Xét nghiệm máu có phát hiện ung thư dạ dày không và vai trò thực tế

Xét nghiệm máu có phát hiện ung thư dạ dày không?

Ung thư dạ dày là một trong những bệnh lý ác tính đường tiêu hóa phổ biến hàng đầu, thường tiến triển âm thầm trong giai đoạn đầu mà không gây ra triệu chứng rầm rộ. Khi xuất hiện các biểu hiện rõ rệt như đau thượng vị dai dẳng, sụt cân không rõ nguyên nhân, chán ăn, đầy trướng bụng hoặc nôn ra máu, bệnh thường đã bước sang giai đoạn tiến triển. Chính vì tính chất nguy hiểm này, nhu cầu tìm kiếm các giải pháp tầm soát đơn giản, không xâm lấn ngày càng được quan tâm. Xét nghiệm máu thường được nhiều người kỳ vọng như một công cụ phát hiện sớm khối u dạ dày. Tuy nhiên, về mặt bản chất sinh học, xét nghiệm máu chỉ phản ánh các biến đổi tuần hoàn chung và mức độ tăng sinh của một số phân tử đặc thù, hoàn toàn không đủ độ nhạy và độ đặc hiệu để thay thế các thăm dò trực tiếp trên niêm mạc dạ dày.

Vai trò thực tế của xét nghiệm máu thông thường trong bệnh lý dạ dày

Trong thực hành lâm sàng, xét nghiệm máu là chỉ định thường quy giúp bác sĩ đánh giá tổng quát tình trạng sức khỏe của người bệnh. Xét nghiệm công thức máu toàn phần giúp phát hiện tình trạng thiếu máu thiếu sắt, vốn là hệ quả phổ biến của hiện tượng xuất huyết rỉ rả kéo dài từ khối u hoặc ổ loét dạ dày. Tuy nhiên, tình trạng thiếu máu không mang tính đặc hiệu vì có thể bắt nguồn từ bệnh trĩ, rong kinh, suy dinh dưỡng hoặc viêm đại tràng.

Bên cạnh công thức máu, các xét nghiệm sinh hóa máu giúp đánh giá chức năng gan, thận và tình trạng dinh dưỡng chung nhằm chuẩn bị cho các can thiệp chuyên sâu. Dù mang lại nhiều dữ liệu định hướng, các thành phần tế bào hay chỉ số sinh hóa trong máu không phản ánh trực tiếp sự hiện diện của tế bào ung thư dạ dày tại chỗ. Do đó, xét nghiệm máu thông thường không thể dùng làm công cụ độc lập để kết luận người bệnh có mắc ung thư dạ dày hay không.

Ý nghĩa và giới hạn của các dấu ấn ung thư trong máu

Khi tìm hiểu về xét nghiệm tầm soát ung thư dạ dày qua máu, nhiều người thường nhắc đến các chất chỉ điểm sinh học khối u như CEA, CA 72-4 và CA 19-9. Đây là những glycoprotein hoặc kháng nguyên do tế bào ung thư hoặc các mô phản ứng tiết ra và giải phóng vào tuần hoàn máu. Tuy nhiên, các chỉ số này có độ nhạy và độ đặc hiệu hạn chế đối với ung thư dạ dày ở giai đoạn sớm.

Nhiều người bệnh ung thư dạ dày giai đoạn khu trú có nồng độ các chất chỉ điểm khối u hoàn toàn nằm trong giới hạn bình thường. Ngược lại, một số bệnh lý tiêu hóa lành tính như viêm dạ dày mạn tính, loét dạ dày tá tràng, polyp đường tiêu hóa hoặc bệnh lý gan mật cũng có thể khiến các chỉ số này tăng nhẹ. Vì vậy, các dấu ấn khối u này chủ yếu được bác sĩ ung bướu sử dụng để theo dõi hiệu quả điều trị, đánh giá nguy cơ tái phát sau phẫu thuật hoặc tiên lượng diễn tiến bệnh chứ không dùng để sàng lọc ban đầu cho cộng đồng.

