WHO công bố thành phần virus được khuyến nghị cho vắc xin cúm năm 2025

Thành phần vắc xin cúm 2025 là gì?

Vắc xin cúm mùa là chế phẩm sinh học chứa các kháng nguyên virus cúm đã được bất hoạt hoặc giảm độc lực, có tác dụng kích thích hệ thống miễn dịch của cơ thể tạo ra kháng thể đặc hiệu chống lại virus cúm. Không giống như nhiều loại vắc xin tiêm một hoặc vài lần tạo miễn dịch bền vững lâu dài, vắc xin phòng cúm đòi hỏi phải được đánh giá và điều chỉnh công thức kháng nguyên liên tục.

Hàng năm, Tổ chức Y tế Thế giới tiến hành tổng hợp kết quả phân lập và giải trình tự gen virus từ mạng lưới các phòng xét nghiệm trên toàn thế giới. Dựa trên dữ liệu này, các chủng virus đại diện thuộc nhóm cúm A bao gồm nhánh H1N1 và H3N2 cùng các dòng cúm B được lựa chọn để đưa vào công thức vắc xin cúm năm 2025. Sự điều chỉnh này đảm bảo kháng thể do cơ thể tạo ra sau tiêm có khả năng nhận diện và trung hòa chính xác các biến thể virus đang chiếm ưu thế tại từng khu vực địa lý.

Cơ chế biến đổi kháng nguyên và lý do cập nhật vắc xin cúm

Virus cúm thuộc nhóm virus đường hô hấp có khả năng biến đổi di truyền rất nhanh thông qua cơ chế trôi dạt kháng nguyên. Hiện tượng này xảy ra khi các gai glycoprotein trên bề mặt virus gồm hemagglutinin và neuraminidase tích lũy các đột biến nhỏ liên tục trong quá trình nhân lên. Hậu quả là kháng thể do hệ miễn dịch tạo ra sau lần nhiễm bệnh hoặc sau đợt tiêm chủng trước đó có thể không còn nhận diện chính xác và trung hòa hiệu quả các biến thể mới.

Hệ thống giám sát và ứng phó cúm toàn cầu của Tổ chức Y tế Thế giới liên tục theo dõi sự biến chuyển di truyền và kháng nguyên của hàng nghìn mẫu bệnh phẩm thu thập từ các quốc gia. Dữ liệu dịch tễ này cho phép các chuyên gia đánh giá mức độ tương thích giữa vắc xin hiện hành với các chủng virus đang gây bệnh trong cộng đồng. Nếu xuất hiện sự sai khác đáng kể, khuyến nghị thành phần kháng nguyên của vắc xin sẽ lập tức được điều chỉnh để bảo đảm khả năng sinh miễn dịch phòng ngừa ở mức tối đa.

Định hướng các chủng virus được lựa chọn cho vắc xin cúm năm 2025

Khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới cho vắc xin cúm năm 2025 tập trung vào việc lựa chọn các đại diện kháng nguyên tối ưu nhất cho các chủng virus cúm A và cúm B. Cụ thể, thành phần vắc xin tiêu chuẩn tiếp tục bao gồm chủng cúm A nhánh H1N1 đại diện cho các chủng lưu hành sau đại dịch năm 2009, chủng cúm A nhánh H3N2 với các cập nhật về kháng nguyên tương ứng với các biến thể mới xuất hiện gần đây, cùng với dòng cúm B Victoria.

Đáng chú ý, các chuyên gia tiếp tục duy trì khuyến nghị loại trừ dòng virus cúm B Yamagata ra khỏi công thức vắc xin. Lý do là dòng virus này không còn được ghi nhận trên hệ thống giám sát toàn cầu kể từ tháng ba năm 2020. Việc loại bỏ thành phần không còn lưu hành giúp tối ưu hóa quy trình sản xuất vắc xin dạng tam giá, giảm thiểu các phản ứng không cần thiết và tạo điều kiện tập trung nồng độ kháng nguyên cho những chủng virus thực sự có nguy cơ gây bùng phát dịch bệnh.

