Xì mũi bị ù tai và chóng mặt: Nguyên nhân, cách xử trí và phòng ngừa

Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.

Hiện tượng xì mũi ù tai chóng mặt xuất hiện khá phổ biến ở những người đang mắc các đợt cảm cúm, viêm mũi dị ứng hoặc viêm xoang. Nhiều người có thói quen dùng lực thật mạnh để tống sạch dịch nhầy ứ đọng, nhưng vô tình lại tạo ra áp lực khí lớn tác động trực tiếp lên hệ thống tai giữa và tiền đình.

Cảm giác tai bỗng nhiên bị bít đặc, phát ra tiếng vo ve kèm theo cơn choáng váng chòng chành có thể chỉ thoáng qua vài giây nhưng cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo tổn thương áp lực tai. Hiểu rõ cơ chế giải phẫu, nguyên nhân liên quan và thực hành cách vệ sinh mũi đúng chuẩn y khoa sẽ giúp bạn bảo vệ thính giác và ngăn ngừa các biến chứng tai mũi họng không mong muốn.

Xì mũi ù tai chóng mặt là gì?

Hiện tượng ù tai và chóng mặt xuất hiện ngay sau khi xì mũi là phản ứng thứ phát do sự mất cân bằng áp suất đột ngột giữa khoang mũi họng và tai giữa. Hệ thống tai mũi họng được thông thương chặt chẽ với nhau thông qua vòi nhĩ, một cấu trúc giải phẫu giữ nhiệm vụ lưu thông không khí và dẫn lưu dịch từ hòm nhĩ xuống vòm hầu. Khi một người xì mũi với lực quá mạnh hoặc thực hiện sai cách trong bối cảnh niêm mạc mũi họng đang bị viêm nhiễm, lượng khí bị nén lại không thoát kịp ra cửa mũi trước sẽ dội ngược vào tai. Tình trạng này tác động trực tiếp lên màng nhĩ và hệ thống ốc tai tiền đình, tạo nên cảm giác lùng bùng, tiếng kêu bất thường trong tai đi cùng trạng thái mất thăng bằng hoặc hoa mắt tức thời.

Cơ chế khiến hành động xì mũi gây ù tai và chóng mặt

Tai giữa và vòm mũi họng được kết nối trực tiếp thông qua một ống thông sinh lý hẹp gọi là vòi nhĩ hay vòi Eustache. Bình thường, vòi nhĩ chỉ mở ra khi nuốt hoặc ngáp nhằm cân bằng áp suất giữa tai giữa và môi trường bên ngoài. Khi bạn xì mũi quá mạnh, đặc biệt là khi bịt chặt cả hai bên mũi, áp lực không khí trong vòm họng tăng vọt, ép khí và dịch nhầy đi ngược qua vòi nhĩ vào hòm nhĩ. Sự thay đổi áp suất đột ngột này đẩy căng màng nhĩ ra phía ngoài, gây nên tiếng lùng bùng hoặc tiếng vo ve trong tai. Đồng thời, biến động áp lực tác động qua chuỗi xương con tới cửa sổ bầu dục và dịch ốc tai thuộc tai trong, kích thích cơ quan tiền đình gây ra cảm giác chóng mặt, mất thăng bằng tạm thời.

Các nguyên nhân và bệnh lý nền thường gặp liên quan đến triệu chứng

Tình trạng ù tai và chóng mặt khi xì mũi thường xảy ra trên nền các bệnh lý đường hô hấp trên. Người bị viêm mũi dị ứng, viêm xoang hoặc cảm cúm thường có niêm mạc phù nề, tăng tiết dịch nhầy đặc làm tắc nghẽn một phần vòi nhĩ, khiến tai nhạy cảm hơn trước mọi thay đổi áp suất. Ngoài ra, hội chứng rối loạn chức năng vòi nhĩ làm ống thông này đóng mở không nhịp nhàng, khiến áp suất tai giữa luôn chênh lệch so với bên ngoài. Trong một số trường hợp, người có tiền sử chấn thương áp lực tai, viêm tai giữa thanh dịch hoặc thủng màng nhĩ cũ cũng rất dễ xuất hiện cơn choáng váng kèm tiếng rít chói tai mỗi khi xì mũi không đúng cách.

Cách xử trí bước đầu khi bị ù tai và chóng mặt sau khi xì mũi

Khi xuất hiện cảm giác choáng váng và lùng bùng tai sau khi xì mũi, bạn nên dừng ngay việc xì mũi và ngồi nghỉ ở tư thế thoải mái để phòng ngã do mất thăng bằng. Thực hiện các động tác tự nhiên như nuốt nước bọt nhiều lần, uống một ngụm nước ấm từng ngụm nhỏ hoặc ngáp dài để vòi nhĩ mở ra, giúp tái lập cân bằng áp suất giữa hòm nhĩ và môi trường. Bạn không nên thực hiện nghiệm pháp nín thở ép hơi quá mức vì có thể làm tổn thương thêm màng nhĩ. Nếu mũi vẫn còn nhiều dịch ứ đọng, hãy dùng khăn giấy thấm nhẹ hoặc sử dụng nước muối sinh lý đẳng trương xịt rửa nhẹ nhàng để làm loãng chất nhầy trước khi làm sạch mũi.

Biện pháp phòng ngừa và thói quen xì mũi an toàn

Để ngăn ngừa tái phát tình trạng chấn thương áp lực lên tai, việc thay đổi thói quen vệ sinh mũi hằng ngày đóng vai trò then chốt. Nguyên tắc cơ bản là không bao giờ bịt cả hai lỗ mũi để xì cùng một lúc. Bạn hãy dùng ngón tay ấn nhẹ một bên cánh mũi, đầu hơi cúi về phía trước, miệng hơi hé mở để phân tán bớt áp lực, sau đó xì thật nhẹ nhàng bên mũi còn lại ra khăn giấy sạch rồi làm tương tự cho bên kia. Song song với đó, bạn cần điều trị dứt điểm các đợt viêm mũi họng, súc họng và rửa mũi đúng kỹ thuật bằng dung dịch chuyên dụng, giữ ấm vùng cổ ngực khi thời tiết chuyển lạnh để hạn chế phù nề niêm mạc đường thở.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài mang tính chất phổ biến kiến thức và không thay thế cho chẩn đoán y khoa chuyên sâu. Bạn không nên tự ý mua các loại thuốc nhỏ tai, thuốc co mạch kéo dài hoặc tự ý dùng dụng cụ chọc ngoáy vào ống tai khi thấy ù tai. Cần đi khám ngay tại cơ sở y tế nếu tình trạng chóng mặt kèm nôn mửa, ù tai kéo dài trên 24 giờ, suy giảm thính lực rõ rệt, đau tai dữ dội hoặc tai chảy dịch mủ.

Tóm tắt

Hiện tượng ù tai và chóng mặt sau khi xì mũi thường liên quan đến áp lực khí đột ngột tác động lên vòi nhĩ và tai giữa. Phần lớn các trường hợp nhẹ sẽ cải thiện khi bạn điều chỉnh thói quen xì mũi nhẹ nhàng từng bên và kiểm soát tốt các đợt viêm đường hô hấp trên. Nếu cảm giác choáng váng hoặc tiếng ve kêu trong tai tiếp diễn, việc thăm khám chuyên khoa Tai Mũi Họng là bước cần thiết để bảo vệ thính lực lâu dài.