Xét nghiệm máu có phát hiện bệnh lậu không? Lời giải đáp y khoa chính xác

Xét nghiệm máu có phát hiện bệnh lậu không?

Bệnh lậu là một trong những bệnh lây truyền qua đường tình dục phổ biến trên toàn cầu, do vi khuẩn gram âm hình hạt cà phê Neisseria gonorrhoeae (song cầu khuẩn lậu) gây ra. Mầm bệnh lây lan chủ yếu qua các hành vi quan hệ tình dục không an toàn qua đường âm đạo, hậu môn hoặc đường miệng với người đang mang mầm bệnh. Sau khi xâm nhập, song cầu khuẩn bám dính vào các tế bào biểu mô trụ niêm mạc, gây phản ứng viêm cấp tính đặc trưng bởi tình trạng tiểu buốt, tiểu rắt và chảy dịch mủ màu vàng xanh tại cơ quan sinh dục. Nếu không được chẩn đoán chính xác và tiếp cận phác đồ y khoa kịp thời, vi khuẩn có thể lan ngược dòng gây viêm mào tinh hoàn, viêm vùng chậu dẫn tới vô sinh, thai ngoài tử cung hoặc nhiễm trùng toàn thân.

Khả năng phát hiện vi khuẩn lậu qua xét nghiệm máu

Vi khuẩn Neisseria gonorrhoeae gây bệnh lậu chủ yếu cư trú, phát triển và gây viêm cục bộ trên lớp biểu mô niêm mạc ẩm ướt của cơ thể, điển hình là niệu đạo, cổ tử cung, trực tràng và vùng hầu họng. Do mầm bệnh khu trú tại niêm mạc bề mặt chứ không tuần hoàn tự do trong máu ở các trường hợp thông thường, mẫu máu toàn phần hay huyết thanh không chứa đủ thành phần vi khuẩn để xác định tình trạng nhiễm trùng.

Hệ miễn dịch có thể sản sinh kháng thể khi tiếp xúc với vi khuẩn lậu, nhưng xét nghiệm kháng thể trong máu hiện nay không có giá trị chẩn đoán thực tế. Kháng thể xuất hiện chậm, không phân biệt được đợt nhiễm trùng đang hoạt động hay vết tích của lần nhiễm bệnh trong quá khứ, đồng thời độ nhạy lẫn độ đặc hiệu đều rất thấp. Vì vậy, các hướng dẫn y khoa quốc tế và Bộ Y tế đều không khuyến cáo dùng xét nghiệm máu thường quy để chẩn đoán bệnh lậu đường sinh dục.

Các phương pháp xét nghiệm chẩn đoán bệnh lậu chính xác

Phương pháp tiêu chuẩn vàng hiện nay để chẩn đoán xác định bệnh lậu là xét nghiệm sinh học phân tử khuếch đại axit nucleic (NAAT/PCR). Kỹ thuật này phát hiện vật liệu di truyền ADN của song cầu khuẩn lậu với độ nhạy và độ đặc hiệu vượt trội, áp dụng hiệu quả trên mẫu nước tiểu đầu dòng hoặc que quệt dịch niệu đạo, dịch âm đạo, cổ tử cung, dịch họng và trực tràng.

Bên cạnh kỹ thuật sinh học phân tử, phương pháp nhuộm soi Gram dịch tiết trực tiếp dưới kính hiển vi quang học mang lại kết quả nhanh chóng, đặc biệt nhạy bén ở nam giới có triệu chứng chảy mủ niệu đạo rõ rệt. Phương pháp nuôi cấy vi khuẩn trên môi trường chuyên biệt thạch Thayer-Martin cũng giữ vai trò quan trọng trong việc phân lập vi khuẩn sống và thực hiện kháng sinh đồ nhằm tìm loại thuốc điều trị tối ưu trong bối cảnh lậu kháng thuốc gia tăng.

