiễm virus viêm gan mạn tính mà không được theo dõi và điều trị kháng virus kịp thời, mô gan sẽ bị phá hủy liên tục qua hàng chục năm, dẫn tới xơ gan và xuất hiện biến chứng cổ trướng.

Các dạng xơ gan cổ trướng hoàn toàn không có tính lây nhiễm

Bên cạnh căn nguyên do virus viêm gan, phần lớn các trường hợp xơ gan cổ trướng khác bắt nguồn từ các yếu tố nội tại hoặc thói quen sinh hoạt và hoàn toàn không thể lây nhiễm cho bất kỳ ai. Điển hình nhất là tình trạng xơ gan do lạm dụng rượu bia kéo dài, nơi cồn và các chất chuyển hóa độc hại trực tiếp hủy hoại tế bào nhu mô gan theo thời gian.

Ngoài ra, bệnh gan thoái hóa mỡ không do rượu liên quan đến hội chứng chuyển hóa, béo phì, đái tháo đường týp 2 và rối loạn lipid máu cũng là nguyên nhân ngày càng phổ biến dẫn đến xơ hóa gan tiến triển. Một số bệnh lý tự miễn như viêm gan tự miễn, viêm đường mật tiên phát, hay các rối loạn di truyền như ứ đồng hoặc ứ sắt cũng gây tổn thương gan nặng nề nhưng hoàn toàn không lây lan trong gia đình hay cộng đồng. Với những trường hợp này, người nhà có thể yên tâm chăm sóc mà không cần bất kỳ biện pháp bảo hộ phòng lây nào.

Biện pháp chăm sóc và phòng ngừa an toàn cho gia đình

Để bảo vệ sức khỏe cho cả người bệnh lẫn người chăm sóc, các thành viên trong gia đình cần thực hiện các biện pháp y tế dự phòng khoa học. Nếu người bệnh được xác định mắc xơ gan do viêm gan virus B, tất cả người thân sống chung nhà cần đến cơ sở y tế xét nghiệm máu để kiểm tra tình trạng nhiễm và kháng thể, từ đó tiến hành tiêm phòng vắc xin viêm gan B đầy đủ nếu chưa có miễn dịch.

Bên cạnh đó, tuyệt đối không dùng chung các vật dụng cá nhân có khả năng gây trầy xước và tiếp xúc với máu như dao cạo râu, bấm móng tay hoặc bàn chải đánh răng. Khi hỗ trợ xử lý vết thương hở hoặc tiếp xúc trực tiếp với máu của người bệnh, người chăm sóc nên đeo găng tay y tế bảo vệ. Đồng thời, cần phối hợp chặt chẽ với bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa – gan mật để theo dõi chế độ dinh dưỡng giảm muối, quản lý lượng nước nạp vào và kiểm tra định kỳ các biến chứng nguy hiểm của xơ gan.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin về khả năng lây nhiễm của xơ gan cổ trướng chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán y khoa. Người bệnh xơ gan cổ trướng cần được theo dõi trực tiếp bởi bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa hoặc truyền nhiễm để xác định chính xác nguyên nhân nền. Gia đình không nên tự ý cho người bệnh sử dụng các bài thuốc truyền miệng, thuốc nam không rõ nguồn gốc hay tự điều chỉnh thuốc lợi tiểu vì có thể gây suy thận cấp hoặc hôn mê gan nguy hiểm.

Tóm tắt

Tóm lại, xơ gan cổ trướng không phải là bệnh lây nhiễm trực tiếp qua tiếp xúc hay sinh hoạt thông thường. Nguy cơ lây lan chỉ xảy ra nếu căn nguyên do virus viêm gan B hoặc C truyền qua đường máu và dịch tiết. Việc trang bị kiến thức y tế đúng đắn, tiêm phòng vắc xin và duy trì lối sống lành mạnh giúp bảo vệ cả gia đình và hỗ trợ người bệnh điều trị hiệu quả.