Xạ trị và những vấn đề thường gặp trong quá trình điều trị ung thư

Xạ trị những vấn đề thường gặp là gì?

Xạ trị là liệu pháp điều trị ung thư tại chỗ hoặc tại vùng, sử dụng các chùm tia bức xạ mang năng lượng cao nhằm phá vỡ cấu trúc di truyền của tế bào ác tính, làm chúng ngừng phân chia và chết đi. Trong quá trình này, các tế bào khỏe mạnh nằm trong phạm vi chiếu xạ cũng có thể bị ảnh hưởng tạm thời, dẫn đến các tác dụng không mong muốn.

Các phản ứng do xạ trị gây ra thường được phân thành phản ứng cấp tính xuất hiện ngay trong đợt chiếu xạ và phản ứng muộn phát triển sau vài tháng hoặc nhiều năm. Mức độ biểu hiện phụ thuộc vào vị trí chiếu xạ, tổng liều lượng bức xạ, thể trạng chung cũng như các biện pháp phối hợp điều trị cùng lúc như hóa trị. Hiểu đúng bản chất của các phản ứng này giúp người bệnh giảm bớt tâm lý hoang mang và chuẩn bị tốt hơn trước mỗi đợt điều trị.

Tình trạng mệt mỏi toàn thân trong quá trình xạ trị

Mệt mỏi là một trong những phản ứng phụ phổ biến nhất ở người bệnh tiếp nhận xạ trị ung thư. Cảm giác kiệt sức này thường xuất hiện rõ rệt sau vài tuần bắt đầu liệu trình và có xu hướng tăng dần do cơ thể phải tiêu hao năng lượng để sửa chữa các tế bào khỏe mạnh bị tổn thương cạnh khối u.

Bên cạnh quá trình chiếu xạ, tình trạng mệt mỏi còn bị tác động bởi thiếu máu, căng thẳng tinh thần, mất ngủ hoặc dinh dưỡng kém. Để cải thiện, người bệnh nên phân bổ thời gian nghỉ ngơi hợp lý, duy trì các hoạt động thể lực nhẹ nhàng như đi bộ chậm và tránh làm việc quá sức trong suốt liệu trình điều trị.

Các phản ứng kích ứng da tại vùng chiếu tia xạ

Tia bức xạ đi qua bề mặt da trước khi đến khối u, do đó vùng da chiếu xạ rất dễ bị kích ứng. Người bệnh thường gặp hiện tượng da đỏ ửng, khô rát, bong vảy, ngứa ngáy hoặc sạm màu tương tự như vết bỏng nắng nhẹ. Ở một số vị trí có nếp gấp hoặc liều xạ cao, da có thể bị trợt loét hoặc tiết dịch.

Chăm sóc da đúng cách là yếu tố quan trọng để ngăn ngừa nhiễm trùng. Người bệnh cần vệ sinh vùng da này bằng nước ấm sạch, xà phòng dịu nhẹ, không chà xát mạnh, không tự ý bôi thuốc mỡ hoặc kem dưỡng da khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa ung bướu. Ngoài ra, nên mặc quần áo rộng rãi, chất liệu vải mềm thoáng mát để tránh cọ xát.

Vấn đề viêm loét miệng và khó nuốt khi xạ trị đầu cổ

Đối với người bệnh xạ trị vùng đầu cổ, niêm mạc khoang miệng và họng rất nhạy cảm với bức xạ ion hóa. Các vấn đề thường gặp bao gồm viêm loét miệng, đau rát khi nuốt, khô miệng do giảm tiết nước bọt và thay đổi vị giác, khiến việc ăn uống trở nên khó khăn.

Để bảo vệ niêm mạc miệng, người bệnh nên súc miệng thường xuyên bằng nước muối sinh lý, chải răng nhẹ nhàng bằng bàn chải lông mềm và tránh các loại nước súc miệng chứa cồn. Về chế độ ăn, nên ưu tiên các món mềm, lỏng, nguội hoặc ấm vừa phải, tránh thức ăn cay nóng, chua hoặc quá cứng để không làm tổn thương niêm mạc.

Rối loạn tiêu hóa và dinh dưỡng ở người bệnh xạ trị

Xạ trị tại vùng bụng, chậu hoặc thực quản thường ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thống tiêu hóa. Người bệnh có thể gặp các triệu chứng như buồn nôn, nôn mửa, chán ăn, đầy hơi, khó tiêu hoặc tiêu chảy kéo dài.

Việc suy giảm chức năng tiêu hóa kéo dài dễ dẫn đến sụt cân và suy kiệt thể lực, ảnh hưởng đến tiến độ điều trị. Người bệnh cần chia nhỏ khẩu phần thành nhiều bữa trong ngày, bổ sung thực phẩm giàu dinh dưỡng, uống đủ nước và thông báo ngay cho bác sĩ để được kê đơn thuốc hỗ trợ kiểm soát buồn nôn hoặc tiêu chảy phù hợp.

Lưu ý an toàn

Các vấn đề sức khỏe trong xạ trị cần được theo dõi và xử trí theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa ung bướu. Người bệnh không được tự ý mua thuốc bôi, thuốc uống giảm đau hoặc thay đổi chế độ dinh dưỡng một cách cực đoan. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng như sốt cao, rét run, loét da trợt mủ, khó thở hoặc nôn mửa liên tục không ăn uống được, cần liên hệ ngay với cơ sở y tế để được thăm khám và xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Xạ trị là phương pháp điều trị ung thư quan trọng nhưng có thể đi kèm các tác dụng phụ nhất định. Việc chuẩn bị tâm lý, hiểu rõ các phản ứng bất lợi thường gặp và chủ động phối hợp với đội ngũ y tế chuyên khoa ung bướu giúp người bệnh vượt qua quá trình xạ trị một cách an toàn và nhẹ nhàng hơn.