Virus sốt xuất huyết có mấy loại và lây truyền qua đường nào
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Virus sốt xuất huyết, hay virus Dengue, gồm 4 tuýp huyết thanh chính từ DENV-1 đến DENV-4. Cả 4 chủng này đều có khả năng gây bệnh sốt xuất huyết Dengue ở người với các mức độ diễn tiến khác nhau. Bệnh không lây trực tiếp qua tiếp xúc thông thường mà truyền nhiễm qua vết đốt của muỗi vằn Aedes mang mầm bệnh.
Khi bị nhiễm một tuýp virus, cơ thể chỉ tạo miễn dịch lâu dài với đúng chủng đó mà không bảo vệ hoàn toàn trước các tuýp còn lại. Do đó, một cá nhân có thể bị sốt xuất huyết nhiều lần trong đời, và lần tái nhiễm thứ hai với chủng virus khác thường có nguy cơ diễn tiến nặng cao hơn.
Việc tìm hiểu đặc điểm các tuýp virus Dengue và phương thức truyền bệnh giúp cộng đồng chủ động diệt lăng quăng, phòng tránh muỗi đốt và bảo vệ sức khỏe hiệu quả.
Virus sốt xuất huyết là gì?
Virus sốt xuất huyết thuộc chi Flavivirus, họ Flaviviridae, là nguyên nhân gây ra bệnh truyền nhiễm sốt xuất huyết Dengue ở người. Sau khi xâm nhập cơ thể qua vết đốt của muỗi vằn Aedes, virus nhân lên trong các tế bào miễn dịch và gây sốt cao đột ngột. Virus lưu hành phổ biến ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới, gia tăng mạnh trong mùa mưa. Bệnh nhân thường có biểu hiện sốt cao, đau đầu, đau hốc mắt và đau nhức cơ khớp. Nếu không được theo dõi y tế cẩn thận, bệnh có thể tiến triển nặng gây thoát huyết tương, giảm tiểu cầu và tổn thương nội tạng.
Bốn tuýp huyết thanh của virus sốt xuất huyết
Virus sốt xuất huyết Dengue được chia thành 4 tuýp huyết thanh bao gồm DENV-1, DENV-2, DENV-3 và DENV-4. DENV-1 và DENV-3 là hai chủng lưu hành rất phổ biến tại Việt Nam, thường gây ra các đợt dịch lớn. DENV-2 được ghi nhận liên quan đến nguy cơ biến chứng nặng cao hơn, đặc biệt ở người tái nhiễm. DENV-4 ít gặp hơn nhưng vẫn gây bệnh đầy đủ triệu chứng. Cả 4 tuýp virus đều có cấu tạo vật chất di truyền RNA. Sau khi khỏi bệnh ở một tuýp, cơ thể chỉ tạo kháng thể bảo vệ trọn đời với tuýp đó. Sự bảo vệ chéo với các tuýp virus còn lại chỉ kéo dài vài tháng, vì vậy nguy cơ tái nhiễm các tuýp khác vẫn xảy ra.
Đường lây truyền virus sốt xuất huyết sang người
Virus sốt xuất huyết lây truyền qua trung gian muỗi vằn, chủ yếu là loài Aedes aegypti và Aedes albopictus. Khi muỗi vằn đốt người mang virus trong máu, virus sẽ nhân lên trong tuyến nước bọt của muỗi từ 8 đến 12 ngày. Sau thời gian này, muỗi có thể truyền virus cho người khỏe mạnh trong những lần đốt tiếp theo suốt vòng đời của nó. Virus xâm nhập vào dòng máu qua vết đốt trên da. Bệnh không lây qua đường hô hấp, ăn uống hay tiếp xúc thông thường. Tuy nhiên, một số trường hợp hiếm có thể lây truyền qua đường máu hoặc từ mẹ sang con lúc sinh nếu người mẹ đang mang lượng virus cao.
Mức độ nguy hiểm và các biến chứng sốt xuất huyết
Bệnh sốt xuất huyết có nguy cơ diễn tiến bất ngờ từ nhẹ sang nặng. Trong 3 đến 7 ngày đầu, người bệnh thường sốt cao, đau mỏi cơ thể và phát ban. Giai đoạn nguy hiểm nhất diễn ra khi bệnh nhân bắt đầu hạ sốt, thường từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh. Tình trạng tăng tính thấm thành mạch có thể gây thoát huyết tương, cô đặc máu và sốc sốt xuất huyết. Người bệnh cũng có thể bị giảm tiểu cầu nặng gây chảy máu cam, chảy máu chân răng hay xuất huyết tiêu hóa. Ngoài ra, biến chứng suy đa cơ quan như tổn thương gan, viêm cơ tim cũng đe dọa trực tiếp tính mạng nếu không được xử trí y tế kịp thời.