Tác động của việc cập nhật chủng vắc xin đối với hiệu quả bảo vệ sức khỏe

Các nhà sản xuất vắc xin sinh học toàn cầu dựa trên công bố của Tổ chức Y tế Thế giới để điều chỉnh quy trình nuôi cấy chủng virus giống và sản xuất các lô vắc xin cho mùa dịch tiếp theo. Dù sản xuất trên công nghệ nuôi cấy phôi trứng gà truyền thống hay công nghệ tế bào tái tổ hợp hiện đại, các chế phẩm vắc xin đều phải đạt tiêu chuẩn nghiêm ngặt về độ tinh khiết và khả năng kích thích cơ thể sản sinh kháng thể đặc hiệu.

Việc tiêm phòng vắc xin đúng thành phần khuyến cáo giúp giảm thiểu rõ rệt nguy cơ mắc bệnh cúm mùa, hạn chế các biến chứng nặng nề của đường hô hấp như viêm phổi thứ phát, suy hô hấp cấp, viêm cơ tim hoặc đợt bùng phát cấp tính của các bệnh nội khoa mạn tính. Đặc biệt ở các nhóm nguy cơ cao như trẻ em dưới năm tuổi, phụ nữ có thai, người trên sáu mươi lăm tuổi và người suy giảm miễn dịch, vắc xin đóng vai trò như lá chắn sinh học giúp giảm tỷ lệ nhập viện và tử vong.

Thời điểm tiêm phòng và khuyến cáo nhắc lại hàng năm cho cộng đồng

Theo khuyến cáo từ các tổ chức y tế dự phòng, người dân nên thực hiện tiêm phòng cúm nhắc lại trước khi bước vào mùa cao điểm của bệnh đường hô hấp khoảng từ hai đến bốn tuần. Đây là khoảng thời gian cần thiết để hệ miễn dịch nhận diện kháng nguyên và sản sinh đủ lượng kháng thể bảo vệ đạt ngưỡng tối ưu trong huyết thanh.

Hiệu lực bảo vệ của vắc xin cúm thường duy trì hiệu quả cao nhất trong khoảng từ sáu đến chín tháng sau khi tiêm, sau đó suy giảm tự nhiên theo thời gian. Do đó, việc tiêm phòng nhắc lại hàng năm là hoàn toàn cần thiết ngay cả khi thành phần chủng virus của năm tiếp theo không có sự thay đổi lớn. Người dân nên chủ động liên hệ với các điểm tiêm chủng uy tín hoặc cơ sở y tế địa phương để được tư vấn phác đồ tiêm phù hợp với độ tuổi và thể trạng.

Lưu ý an toàn

Vắc xin cúm không có khả năng bảo vệ người tiêm khỏi các bệnh đường hô hấp khác do virus hợp bào hô hấp, adenovirus hoặc vi khuẩn gây ra. Sau khi tiêm chủng, người được tiêm cần ở lại cơ sở y tế theo dõi tối thiểu ba mươi phút để phát hiện kịp thời các phản ứng dị ứng nặng nếu có. Những người có tiền sử sốc phản vệ nặng với bất kỳ thành phần nào của vắc xin hoặc đang trong đợt sốt cấp tính cần tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa trước khi quyết định tiêm phòng.

Tóm tắt

Việc Tổ chức Y tế Thế giới cập nhật khuyến nghị thành phần virus cho vắc xin cúm năm 2025 là cơ sở khoa học then chốt giúp các nhà sản xuất cung ứng vắc xin phù hợp với tình hình dịch tễ. Người dân nên chủ động tiêm nhắc lại vắc xin phòng cúm hàng năm theo hướng dẫn của cán bộ y tế để duy trì miễn dịch tối ưu, bảo vệ sức khỏe bản thân và cộng đồng.