Xét nghiệm trào ngược dạ dày gồm những gì và khi nào cần thực hiện?

Xét nghiệm trào ngược dạ dày là gì?

Trào ngược dạ dày thực quản là tình trạng các chất chứa trong dạ dày như acid dịch vị, pepsin hoặc dịch mật trào ngược lên thực quản, gây ra các triệu chứng khó chịu hoặc tổn thương mô học. Để chẩn đoán bệnh lý này, bác sĩ không chỉ dựa vào lời kể của người bệnh mà cần đến các bằng chứng khách quan từ xét nghiệm cận lâm sàng.

Các phương pháp xét nghiệm trào ngược dạ dày được thiết kế nhằm mục đích kiểm tra hai yếu tố cốt lõi: mức độ tổn thương thực thể tại niêm mạc thực quản và hoạt động chức năng sinh lý của đường tiêu hoá trên. Việc thực hiện đầy đủ các thăm dò cần thiết giúp bác sĩ phân biệt trào ngược thông thường với các bệnh lý có biểu hiện tương tự như viêm loét dạ dày tá tràng, co thắt tâm vị hay bệnh lý tim mạch, từ đó cá thể hóa phác đồ điều trị cho từng người bệnh.

Nội soi thực quản dạ dày tá tràng và sinh thiết niêm mạc

Nội soi thực quản dạ dày tá tràng là kỹ thuật thăm dò hình ảnh phổ biến nhất khi đánh giá bệnh trào ngược dạ dày thực quản. Bác sĩ sử dụng ống soi mềm có gắn camera đi qua miệng hoặc mũi để quan sát trực tiếp bề mặt niêm mạc. Phương pháp này giúp phát hiện các vết trợt, viêm loét, hẹp lòng thực quản hoặc biến chứng Barrett thực quản.

Ngoài việc quan sát tổn thương đại thể, nội soi còn cho phép bác sĩ lấy mẫu mô sinh thiết nhằm phân tích tế bào học dưới kính hiển vi. Sinh thiết hỗ trợ loại trừ các bệnh lý ác tính, đồng thời kiểm tra sự hiện diện của vi khuẩn Helicobacter pylori trong dạ dày. Mặc dù nội soi không ghi nhận được từng đợt dịch vị trào ngược thoáng qua, đây vẫn là công cụ quan trọng hàng đầu giúp đánh giá mức độ tổn thương thực thể do acid gây ra.

Đo pH thực quản 24 giờ kết hợp đo trở kháng đa kênh

Đo pH thực quản 24 giờ kết hợp trở kháng là tiêu chuẩn vàng để xác định số lượng và thời gian các cơn trào ngược acid trong ngày. Bác sĩ luồn một ống thông mềm rất nhỏ qua mũi xuống thực quản hoặc gắn viên nang cảm biến không dây vào niêm mạc thực quản để ghi nhận nồng độ acid liên tục.

Kỹ thuật đo trở kháng còn giúp nhận diện cả những đợt trào ngược không acid hoặc trào ngược dịch mật mà phương pháp đo pH thông thường dễ bỏ sót. Thiết bị ghi nhận tương quan chính xác giữa thời điểm trào ngược và các triệu chứng người bệnh gặp phải như ợ nóng, nghẹn cổ hay ho khan. Phương pháp này thường được chỉ định cho những trường hợp triệu chứng dai dẳng dù đã dùng thuốc giảm tiết acid hoặc người bệnh chuẩn bị phẫu thuật chống trào ngược.

Đo áp lực và vận động thực quản độ phân giải cao

Đo áp lực và nhu động thực quản độ phân giải cao giúp đánh giá chức năng co bóp của thân thực quản và hoạt động đóng mở của cơ thắt thực quản dưới. Thiết bị sử dụng hệ thống cảm biến áp lực đa điểm luồn qua mũi nhằm đo lường lực co bóp khi người bệnh thực hiện động tác nuốt nước.

Kỹ thuật này giúp phát hiện tình trạng suy giảm trương lực cơ thắt thực quản dưới, vốn là cơ chế sinh lý bệnh chính dẫn đến hiện tượng trào ngược dịch dạ dày lên trên. Bên cạnh đó, đo áp lực thực quản còn hỗ trợ phân biệt trào ngược với các rối loạn vận động tiêu hoá khác như co thắt tâm vị hoặc co thắt thực quản lan tỏa, từ đó tránh nhầm lẫn trong chẩn đoán và định hướng điều trị ngoại khoa chính xác.

Chụp X-quang thực quản dạ dày có cản quang

Chụp X-quang thực quản dạ dày có uống thuốc cản quang Barium giúp bác sĩ quan sát hình thái giải phẫu của đường tiêu hoá trên dưới màn huỳnh quang tăng sáng. Khi người bệnh nuốt dung dịch cản quang, hình ảnh lưu thông của thuốc sẽ phản ánh cấu trúc lòng thực quản và vị trí dạ dày.

Phương pháp chẩn đoán hình ảnh này hỗ trợ phát hiện các dị tật giải phẫu như thoát vị hoành, túi thừa thực quản hoặc các đoạn hẹp cơ học cản trở thức ăn. Dù không đo lường được mức độ phơi nhiễm acid như phương pháp đo pH, chụp X-quang cản quang vẫn là xét nghiệm hỗ trợ hữu ích trong những trường hợp người bệnh có biểu hiện nuốt khó, nuốt đau hoặc nghi ngờ biến dạng cấu trúc giải phẫu.

Lưu ý an toàn

Các thông tin về kỹ thuật chẩn đoán chỉ mang tính chất tham khảo y khoa phổ thông, không thay thế cho chỉ định trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa. Mỗi phương pháp thăm dò cận lâm sàng đều có chỉ định, chống chỉ định và quy trình chuẩn bị riêng biệt. Người bệnh cần thông báo đầy đủ về tiền sử dị ứng, bệnh lý nền và các loại thuốc đang sử dụng trước khi tiến hành thủ thuật để đảm bảo an toàn tối đa.

Tóm tắt

Các kỹ thuật cận lâm sàng giúp bác sĩ xác định chính xác tình trạng trào ngược dạ dày thực quản và loại trừ tổn thương nguy hiểm. Người bệnh không nên tự suy đoán hay tự mua thuốc điều trị khi xuất hiện triệu chứng kéo dài. Việc thăm khám trực tiếp tại cơ sở y tế chuyên khoa tiêu hoá sẽ giúp xây dựng kế hoạch kiểm soát an toàn và bảo vệ niêm mạc đường tiêu hoá hiệu quả.