Xạ trị có rụng tóc không và tóc có mọc lại sau thời gian xạ trị không?

Xạ trị có rụng tóc không?

Xạ trị là phương pháp sử dụng chùm bức xạ ion hóa năng lượng cao nhằm phá hủy cấu trúc vật liệu di truyền của tế bào ung thư, ngăn chặn sự tăng sinh và thu nhỏ khối u. Khác với hóa trị tác động lên toàn bộ cơ thể qua đường tuần hoàn, xạ trị nhắm mục tiêu chính xác vào một vùng giải phẫu cụ thể. Do đó, các tác dụng không mong muốn của xạ trị chỉ xuất hiện cục bộ tại vị trí chùm tia đi qua và vùng mô lành lân cận.

Hiện tượng rụng tóc do xạ trị xảy ra chủ yếu khi người bệnh tiếp nhận chiếu xạ vào vùng đầu, não hoặc một phần cổ. Tia xạ tác động làm chậm hoặc tạm thời ức chế quá trình phân chia của các tế bào mầm tại nang tóc, khiến sợi tóc suy yếu và rụng dần. Khi kết thúc liều chiếu xạ, các tế bào nang tóc bước vào giai đoạn phục hồi tự nhiên, tạo tiền đề để sợi tóc tái sinh theo thời gian.

Cơ chế tác động của tia xạ lên nang tóc và vị trí rụng tóc

Không giống như hóa trị có tác động toàn thân, xạ trị là phương pháp điều trị mang tính chất cục bộ tại chỗ. Điều này có nghĩa là tia bức xạ chỉ tác động lên các tế bào tại khu vực mục tiêu mà chùm tia đi qua. Do đó, người bệnh chỉ bị rụng tóc nếu vị trí tiếp nhận xạ trị nằm ở vùng đầu hoặc cổ. Nếu người bệnh được chỉ định xạ trị ở những cơ quan khác như ngực, ổ bụng, xương chậu hay chi, tóc trên đầu sẽ không bị ảnh hưởng và vẫn phát triển bình thường.

Mức độ rụng tóc ở vùng đầu phụ thuộc trực tiếp vào liều bức xạ tích lũy, thể tích mô não được chiếu xạ và kỹ thuật xạ trị áp dụng. Khi các chùm tia năng lượng cao đi qua da đầu để tiêu diệt tế bào ung thư, chúng cũng tạm thời gây tổn thương các tế bào mầm nang tóc đang phân chia nhanh. Hệ quả là các sợi tóc dần suy yếu, trở nên giòn, dễ gãy rụng và bắt đầu rụng sau khoảng hai đến ba tuần kể từ buổi xạ trị đầu tiên.

Khả năng mọc lại của sợi tóc sau khi hoàn thành đợt xạ trị

Sau khi đợt xạ trị kết thúc, các tế bào mầm nang tóc bước vào giai đoạn tự sửa chữa và hồi phục. Ở phần lớn trường hợp tiếp nhận mức liều xạ trị thông thường, nang tóc không bị phá hủy vĩnh viễn mà chỉ tạm ngừng chu kỳ phát triển. Tóc thường bắt đầu nhú trở lại sau khoảng hai đến ba tháng kể từ ngày hoàn tất phác đồ xạ trị. Người bệnh có thể nhận thấy các sợi tóc tơ xuất hiện trước, sau đó nang tóc dần củng cố để sợi tóc trở nên chắc khỏe hơn.

Tuy nhiên, khả năng phục hồi hoàn toàn của mái tóc còn chịu ảnh hưởng bởi tổng liều xạ trị tại vùng da đầu. Trong trường hợp xạ trị liều rất cao hoặc xạ trị toàn não, một số nang tóc có thể bị xơ hóa khiến tóc mọc lại thưa hơn trước hoặc rụng vĩnh viễn ở một vài mảng nhỏ. Tóc mới mọc đôi khi có thể thay đổi nhẹ về cấu trúc sợi như mỏng hơn, xoăn hơn hoặc biến đổi chút ít về sắc tố, nhưng tình trạng này thường ổn định dần theo thời gian.

