Xẹp nhĩ là gì? Mức độ nguy hiểm và cách xử trí

Xẹp nhĩ là gì?

Xẹp nhĩ là tình trạng toàn bộ hoặc một phần màng nhĩ bị kéo thụt vào trong hòm nhĩ do sự chênh lệch áp suất giữa khoang tai giữa và môi trường bên ngoài. Khoang tai giữa vốn là một hốc khí kín, được thông khí và cân bằng áp lực định kỳ nhờ hoạt động mở ra của vòi Eustache thông xuống vùng vòm mũi họng. Khi vòi nhĩ bị tắc nghẽn hoặc rối loạn chức năng vận động trong thời gian dài, lượng oxy và khí bên trong hòm nhĩ bị các mao mạch niêm mạc hấp thụ cạn kiệt, tạo ra một lực hút chân không liên tục. Lực hút này kéo dần màng nhĩ mỏng manh áp sát vào các cấu trúc sâu bên trong như chuỗi xương con và thành xương của hòm tai, làm thay đổi cấu trúc giải phẫu bình thường và cản trở khả năng dẫn truyền âm thanh của tai.

Nguyên nhân và cơ chế hình thành xẹp nhĩ

Cơ chế bệnh sinh chủ yếu của xẹp nhĩ xuất phát từ tình trạng rối loạn chức năng vòi Eustache kéo dài. Bình thường, vòi tai có nhiệm vụ mở ra định kỳ để cân bằng áp suất giữa tai giữa và môi trường bên ngoài. Khi vòi tai bị viêm, tắc nghẽn hoặc phù nề do viêm VA, viêm xoang hay dị ứng mạn tính, không khí trong tai giữa bị niêm mạc hấp thu dần tạo nên áp lực âm. Lực hút chân không này kéo màng nhĩ vốn mỏng manh lõm sâu dần về phía thành trong của hòm nhĩ.

Bên cạnh đó, các đợt viêm tai giữa thanh dịch tái phát nhiều lần cũng làm suy yếu lớp sợi nâng đỡ của màng nhĩ, khiến màng căng mất đi độ đàn hồi tự nhiên. Khi tổ chức nâng đỡ bị thoái hóa, màng nhĩ dễ dàng bị xẹp lún ngay cả khi áp lực âm trong tai giữa không quá lớn.

Biểu hiện thường gặp khi bị xẹp nhĩ

Ở giai đoạn đầu, xẹp nhĩ thường tiến triển âm thầm với cảm giác đầy tức tai, nghẹt tai hoặc nghe như có tiếng vang trong đầu. Người bệnh có thể nhận thấy thính lực giảm sút từng đợt, kèm theo cảm giác lùng bùng hay ù tai trầm bổng ngắt quãng. Những biểu hiện này dễ bị nhầm lẫn với hiện tượng nước vào tai hoặc cảm lạnh thông thường.

Khi màng nhĩ bị kéo lõm sâu hơn, triệu chứng nghe kém dẫn truyền trở nên rõ nét. Nếu xuất hiện kèm đau tai âm ỉ, chảy dịch tai có mùi hôi hoặc chóng mặt nhẹ, đây có thể là dấu hiệu túi co kéo đã tích tụ vảy biểu mô hoặc có nhiễm trùng thứ phát trong khoang tai giữa.

Mức độ nguy hiểm và các biến chứng tiềm ẩn

Mức độ nguy hiểm của xẹp nhĩ phụ thuộc vào giai đoạn co kéo và tổn thương cấu trúc kèm theo. Nếu xẹp nhĩ đơn thuần ở mức độ nhẹ, người bệnh chỉ bị giảm nhẹ sức nghe. Tuy nhiên, nếu tình trạng áp lực âm kéo dài không được can thiệp, màng nhĩ sẽ dính chặt vào chuỗi xương con, gây tiêu hủy xương đe và xương bàn đạp, dẫn đến điếc dẫn truyền khó phục hồi.

Đặc biệt nghiêm trọng là nguy cơ hình thành khối cholesteatoma trong các túi co kéo sâu. Đây là khối tích tụ biểu mô vảy có khả năng ăn mòn xương thái dương, gây viêm mê nhĩ, liệt dây thần kinh số VII hoặc lan vào nội sọ gây viêm màng não, đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bệnh.

Phương pháp chẩn đoán và hướng xử trí y khoa

Mục tiêu điều trị xẹp nhĩ là loại bỏ nguyên nhân gây tắc vòi tai, cân bằng áp lực hòm nhĩ và bảo tồn thính lực. Với các trường hợp nhẹ chưa dính xương con, bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng thường ưu tiên kiểm soát bệnh lý mũi họng như viêm mũi xoang, nạo VA phì đại và hướng dẫn các bài tập thông khí vòi nhĩ đúng phương pháp.

Khi điều trị nội khoa không mang lại hiệu quả, bác sĩ có thể chỉ định trích rạch màng nhĩ và đặt ống thông khí nhằm giải tỏa áp lực âm kéo dài. Trường hợp túi co kéo sâu có nguy cơ ăn mòn xương hoặc đã hình thành cholesteatoma, phẫu thuật nội soi chỉnh hình màng nhĩ, vá màng nhĩ bằng sụn tăng cường hoặc tái tạo chuỗi xương con sẽ được thực hiện để ngăn ngừa biến chứng phá hủy cấu trúc tai.

Lưu ý an toàn

Thông tin về bệnh xẹp nhĩ mang tính chất giáo dục y tế và không thay thế cho việc chẩn đoán hay chỉ định điều trị chuyên môn. Người bệnh tuyệt đối không tự ý ngoáy tai sâu, nhỏ các loại thuốc kháng sinh hay dung dịch không rõ nguồn gốc vào ống tai. Mọi can thiệp như đặt ống thông khí hoặc tập nghiệm pháp thông vòi nhĩ cần tuân theo hướng dẫn chi tiết từ bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng.

Tóm tắt

Xẹp nhĩ là tình trạng màng nhĩ bị lõm vào trong hòm nhĩ do chênh lệch áp lực kéo dài. Việc phát hiện sớm và can thiệp đúng lúc giúp bảo tồn sức nghe cũng như ngăn ngừa hình thành u biểu bì cholesteatoma. Khi xuất hiện cảm giác ù tai, nghe kém hoặc đau nhức vùng tai, người bệnh nên đến cơ sở chuyên khoa Tai Mũi Họng để được chẩn đoán và theo dõi định kỳ.