Xét nghiệm máu có biết u não không và các phương pháp chẩn đoán chính xác

Xét nghiệm máu có biết u não không là gì?

U não là tình trạng tăng sinh bất thường của các tế bào bên trong hộp sọ, có thể xuất phát từ nhu mô não, màng não, dây thần kinh sọ hoặc do tế bào ung thư từ các cơ quan khác di căn đến. Việc chẩn đoán các tổn thương nội sọ đòi hỏi những công cụ cận lâm sàng chuyên biệt do não bộ được bảo vệ nghiêm ngặt bên trong khung xương sọ vững chắc và có cơ chế hàng rào máu não ngăn cách tuần hoàn chung. Nhiều người lầm tưởng xét nghiệm máu tổng quát có thể rà soát mọi bệnh lý ác tính, nhưng trên thực tế, công thức máu và các chất chỉ điểm sinh học thông thường hoàn toàn không đủ độ nhạy cũng như độ đặc hiệu để phát hiện u não. Hiểu đúng vai trò và giới hạn của từng xét nghiệm giúp người bệnh lựa chọn đúng phương pháp kiểm tra khi có triệu chứng nghi ngờ.

Lý do xét nghiệm máu không phát hiện được u não

Nhiều người bệnh băn khoăn liệu các chỉ số công thức máu hay sinh hóa máu thông thường có thể chỉ ra sự phát triển của khối u não hay không. Về mặt sinh lý bệnh, các xét nghiệm máu định kỳ không phản ánh được sự hiện diện, kích thước hoặc tính chất của khối u nội sọ. Khối u não phát triển từ các tế bào thần kinh, tế bào đệm hoặc màng não nằm sâu trong hộp sọ kín, không tự động làm thay đổi nồng độ các tế bào máu ngoại vi như hồng cầu, bạch cầu hay tiểu cầu theo cách đặc hiệu.

Bên cạnh đó, hàng rào máu não đóng vai trò bảo vệ hệ thần kinh trung ương bằng cách kiểm soát chặt chẽ sự trao đổi chất giữa mô não và mạch máu tuần hoàn. Cơ chế này ngăn chặn hầu hết các protein hoặc mảnh vật chất di truyền do tế bào u giải phóng đi vào dòng máu với lượng đủ lớn để các xét nghiệm thông thường nhận biết. Do đó, một người có kết quả xét nghiệm máu hoàn toàn bình thường vẫn có thể đang mang khối u nội sọ, và ngược lại, sự tăng giảm của các chỉ số máu cũng không mang giá trị khẳng định u não.

Vai trò hỗ trợ của xét nghiệm máu trong thăm khám nội sọ

Mặc dù không có giá trị chẩn đoán xác định u não, xét nghiệm máu vẫn là bước kiểm tra cận lâm sàng cần thiết trong quy trình đánh giá toàn diện người bệnh nghi ngờ có tổn thương thần kinh. Thông qua các chỉ số sinh hóa và huyết học, bác sĩ đánh giá chức năng gan, thận, cân bằng điện giải và tình trạng đông máu. Đây là các thông tin bắt buộc trước khi tiến hành chụp chẩn đoán hình ảnh có tiêm thuốc cản từ hoặc lập kế hoạch can thiệp phẫu thuật.

Trong một số trường hợp tổn thương nội sọ đặc biệt, xét nghiệm nồng độ hormone tuyến yên trong máu có thể hỗ trợ bác sĩ nhận định gián tiếp các khối u vùng tuyến yên như u tiết prolactin hoặc u tiết hormone tăng trưởng. Ngoài ra, việc định lượng dấu ấn khối u từ máu có thể giúp loại trừ hoặc gợi ý tình trạng ung thư từ các cơ quan khác như phổi, vú, đường tiêu hóa di căn lên não, chứ không dùng để phát hiện u não nguyên phát.

Các phương pháp chẩn đoán u não chính xác hiện nay

Để xác định một người có bị u não hay không, ngành y tế bắt buộc phải dựa vào các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu thay vì dựa vào xét nghiệm dịch sinh học đơn thuần. Chụp cộng hưởng từ sọ não, đặc biệt là chụp cộng hưởng từ có tiêm thuốc đối quang từ, hiện là phương pháp chẩn đoán hình ảnh có giá trị cao nhất. Phương pháp này tái tạo rõ nét cấu trúc nhu mô não, giúp phát hiện sớm các khối u kích thước nhỏ, xác định chính xác vị trí, mức độ xâm lấn và phản ứng phù não xung quanh.

Bên cạnh cộng hưởng từ, chụp cắt lớp vi tính sọ não cũng là phương tiện chẩn đoán hình ảnh nhanh chóng, thường được áp dụng trong tình huống cấp cứu để đánh giá tình trạng xuất huyết, vôi hóa hoặc ảnh hưởng của khối u đến xương sọ. Sau khi xác định có khối u trên hình ảnh, bác sĩ ngoại thần kinh và giải phẫu bệnh sẽ tiến hành sinh thiết mô u nhằm xác định chính xác cấu trúc tế bào học, phân loại u lành tính hay ác tính để đưa ra phác đồ điều trị phù hợp cho từng cá nhân.

Dấu hiệu thần kinh cảnh báo cần đi khám chuyên khoa

U não thường biểu hiện bằng các hội chứng tăng áp lực nội sọ và hội chứng thần kinh khu trú tùy thuộc vào vị trí khối u đè ép trong hộp sọ. Thay vì chỉ trông chờ vào xét nghiệm máu tổng quát, người bệnh cần đặc biệt chú ý đến những biến đổi bất thường của cơ thể để chủ động đi khám chuyên khoa thần kinh. Dấu hiệu điển hình thường gặp là đau đầu dai dẳng, mức độ đau tăng dần theo từng tuần, đau nhiều hơn vào lúc nửa đêm về sáng hoặc đau tăng khi ho và cúi người.

Người bệnh cũng có thể gặp phải tình trạng nôn hoặc buồn nôn xuất hiện đột ngột vào buổi sáng mà không đi kèm triệu chứng rối loạn tiêu hóa. Những biểu hiện thần kinh khu trú như nhìn mờ, nhìn đôi, sụp mi, giảm thính lực một bên, co giật khởi phát lần đầu ở tuổi trưởng thành, yếu liệt hoặc tê bì một bên tay chân, giảm sút trí nhớ và thay đổi tính cách bất thường đều là những tín hiệu cảnh báo tổn thương nội sọ nghiêm trọng cần được can thiệp y tế ngay.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa thường thức và không thay thế cho chỉ định khám, chẩn đoán hay phác đồ từ bác sĩ chuyên khoa thần kinh. Người bệnh tuyệt đối không tự ý dựa vào kết quả xét nghiệm máu bình thường để chủ quan bỏ qua các triệu chứng đau đầu hay rối loạn thần kinh đang tiến triển. Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường, người bệnh cần đến ngay các cơ sở y tế có đầy đủ trang thiết bị chẩn đoán hình ảnh để được thăm khám kịp thời.

Tóm tắt

Xét nghiệm máu không thể phát hiện trực tiếp u não nhưng là bước kiểm tra bổ trợ quan trọng trong đánh giá sức khỏe tổng quát. Người bệnh khi có các dấu hiệu thần kinh kéo dài hoặc tiến triển bất thường cần đến bệnh viện có chuyên khoa thần kinh để được chụp chẩn đoán hình ảnh phù hợp. Việc thăm khám sớm giúp xác định chính xác nguyên nhân và có hướng can thiệp y khoa an toàn, kịp thời.