Biện pháp phòng ngừa lây nhiễm virus sốt xuất huyết
Phòng ngừa sốt xuất huyết cần kết hợp diệt lăng quăng và ngăn ngừa muỗi đốt. Người dân nên loại bỏ nơi sinh sản của muỗi bằng cách đậy kín dụng cụ chứa nước, thay nước bình hoa định kỳ, dọn dẹp vật dụng phế thải đọng nước và thả cá diệt lăng quăng. Để tránh muỗi đốt, nên duy trì thói quen ngủ màn ban ngày vì muỗi vằn Aedes hoạt động mạnh nhất vào sáng sớm và chiều tối. Mặc quần áo dài tay và dùng kem xua muỗi giúp bảo vệ cá nhân tốt hơn. Bên cạnh đó, việc tư vấn bác sĩ về các giải pháp tiêm vắc xin phòng bệnh theo chỉ định cũng giúp chủ động nâng cao miễn dịch cơ thể.
Lưu ý an toàn
Thông tin về virus sốt xuất huyết mang tính tham khảo y khoa phổ quát và không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y tế trực tiếp. Khi có biểu hiện nghi ngờ, bệnh nhân không tự ý dùng các thuốc hạ sốt nhóm aspirin hay ibuprofen vì có thể làm tăng nguy cơ chảy máu. Việc tự điều trị tại nhà mà không có sự theo dõi của bác sĩ truyền nhiễm hoặc bác sĩ đa khoa dễ dẫn đến việc bỏ sót các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm. Mọi quyết định chăm sóc cần tuân thủ hướng dẫn chuyên môn.
Tóm tắt
Sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do 4 tuýp virus Dengue gây ra và lây qua muỗi vằn Aedes. Nhận thức rõ về đặc điểm chủng virus và nguy cơ tái nhiễm giúp mỗi người chủ động phòng bệnh. Việc vệ sinh môi trường, diệt lăng quăng và thăm khám bác sĩ sớm khi có sốt cao là biện pháp tốt nhất để bảo vệ sức khỏe gia đình.
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Một người có thể mắc sốt xuất huyết mấy lần trong đời
Một người có thể mắc sốt xuất huyết tối đa 4 lần trong đời. Nguyên nhân là do virus Dengue có 4 tuýp huyết thanh khác nhau. Khỏi bệnh ở tuýp này chỉ tạo miễn dịch với đúng tuýp đó chứ không bảo vệ khỏi các tuýp virus còn lại.
Vì sao lần thứ hai nhiễm virus sốt xuất huyết lại dễ bị nặng hơn
Lần nhiễm thứ hai với tuýp virus Dengue khác có nguy cơ nặng hơn do cơ chế tăng cường miễn dịch phụ thuộc kháng thể. Kháng thể cũ không tiêu diệt được virus mới mà còn tạo điều kiện cho virus nhân lên nhanh hơn, gây phản ứng thoát mạch và giảm tiểu cầu.
Virus sốt xuất huyết có lây qua đường hô hấp hoặc ăn uống không
Virus sốt xuất huyết không lây qua đường hô hấp, tiếp xúc thông thường hay đường ăn uống. Virus chỉ truyền sang người qua vết đốt của muỗi vằn Aedes mang mầm bệnh. Tiếp xúc nói chuyện hay sinh hoạt chung với người bệnh không gây lây nhiễm.
Muỗi vằn truyền virus sốt xuất huyết thường đốt vào thời điểm nào
Muỗi vằn Aedes truyền virus sốt xuất huyết thường hoạt động và đốt người vào ban ngày, cao điểm là lúc sáng sớm và chiều tà. Do đó, thói quen ngủ màn kể cả ban ngày và mặc quần áo dài tay là rất cần thiết để tránh bị muỗi đốt.
Khi vừa hạ sốt trong bệnh sốt xuất huyết có phải đã khỏi không
Thời điểm vừa hạ sốt từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 là giai đoạn nguy hiểm nhất của sốt xuất huyết chứ chưa phải khỏi bệnh. Đây là lúc dễ xuất hiện biến chứng thoát huyết tương và giảm tiểu cầu, cần được bác sĩ theo dõi sát sao.
