Xét nghiệm phân cho bé để làm gì và khi nào cần thực hiện?

Xét nghiệm phân cho bé là gì?

Xét nghiệm phân cho bé là xét nghiệm phân tích mẫu phân của trẻ nhằm phát hiện các dấu hiệu bệnh lý ở hệ tiêu hóa. Mẫu phân sau khi thu thập sẽ được kiểm tra đại thể về màu sắc, độ sệt, mùi và sự hiện diện của chất nhầy hoặc máu. Tiếp đó, kỹ thuật viên xét nghiệm sẽ soi dưới kính hiển vi để tìm hồng cầu, bạch cầu, nấm men, ấu trùng hoặc trứng ký sinh trùng như giun, sán, amip và trùng roi.

Trong một số trường hợp nhiễm khuẩn đường ruột nghi ngờ diễn tiến nặng, mẫu phân có thể được nuôi cấy vi khuẩn nhằm xác định chính xác chủng vi sinh vật gây bệnh và thực hiện kháng sinh đồ. Việc thực hiện xét nghiệm này hoàn toàn không xâm lấn, không gây đau đớn cho trẻ và giúp đánh giá tình trạng viêm ruột hoặc khả năng tiêu hóa tinh bột, lipid một cách khách quan.

Mục đích của xét nghiệm phân đối với sức khỏe trẻ nhỏ

Mục đích chính của xét nghiệm phân cho bé là xác định căn nguyên gây ra các triệu chứng rối loạn tiêu hóa bất thường. Ở lứa tuổi sơ sinh và trẻ nhỏ, hệ tiêu hóa và hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, khiến niêm mạc ruột rất dễ bị tấn công bởi vi khuẩn, virus hoặc ký sinh trùng. Xét nghiệm soi phân trực tiếp giúp phát hiện sự hiện diện của tế bào viêm như bạch cầu và hồng cầu, qua đó cho biết niêm mạc đại tràng hoặc ruột non có đang bị tổn thương hay xuất huyết vi thể hay không.

Bên cạnh việc phát hiện mầm bệnh truyền nhiễm, xét nghiệm phân còn hỗ trợ đánh giá khả năng hấp thu các chất dinh dưỡng của đường ruột. Việc tìm thấy cặn dư tinh bột, hạt mỡ chưa tiêu hóa hoặc đo nồng độ pH của phân giúp bác sĩ nhận định trẻ có gặp hội chứng kém hấp thu, bất dung nạp đường lactose hoặc viêm ruột dị ứng hay không. Nhờ đó, phụ huynh có thể điều chỉnh chế độ dinh dưỡng phù hợp theo chỉ dẫn y tế.

Những trường hợp cha mẹ cần đưa trẻ đi xét nghiệm phân

Bác sĩ thường chỉ định xét nghiệm phân khi trẻ nhỏ xuất hiện các dấu hiệu bất thường kéo dài ở đường tiêu hóa. Trường hợp phổ biến nhất là trẻ bị tiêu chảy cấp hoặc tiêu chảy kéo dài nhiều ngày, phân lỏng nhiều nước, đổi màu xanh sẫm hoặc có mùi chua nồng khác thường. Nếu quan sát thấy phân có dính vệt máu tươi, nhầy mũi hoặc lẫn bọt khí, việc đưa trẻ đi khám và xét nghiệm phân là rất cần thiết để loại trừ nhiễm khuẩn lỵ hoặc viêm ruột xuất huyết.

Ngoài ra, trẻ có triệu chứng chậm tăng cân, sụt cân không rõ nguyên nhân, bụng chướng đầy hơi, nôn trớ tái diễn hoặc quấy khóc nhiều do đau quặn bụng cũng có thể cần kiểm tra phân. Đối với trẻ lớn hơn, ngứa hậu môn về đêm, đi ngoài phân sống liên tục hoặc nghi ngờ nhiễm giun kim, giun đũa cũng là những thời điểm bác sĩ sẽ yêu cầu làm xét nghiệm tìm ký sinh trùng đường ruột.