Cách chăm sóc và bảo vệ da đầu trong suốt quá trình tiếp nhận tia xạ

Trong suốt thời gian điều trị, da đầu của người bệnh trở nên đặc biệt nhạy cảm, dễ khô ráp và kích ứng do tác động của bức xạ. Việc bảo vệ da đầu đóng vai trò then chốt để bảo tồn nang tóc và tạo điều kiện thuận lợi cho tóc mọc lại sau này. Người bệnh nên sử dụng nước ấm vừa phải khi gội đầu, lựa chọn các loại dầu gội dịu nhẹ dành cho da nhạy cảm hoặc trẻ em và tránh chà xát mạnh vào da đầu. Khi làm khô tóc, hãy dùng khăn bông mềm thấm nhẹ thay vì vò xát hay sử dụng máy sấy ở nhiệt độ cao.

Bên cạnh đó, người bệnh cần bảo vệ vùng đầu khỏi các tác nhân môi trường bên ngoài như ánh nắng mặt trời gay gắt, gió bụi và thời tiết lạnh buốt. Đội mũ vải mềm bằng chất liệu cotton thoáng mát, quàng khăn lụa hoặc dùng ô che nắng là những biện pháp đơn giản nhưng rất hiệu quả. Tuyệt đối không sử dụng các dịch vụ uốn, nhuộm, tẩy tóc hoặc hóa chất tạo kiểu trong suốt quá trình xạ trị và ít nhất sáu tháng sau điều trị để tránh làm tổn thương da đầu.

Dinh dưỡng và tâm lý hỗ trợ phục hồi nang tóc sau điều trị

Nang tóc cần được cung cấp đầy đủ dưỡng chất từ bên trong để nhanh chóng tái tạo tế bào sau tổn thương do tia bức xạ. Người bệnh nên duy trì một chế độ ăn uống cân bằng, chú trọng bổ sung các nhóm thực phẩm giàu protein như thịt nạc, cá, trứng, sữa và các loại đậu nhằm cung cấp nguyên liệu tạo chất sừng cho sợi tóc. Các vi chất dinh dưỡng như kẽm, sắt, vitamin nhóm B, vitamin C và vitamin E cũng giữ vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tuần hoàn máu dưới da đầu và kích thích tế bào mầm tóc phân chia.

Ngoài ra, yếu tố tâm lý cũng có tác động đáng kể đến chu kỳ phát triển của tóc. Cảm giác lo lắng về ngoại hình khi tóc rụng là phản ứng tự nhiên của người bệnh ung thư, nhưng căng thẳng kéo dài có thể gây co thắt mạch máu nuôi dưỡng da đầu và làm chậm quá trình phục hồi. Việc chia sẻ cảm xúc với người thân, tham gia các hoạt động thư giãn nhẹ nhàng và chuẩn bị sẵn tóc giả hoặc khăn trùm đầu phù hợp sẽ giúp người bệnh giữ vững tinh thần thoải mái, từ đó hỗ trợ tích cực cho quá trình tái sinh của mái tóc.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý bôi thuốc mọc tóc, đắp lá thảo mộc hoặc dùng thực phẩm chức năng khi chưa tham khảo ý kiến của bác sĩ xạ trị. Nếu vùng da đầu bị chiếu xạ xuất hiện dấu hiệu phồng rộp, lở loét, chảy dịch, đau nhức dữ dội hoặc nhiễm trùng, người bệnh cần thông báo ngay cho bác sĩ phụ trách để được can thiệp kịp thời.

Tóm tắt

Hiện tượng rụng tóc do xạ trị hoàn toàn có thể kiểm soát và phục hồi theo thời gian nếu người bệnh được chăm sóc đúng cách. Quá trình tái tạo tóc đòi hỏi sự kiên nhẫn cùng chế độ dinh dưỡng đầy đủ dưỡng chất. Người bệnh nên chủ động trao đổi định kỳ với bác sĩ điều trị để nhận được những hướng dẫn chăm sóc da đầu an toàn và phù hợp nhất.