Lý do bác sĩ chỉ định lấy máu khi nghi ngờ mắc bệnh lậu

Khi thăm khám tại các phòng khám da liễu hoặc chuyên khoa truyền nhiễm, bác sĩ vẫn thường xuyên chỉ định người bệnh lấy máu xét nghiệm song song với việc lấy dịch niêm mạc. Mục đích chính của xét nghiệm máu trong tình huống này là tầm soát các bệnh lây truyền qua đường tình dục nguy hiểm khác thường có hành vi nguy cơ tương đồng, bao gồm giang mai, HIV, viêm gan virus B và viêm gan virus C.

Hành vi quan hệ tình dục không sử dụng bao cao su tạo điều kiện cho nhiều mầm bệnh xâm nhập cùng lúc. Việc tầm soát toàn diện qua mẫu máu giúp phát hiện sớm các bệnh lý đồng nhiễm tiềm ẩn vốn không biểu hiện triệu chứng rầm rộ ban đầu, từ đó xây dựng kế hoạch điều trị phối hợp kịp thời và bảo vệ sức khỏe sinh sản lâu dài cho người bệnh.

Trường hợp đặc biệt cần cấy máu tìm vi khuẩn lậu

Xét nghiệm cấy máu chỉ được áp dụng trong tình huống lâm sàng đặc biệt gọi là nhiễm lậu cầu lan tỏa (Disseminated Gonococcal Infection – DGI). Tình trạng này xảy ra khi vi khuẩn lậu vượt qua hàng rào niêm mạc tại chỗ, xâm nhập trực tiếp vào dòng tuần hoàn máu và lan rộng khắp cơ thể, đe dọa nghiêm trọng đến tính mạng nếu không can thiệp hồi sức tích cực.

Bệnh nhân mắc thể lậu lan tỏa thường có biểu hiện sốt cao rét run, đau nhức nhiều khớp, viêm bao hoạt dịch gân, tổn thương da dạng mụn mủ hoặc dát sẩn hoại tử rải rác. Lúc này, bác sĩ sẽ chỉ định cấy máu để tìm vi khuẩn gây nhiễm trùng huyết, đồng thời chọc hút dịch khớp làm xét nghiệm tế bào học và nuôi cấy vi sinh vật nhằm định danh chính xác nguyên nhân gây bệnh.

Lưu ý quan trọng trước khi thực hiện xét nghiệm bệnh lậu

Để kết quả xét nghiệm đạt độ chính xác cao nhất, người bệnh cần tuân thủ một số hướng dẫn chuẩn bị trước khi lấy mẫu bệnh phẩm. Đối với mẫu nước tiểu đầu dòng hoặc quệt dịch niệu đạo, nam giới cần nhịn tiểu tối thiểu 2 giờ trước thời điểm xét nghiệm nhằm tránh rửa trôi lượng vi khuẩn và dịch viêm ứ đọng trong lòng đường dẫn tiểu.

Nữ giới không nên thụt rửa âm đạo, không đặt thuốc phụ khoa hoặc sử dụng dung dịch vệ sinh có tính sát khuẩn mạnh trong vòng 24 đến 48 giờ trước buổi khám. Ngoài ra, việc thông báo đầy đủ với bác sĩ về các loại thuốc kháng sinh đã dùng gần đây là điều kiện tiên quyết, bởi kháng sinh có thể ức chế vi khuẩn tạm thời dẫn đến kết quả âm tính giả trên xét nghiệm nhuộm soi và nuôi cấy.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định y khoa trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh khi có dấu hiệu tiểu buốt, tiết dịch mủ sinh dục hoặc nghi ngờ phơi nhiễm không nên tự ý tìm mua thuốc kháng sinh điều trị tại nhà để tránh nguy cơ vi khuẩn kháng thuốc. Cần thăm khám tại các bệnh viện da liễu, nam khoa hoặc sản phụ khoa uy tín để được chẩn đoán đúng loại mầm bệnh.

Tóm tắt

Xét nghiệm máu không phải là phương pháp phù hợp để tìm vi khuẩn lậu tại đường sinh dục hay họng. Khi có hành vi tình dục không an toàn hoặc xuất hiện dịch tiết bất thường, người bệnh nên chủ động đến cơ sở y tế chuyên khoa da liễu hoặc nam khoa, phụ khoa để được lấy mẫu dịch làm xét nghiệm sinh học phân tử chính xác.