Các kỹ thuật chẩn đoán xác định ung thư dạ dày chính xác hiện nay

Để chẩn đoán xác định ung thư dạ dày, y học hiện đại vẫn coi nội soi thực quản dạ dày tá tràng ống mềm là tiêu chuẩn vàng. Phương pháp này cho phép bác sĩ chuyên khoa quan sát trực tiếp từng nếp niêm mạc, phát hiện các vùng đổi màu, trợt loét, sần sùi hoặc tổn thương dạng phẳng mà các xét nghiệm gián tiếp không thể thấy được. Khi phát hiện khu vực nghi ngờ, bác sĩ sẽ tiến hành bấm sinh thiết để lấy mẫu mô nhỏ gửi đi làm giải phẫu bệnh học.

Kết quả giải phẫu bệnh dưới kính hiển vi là bằng chứng duy nhất khẳng định tính chất lành tính hay ác tính của tổn thương. Ngoài nội soi tiêu chuẩn, các công nghệ hiện đại như nội soi phóng đại kết hợp nhuộm màu ảo giúp phát hiện tổn thương ung thư sớm ngay khi tế bào ác tính mới chỉ khu trú ở lớp niêm mạc. Sau khi xác định có khối u, bác sĩ có thể chỉ định thêm chụp cắt lớp vi tính ổ bụng hoặc siêu âm nội soi để đánh giá độ xâm lấn thành dạ dày và di căn hạch vùng.

Những đối tượng có nguy cơ cao cần chủ động kiểm tra dạ dày định kỳ

Tầm soát định kỳ bằng phương pháp thích hợp là chìa khóa để phát hiện sớm các biến đổi tiền ung thư và khối u dạ dày khi chưa có triệu chứng rõ rệt. Những người từ 40 tuổi trở lên, đặc biệt là nam giới, nên chủ động trao đổi với bác sĩ về kế hoạch kiểm tra sức khỏe tiêu hóa định kỳ. Nhóm có nguy cơ cao cần được theo dõi sát sao hơn bao gồm người có tiền sử gia đình thế hệ thứ nhất mắc ung thư dạ dày hoặc đa polyp tuyến.

Người từng được chẩn đoán nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori kéo dài gây teo niêm mạc dạ dày hoặc chuyển sản ruột cũng cần thực hiện nội soi kiểm tra theo lịch hẹn y khoa. Ngoài ra, thói quen ăn uống nhiều muối, thường xuyên tiêu thụ thực phẩm ủ chua, thịt hun khói, hút thuốc lá và lạm dụng rượu bia là các yếu tố thúc đẩy tổn thương dạ dày tiến triển xấu. Việc thăm khám chuyên khoa tiêu hóa định kỳ giúp can thiệp kịp thời các tổn thương tiền ung thư, ngăn chặn bệnh diễn tiến nặng.

Lưu ý an toàn

Kết quả xét nghiệm dấu ấn ung thư trong máu chỉ có giá trị tham khảo định hướng, không dùng làm kết luận khẳng định hoặc loại trừ bệnh ung thư dạ dày. Người bệnh tuyệt đối không tự ý tìm đọc kết quả rồi mua thuốc điều trị hoặc hoang mang quá mức khi thấy chỉ số tăng nhẹ. Đồng thời, không được chủ quan bỏ qua nội soi định kỳ khi kết quả xét nghiệm máu bình thường nhưng bản thân lại thuộc nhóm nguy cơ cao hoặc đang có các triệu chứng tiêu hóa bất thường kéo dài. Mọi quyết định can thiệp y khoa đều cần có chỉ định trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa.

Tóm tắt

Xét nghiệm máu là công cụ cận lâm sàng hỗ trợ hữu ích nhưng không thể thay thế cho nội soi dạ dày trong việc phát hiện ung thư dạ dày. Người dân không nên dựa vào kết quả xét nghiệm máu bình thường để chủ quan bỏ qua các dấu hiệu cảnh báo tiêu hóa. Khi có nhu cầu kiểm tra sức khỏe hoặc xuất hiện triệu chứng bất thường, người bệnh nên đến các cơ sở y tế chuyên khoa tiêu hóa để được bác sĩ thăm khám và tư vấn phương pháp tầm soát phù hợp nhất.