Xạ trị ung thư trực tràng ống hậu môn và những điều người bệnh cần biết

Xạ trị ung thư trực tràng ống hậu môn

Xạ trị là phương pháp sử dụng các chùm tia bức xạ mang năng lượng cao nhằm phá hủy cấu trúc vật liệu di truyền của tế bào ác tính, làm ngừng trệ quá trình nhân lên và khiến chúng teo nhỏ dần theo thời gian. Trong giải phẫu học, trực tràng là đoạn cuối của ruột già tiếp nối với ống hậu môn, khu vực có hệ thống mạch máu, thần kinh và cơ thắt phức tạp chịu trách nhiệm kiểm soát hoạt động tống xuất phân.

Do các khối u ở vùng này có nguy cơ xâm lấn vào các tạng lân cận trong khung chậu và di căn hạch vùng, xạ trị đóng vai trò như một biện pháp tại chỗ – tại vùng vô cùng đắc lực. Phương pháp này có thể được áp dụng độc lập hoặc kết hợp đồng thời với hóa trị nhằm tăng độ nhạy cảm của khối u với tia xạ, mở ra cơ hội bảo tồn cấu trúc giải phẫu tự nhiên cho nhiều bệnh nhân.

Vai trò của xạ trị trong kiểm soát khối u vùng trực tràng và ống hậu môn

Trong ung thư trực tràng, xạ trị thường được kết hợp với hóa trị theo phương thức tiền phẫu nhằm mục đích thu nhỏ khối u, hạ giai đoạn bệnh và tạo điều kiện thuận lợi cho bác sĩ ngoại khoa thực hiện phẫu thuật cắt bỏ triệt để. Việc thu nhỏ khối u trước mổ cũng giúp gia tăng khả năng bảo tồn cơ thắt hậu môn, tránh việc người bệnh phải mang hậu môn nhân tạo vĩnh viễn. Ngoài ra, xạ trị hậu phẫu cũng có thể được cân nhắc đối với các trường hợp có nguy cơ tái phát cao nhưng chưa được chiếu xạ trước đó.

Đối với ung thư ống hậu môn, hóa xạ trị đồng thời lại là phác đồ điều trị chuẩn đầu tay mang tính bảo tồn cơ quan. Phương pháp này có thể giúp tiêu diệt tế bào ác tính tại chỗ mà không cần phải cắt bỏ toàn bộ ống hậu môn và cơ thắt, giúp người bệnh giữ được đường đại tiện tự nhiên. Phẫu thuật cắt trực tràng tầng sinh môn chỉ đóng vai trò cứu vãn khi khối u không đáp ứng hoàn toàn hoặc tái phát sau xạ trị.

Các phương pháp xạ trị phổ biến hiện nay

Hiện nay, các kỹ thuật xạ trị hiện đại đóng vai trò quyết định trong việc tối ưu hóa liều bức xạ vào mô bệnh và giảm thiểu tổn thương mô lành lân cận. Xạ trị chiếu ngoài là phương pháp phổ biến nhất, sử dụng máy gia tốc tuyến tính phát chùm tia photon năng lượng cao hướng chính xác vào vùng chậu, khối u và các trạm hạch bạch huyết có nguy cơ di căn. Các kỹ thuật tiên tiến như xạ trị điều biến liều hoặc xạ trị định vị thân cho phép định hình chùm tia khớp với hình thái khối u, bảo vệ tối đa các cơ quan lành như bàng quang, ruột non và đầu xương đùi.

Bên cạnh xạ trị ngoài, xạ trị áp sát đôi khi được chỉ định bổ sung cho một số trường hợp chọn lọc. Phương pháp này đưa nguồn phóng xạ vào sát hoặc trực tiếp bên trong lòng khối u để phát liều bức xạ cục bộ rất cao trong khoảng cách ngắn. Quá trình mô phỏng xạ trị trước điều trị bằng chụp cắt lớp vi tính và cộng hưởng từ giúp bác sĩ lập kế hoạch phân liều chính xác từng milimet cho từng người bệnh.

