Xét nghiệm máu có phát hiện ung thư vòm họng được không và vì sao cần sàng lọc?

Xét nghiệm máu có phát hiện ung thư vòm họng được không và vì sao cần sàng lọc?

Ung thư vòm họng là bệnh lý ác tính xuất phát từ các tế bào biểu mô ở vùng vòm họng, khu vực nằm sâu phía sau mũi và phía trên họng miệng. Bệnh có tỷ lệ mắc tương đối cao tại khu vực Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam. Do vị trí giải phẫu đặc thù và các triệu chứng ban đầu thường mơ hồ, bệnh rất khó nhận biết nếu chỉ dựa vào cảm nhận thông thường của người bệnh. Nhiều người kỳ vọng một xét nghiệm máu đơn giản có thể giúp phát hiện sớm ung thư vòm họng. Tuy nhiên, trong y khoa hiện đại, xét nghiệm máu chỉ là xét nghiệm gián tiếp tìm kháng thể hoặc vật chất di truyền của virus Epstein-Barr, một tác nhân liên quan chặt chẽ đến sự phát triển của khối u vòm họng. Để có được chẩn đoán chính xác tuyệt đối, bác sĩ cần phối hợp nhiều kỹ thuật thăm khám trực tiếp, đặc biệt là quan sát tổn thương qua nội soi và đánh giá mô học.

Vai trò thực tế của xét nghiệm máu trong tầm soát ung thư vòm họng

Trong thực hành lâm sàng, xét nghiệm máu không được dùng để khẳng định sự hiện diện của khối u vòm họng. Phương pháp này chủ yếu đo nồng độ kháng thể kháng virus Epstein-Barr như IgA kháng VCA hoặc IgA kháng EBNA, hoặc định lượng EBV DNA tự do trong huyết tương. Bản thân virus Epstein-Barr có liên quan mật thiết đến cơ chế bệnh sinh của ung thư vòm họng tại các khu vực dịch tễ Đông Nam Á, nhưng việc có kháng thể hoặc nhiễm virus trong quá khứ không đồng nghĩa với việc đang mắc bệnh ung thư.

Kết quả xét nghiệm máu chỉ mang tính chất cảnh báo và phân loại nguy cơ. Nếu nồng độ kháng thể hoặc tải lượng EBV DNA tăng cao bất thường, bác sĩ sẽ xem đây là dấu hiệu chỉ điểm để tiến hành các biện pháp thăm dò hình ảnh chuyên sâu hơn. Do đó, người bệnh không thể dựa vào một kết quả xét nghiệm máu bình thường để hoàn toàn loại trừ bệnh, cũng như không nên quá hoang mang khi nhận kết quả kháng thể dương tính.

Các phương pháp chẩn đoán xác định ung thư vòm họng

Tiêu chuẩn vàng để xác định ung thư vòm họng bắt buộc phải dựa vào kết quả giải phẫu bệnh từ mẫu mô sinh thiết. Khi người bệnh đến thăm khám, bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng sẽ tiến hành nội soi vòm họng bằng ống mềm qua đường mũi để quan sát trực tiếp bề mặt niêm mạc, hố Rosenmuller và nóc vòm họng. Kỹ thuật này giúp phát hiện sớm các vùng niêm mạc sùi loét, phù nề hoặc tăng sinh mạch máu bất thường.

Nếu phát hiện vị trí nghi ngờ, bác sĩ sẽ bấm sinh thiết một mẩu mô nhỏ gửi đi giải phẫu bệnh để quan sát tế bào dưới kính hiển vi. Ngoài ra, các phương tiện chẩn đoán hình ảnh như chụp cắt lớp vi tính hoặc chụp cộng hưởng từ vùng đầu cổ được sử dụng nhằm đánh giá mức độ xâm lấn của khối u vào nền sọ và các cơ quan lân cận. Không một xét nghiệm máu đơn lẻ nào có thể thay thế được chuỗi quy trình thăm khám trực tiếp này.