Quy trình và cách lấy mẫu phân cho bé đúng chuẩn tại nhà

Để kết quả xét nghiệm phân phản ánh chính xác tình trạng sức khỏe của bé, việc thu thập mẫu phân đúng kỹ thuật đóng vai trò quyết định. Phụ huynh nên chuẩn bị lọ nhựa vô trùng có nắp xoay và muỗng gắn sẵn do cơ sở y tế cung cấp. Khi trẻ đi ngoài, cha mẹ dùng muỗng lấy một lượng phân khoảng bằng đầu ngón tay cái, tương đương 5 đến 10 gam phân đặc hoặc vài mililit phân lỏng.

Khi lấy mẫu, cần chú ý chọn những vị trí phân bất thường nhất như nơi có chất nhầy, bọt khí hoặc vệt máu. Tuyệt đối không lấy mẫu phân dính trực tiếp trên bề mặt bỉm tã giấy vì nước trong phân sẽ bị thấm hút mất và có thể lẫn tạp chất từ chất hút ẩm. Phụ huynh có thể lót mặt trái tã sạch, dùng bô đã cọ rửa sạch và tráng nước sôi để nguội hoặc lót màng bọc nilon sạch lên bỉm trước khi lấy. Sau khi lấy xong, cần đóng chặt nắp lọ và chuyển ngay đến phòng xét nghiệm trong vòng một đến hai giờ.

Cách đọc và ý nghĩa của một số chỉ số xét nghiệm phân cơ bản

Phiếu kết quả xét nghiệm phân thường cung cấp các thông số đại thể và vi thể giúp bác sĩ định hướng chẩn đoán. Ở trẻ khỏe mạnh bú mẹ hoàn toàn, phân thường có màu vàng hoa cải, hơi sệt và không có hồng cầu, bạch cầu hay trứng ký sinh trùng. Nếu kết quả ghi nhận có bạch cầu nhiều vi trường, điều này thường gợi ý niêm mạc ruột đang có phản ứng viêm, thường gặp trong viêm ruột do vi khuẩn hoặc hội chứng lỵ.

Sự xuất hiện của hồng cầu trong phân cho thấy có hiện tượng chảy máu ở đường tiêu hóa, có thể do nứt kẽ hậu môn, polyp đại tràng hoặc viêm loét niêm mạc ruột. Nếu xét nghiệm phát hiện nấm men phát triển mạnh hoặc có kén amip, ấu trùng giun sán, trẻ đang bị rối loạn hệ vi sinh đường ruột hoặc nhiễm ký sinh trùng. Đôi khi kết quả có nhiều cặn dư tinh bột hoặc hạt mỡ, phản ánh men tiêu hóa của tụy hoặc mật chưa hoạt động tối ưu. Mọi chỉ số này cần được bác sĩ nhi khoa tổng hợp cùng triệu chứng lâm sàng để kết luận chính xác.

Lưu ý an toàn

Phụ huynh không nên tự ý dựa vào kết quả xét nghiệm phân để mua thuốc kháng sinh, thuốc cầm tiêu chảy hoặc men tiêu hóa cho bé dùng tại nhà. Việc lạm dụng thuốc kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ có thể làm suy giảm hệ lợi khuẩn đường ruột và tăng nguy cơ kháng thuốc. Kết quả xét nghiệm cần được bác sĩ chuyên khoa nhi đối chiếu trực tiếp với thể trạng, độ tuổi và tiền sử bệnh của trẻ để đưa ra quyết định can thiệp an toàn, tránh chậm trễ trong việc điều trị các bệnh lý tiêu hóa nghiêm trọng.

Tóm tắt

Xét nghiệm phân cho bé là phương pháp thăm dò đơn giản, không gây đau đớn nhưng đem lại giá trị chẩn đoán cao đối với các vấn đề tiêu hóa ở trẻ em. Khi phát hiện trẻ có dấu hiệu đi ngoài bất thường kéo dài, phụ huynh nên chủ động đưa bé đến cơ sở y tế thăm khám, lấy mẫu phân theo đúng hướng dẫn để bác sĩ có căn cứ khoa học chăm sóc và bảo vệ sức khỏe hệ tiêu hóa cho con.