Những phản ứng phụ có thể gặp trong và sau đợt chiếu xạ

Do vùng chiếu xạ nằm ở khung chậu, tia bức xạ có thể tác động đến niêm mạc ruột, bàng quang và da xung quanh. Người bệnh thường gặp các tác dụng phụ cấp tính xuất hiện trong đợt chiếu tia như mệt mỏi toàn thân, da vùng tầng sinh môn ửng đỏ, bong vảy khô hoặc ẩm ướt gây đau rát. Về tiêu hóa, tình trạng viêm trực tràng do bức xạ có thể dẫn đến tiêu chảy nhiều lần, mót rặn, đau quặn bụng dưới hoặc có chất nhầy lẫn máu trong phân. Hệ tiết niệu cũng có thể bị kích thích gây tiểu rắt, tiểu buốt.

Về lâu dài, một số tác dụng phụ muộn có thể xuất hiện sau nhiều tháng hoặc nhiều năm như xơ hóa mô vùng chậu, hẹp lòng trực tràng, rối loạn chức năng đại tiện, suy giảm chức năng tình dục hoặc viêm bàng quang mạn tính. Mức độ biểu hiện tùy thuộc vào thể trạng, vị trí khối u, tổng liều bức xạ và sự phối hợp của hóa trị đi kèm. Đa số các phản ứng cấp tính sẽ giảm dần sau khi kết thúc điều trị vài tuần.

Chăm sóc dinh dưỡng và vệ sinh vùng chiếu xạ hàng ngày

Chăm sóc hỗ trợ đúng cách giữ vai trò thiết yếu giúp người bệnh hoàn thành trọn vẹn phác đồ mà không bị gián đoạn do biến chứng. Về vệ sinh cá nhân, vùng da chiếu xạ cần được rửa nhẹ nhàng bằng nước ấm sạch, thấm khô bằng khăn mềm, tránh cọ xát mạnh, không mặc quần áo chật và không tự ý bôi các loại kem mỡ hay lá cây dân gian khi chưa có sự đồng ý của bác sĩ xạ trị.

Về chế độ ăn uống, người bệnh nên chia nhỏ bữa ăn trong ngày, ưu tiên thực phẩm mềm, dễ tiêu hóa như cháo, súp, thịt nạc và rau củ gọt vỏ nấu chín. Cần hạn chế các chất kích thích niêm mạc đường ruột như đồ ăn cay nóng, chiên xào nhiều dầu mỡ, đồ uống có cồn hoặc chứa caffein. Uống đủ nước mỗi ngày giúp bù lại lượng dịch mất qua tiêu chảy và hỗ trợ thanh thải chuyển hóa. Nếu xuất hiện các triệu chứng đau rát nhiều, tiêu chảy liên tục hoặc sốt, người bệnh cần báo ngay cho nhân viên y tế để được kê đơn thuốc kiểm soát triệu chứng phù hợp.

Lưu ý an toàn

Các thông tin về xạ trị vùng trực tràng và hậu môn chỉ mang tính chất tham khảo phổ quát, không thay thế cho chỉ định hay phác đồ cá thể hóa từ bác sĩ chuyên khoa ung bướu. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc bôi ngoài da, thuốc cầm tiêu chảy hoặc thay đổi chế độ dinh dưỡng mà không tham vấn ý kiến nhân viên y tế trực tiếp phụ trách. Nếu xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng như sốt cao, đại tiện ra máu lượng nhiều, đau bụng dữ dội hoặc bí tiểu, cần đến cơ sở y tế chuyên khoa kiểm tra ngay.

Tóm tắt

Xạ trị ung thư trực tràng và ống hậu môn là phương pháp điều trị then chốt giúp kiểm soát khối u tại chỗ và nâng cao cơ hội bảo tồn chức năng tự nhiên của đường tiêu hóa. Hiệu quả điều trị phụ thuộc rất lớn vào sự phối hợp chặt chẽ giữa người bệnh và đội ngũ nhân viên y tế trong việc tuân thủ lịch chiếu xạ, chăm sóc vết thương và duy trì dinh dưỡng hợp lý. Người bệnh cần thảo luận kỹ với bác sĩ chuyên khoa để chuẩn bị tinh thần và thể chất tốt nhất.