Lý do cần chủ động khám sàng lọc ung thư vòm họng định kỳ

Ung thư vòm họng ở giai đoạn khởi phát thường diễn tiến âm thầm với các triệu chứng nghèo nàn, dễ nhầm lẫn với các bệnh lý viêm mũi họng thông thường như nghẹt mũi, khàn tiếng hoặc viêm xoang. Vòm họng nằm ở vị trí khuất sâu phía sau khoang mũi và phía trên khẩu cái mềm, khiến mắt thường hoàn toàn không thể quan sát được nếu không có thiết bị nội soi chuyên dụng.

Đa số trường hợp chỉ đi khám khi khối u đã phát triển lớn gây chèn ép, dẫn đến các biểu hiện điển hình một bên như ù tai, giảm thính lực, chảy dịch mũi lẫn máu hoặc xuất hiện hạch cổ to dần. Khám sàng lọc định kỳ giúp phát hiện các tổn thương tiền ung thư hoặc tế bào ác tính ngay từ khi chưa có triệu chứng rõ rệt. Việc can thiệp y khoa ở giai đoạn sớm mang lại tỷ lệ kiểm soát bệnh rất cao, bảo tồn tối đa chức năng nuốt và phát âm, đồng thời giảm thiểu gánh nặng điều trị cho người bệnh.

Những ai nên ưu tiên thực hiện sàng lọc ung thư vòm họng

Khám sàng lọc định kỳ đặc biệt quan trọng đối với các nhóm đối tượng có nguy cơ cao. Những người có người thân trực hệ như cha mẹ, anh chị em ruột từng mắc ung thư vòm họng cần chú ý theo dõi sức khỏe thường xuyên. Bên cạnh đó, thói quen hút thuốc lá, tiêu thụ rượu bia kéo dài, chế độ ăn nhiều thực phẩm ướp muối, lên men hoặc cá muối chứa nhiều hợp chất nitrosamine cũng làm tăng nguy cơ tổn thương niêm mạc vòm họng.

Những người làm việc trong môi trường tiếp xúc nhiều với bụi gỗ, khói hóa chất độc hại hoặc sinh sống tại các vùng có tỷ lệ lưu hành bệnh cao cũng nên chủ động kiểm tra. Ngay khi cơ thể xuất hiện các dấu hiệu bất thường kéo dài trên ba tuần như đau đầu âm ỉ một bên, ngạt một bên mũi tăng dần, khạc đờm dính vệt máu hoặc sờ thấy khối cứng ở góc hàm, người bệnh cần đến bệnh viện chuyên khoa tai mũi họng để được thăm khám ngay.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất cung cấp kiến thức y khoa phổ thông, không thay thế cho lời khuyên, chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Người dân tuyệt đối không tự ý mua que thử nhanh, không tự diễn giải kết quả xét nghiệm máu tại nhà và không tự sử dụng các bài thuốc truyền miệng để điều trị khi nghi ngờ có khối u. Mọi biểu hiện bất thường ở vùng tai mũi họng cần được kiểm tra trực tiếp tại các cơ sở y tế uy tín có chuyên khoa tai mũi họng hoặc ung bướu.

Tóm tắt

Xét nghiệm máu là công cụ hỗ trợ sàng lọc và theo dõi nguy cơ nhưng không thể thay thế việc thăm khám chuyên khoa. Để phát hiện sớm các tổn thương nghi ngờ ở vùng vòm họng, người dân nên chủ động kiểm tra tai mũi họng định kỳ, đặc biệt khi nằm trong nhóm nguy cơ cao hoặc xuất hiện các triệu chứng bất thường kéo dài. Việc phối hợp giữa xét nghiệm, nội soi và các phương tiện chẩn đoán hình ảnh giúp bác sĩ đưa ra kết luận chính xác cùng kế hoạch chăm sóc y tế an toàn.