Giải đáp xét nghiệm HbA1c có cần nhịn ăn không và những lưu ý quan trọng

Xét nghiệm HbA1c có cần nhịn ăn là gì?

Xét nghiệm HbA1c, hay còn gọi là xét nghiệm hemoglobin glycate hóa, là xét nghiệm máu quan trọng hàng đầu trong việc chẩn đoán và theo dõi điều trị đái tháo đường type 1, đái tháo đường type 2 cũng như tình trạng tiền đái tháo đường. Khi glucose lưu hành trong máu, một phần sẽ tự động gắn kết với phân tử hemoglobin bên trong tế bào hồng cầu để tạo thành phức hợp HbA1c.

Tỷ lệ phần trăm HbA1c trong máu tỷ lệ thuận với nồng độ glucose huyết thanh trong suốt vòng đời của hồng cầu, tương đương khoảng 2 đến 3 tháng. Nhờ tính chất ổn định và ít dao động theo giờ giấc, chỉ số HbA1c giúp bác sĩ chuyên khoa nội tiết đánh giá mức độ kiểm soát đường huyết của người bệnh một cách khách quan, từ đó điều chỉnh chế độ ăn uống, tập luyện hoặc phác đồ dùng thuốc nhằm giảm thiểu nguy cơ biến chứng tim mạch, mắt, thận và thần kinh.

Tại sao xét nghiệm HbA1c không bị ảnh hưởng bởi bữa ăn gần nhất

Điểm khác biệt căn bản giữa xét nghiệm HbA1c và xét nghiệm đường huyết lúc đói nằm ở cơ chế sinh hóa. Đường huyết lúc đói đo lượng glucose tự do đang lưu hành trong huyết tương tại thời điểm lấy máu, do đó chỉ số này biến động rất nhanh theo bữa ăn gần nhất, trạng thái căng thẳng hoặc việc vận động thể lực. Ngược lại, HbA1c đo lượng glucose đã gắn kết bền vững với phân tử hemoglobin bên trong hồng cầu.

Vì đời sống trung bình của hồng cầu kéo dài từ 90 đến 120 ngày, lượng hemoglobin bị glycate hóa phản ánh bức tranh toàn cảnh về mức đường huyết trung bình trong 2 đến 3 tháng trước đó. Một bữa ăn hay việc nhịn đói vài giờ trước lúc lấy máu không đủ thời gian để làm thay đổi lượng phức hợp HbA1c trong tế bào máu. Do đó, người bệnh có thể ăn uống bình thường trước khi thực hiện xét nghiệm độc lập này mà không lo ngại kết quả bị sai lệch.

Trường hợp người bệnh vẫn cần nhịn ăn khi đi kiểm tra máu

Mặc dù bản thân xét nghiệm HbA1c không đòi hỏi kiêng ăn, trên thực tế lâm sàng, các bác sĩ chuyên khoa nội tiết thường chỉ định một bộ xét nghiệm tổng quát để đánh giá toàn diện tình trạng rối loạn chuyển hóa của người bệnh. Danh mục kiểm tra thường bao gồm glucose huyết tương lúc đói, bộ mỡ máu gồm cholesterol toàn phần, triglycerid, HDL-C, LDL-C, cùng các chỉ số chức năng gan và thận.

Những xét nghiệm sinh hóa đi kèm này, đặc biệt là định lượng đường huyết đói và triglycerid, đòi hỏi người bệnh phải nhịn ăn từ 8 đến 12 tiếng để đảm bảo độ chính xác. Do đó, nếu bạn có lịch hẹn kiểm tra sức khỏe tổng quát hoặc tái khám tiểu đường định kỳ, cách tốt nhất là liên hệ trước với cơ sở y tế hoặc đọc kỹ phiếu chỉ định để biết chính xác mình có cần nhịn đói qua đêm hay không. Khi chỉ làm riêng lẻ xét nghiệm HbA1c, bạn hoàn toàn có thể ăn uống nhẹ nhàng trước khi đến phòng khám.

Những lưu ý quan trọng trước khi lấy máu xét nghiệm HbA1c

Để quy trình lấy máu diễn ra thuận lợi và kết quả phản ánh chân thực tình trạng sức khỏe, người bệnh cần ghi nhớ một số hướng dẫn thực hành cơ bản. Bạn có thể uống nước lọc bình thường vì uống đủ nước giúp tĩnh mạch nổi rõ, tạo điều kiện cho kỹ thuật viên thao tác lấy máu nhanh chóng và ít đau hơn. Ngược lại, bạn nên tránh xa các loại đồ uống chứa cồn như rượu bia, nước giải khát có ga, trà ngọt hoặc cà phê đậm đặc trước giờ xét nghiệm.

Người bệnh đang dùng thuốc điều trị đái tháo đường dạng uống hoặc tiêm insulin nên duy trì lịch dùng thuốc như bác sĩ đã hướng dẫn, trừ khi có căn dặn riêng biệt. Bạn cũng nên thông báo đầy đủ cho nhân viên y tế nếu bản thân đang mắc các bệnh lý về máu, tiền sử mất máu gần đây hoặc đang trong thai kỳ, bởi những tình trạng này có thể làm thay đổi tuổi thọ của hồng cầu và đòi hỏi bác sĩ phải kết hợp thêm các phương pháp theo dõi khác.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe và tham khảo khoa học, không thay thế cho chỉ định hoặc chẩn đoán trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa nội tiết. Người bệnh tuyệt đối không tự ý thay đổi liều lượng thuốc hạ đường huyết hoặc ngừng tiêm insulin trước ngày xét nghiệm khi chưa có ý kiến chuyên môn. Luôn trao đổi với nhân viên y tế về các bệnh lý nền và thuốc đang dùng để được hướng dẫn chuẩn bị phù hợp.

Tóm tắt

Xét nghiệm HbA1c là công cụ theo dõi đường huyết dài hạn rất thuận tiện do không đòi hỏi nhịn ăn trước khi lấy máu. Dù vậy, người bệnh đái tháo đường vẫn cần duy trì lịch tái khám đều đặn, kết hợp đo đường huyết mao mạch tại nhà và trao đổi cụ thể với bác sĩ điều trị để xây dựng mục tiêu kiểm soát an toàn, phù hợp nhất với thể trạng của bản thân.