Trẻ ho dị ứng thời tiết: Biểu hiện đặc trưng và cách chăm sóc

Trẻ ho dị ứng thời tiết là gì?

Ho dị ứng thời tiết ở trẻ em là phản ứng quá mẫn của đường hô hấp trên và dưới trước sự thay đổi đột ngột của nhiệt độ, độ ẩm hoặc áp suất không khí. Khác với các đợt nhiễm trùng đường hô hấp do virus hay vi khuẩn, ho dị ứng không bắt nguồn từ tác nhân vi sinh vật gây bệnh, do đó trẻ thường không sốt, không có đờm đặc màu xanh vàng và vẫn duy trì sinh hoạt, ăn uống tương đối bình thường.

Cơ chế của tình trạng này liên quan đến phản ứng giải phóng các chất trung gian hóa học như histamin khi niêm mạc tiếp xúc với không khí lạnh hoặc các dị nguyên theo mùa. Phản ứng này gây phù nề nhẹ niêm mạc mũi họng, tăng tiết dịch trong và kích thích các thụ thể ho ở đường thở. Nếu không được kiểm soát tốt, phản ứng kích ứng kéo dài có thể làm niêm mạc suy yếu, tạo điều kiện thuận lợi cho các đợt bội nhiễm vi khuẩn hoặc khởi phát cơn co thắt phế quản ở trẻ có cơ địa hen suyễn.

Biểu hiện nhận biết trẻ bị ho do dị ứng thời tiết

Phụ huynh có thể phân biệt ho dị ứng thời tiết với các bệnh viêm đường hô hấp truyền nhiễm thông qua các đặc điểm điển hình. Cơn ho dị ứng thường là ho khan, ho thành từng tràng dài, xuất hiện nhiều nhất vào lúc nửa đêm, rạng sáng khi nhiệt độ phòng giảm xuống hoặc ngay khi trẻ vừa thức dậy tiếp xúc với gió lạnh. Khi ra ngoài trời gió hoặc bước vào phòng có máy điều hòa nhiệt độ thấp, trẻ cũng dễ bị kích phát cơn ho rộ lên.

Đi kèm với triệu chứng ho khan, trẻ thường có biểu hiện ngứa mũi, hắt hơi liên tục, chảy nước mũi trong loãng và hay dụi mắt do ngứa kết mạc. Toàn trạng của trẻ nhìn chung vẫn tỉnh táo, chơi ngoan, không bị sốt cao, không đau rát họng dữ dội và hơi thở không có mùi khó chịu. Tuy nhiên, những cơn ho dồn dập về đêm có thể làm gián đoạn giấc ngủ của trẻ, khiến trẻ trằn trọc, quấy khóc và mệt mỏi vào ban ngày.

Nguyên tắc dùng thuốc khi trẻ bị ho dị ứng thời tiết

Nhiều cha mẹ thường đặt câu hỏi nên cho trẻ uống thuốc gì khi bị ho dị ứng thời tiết. Nguyên tắc quan trọng hàng đầu là không tự ý dùng thuốc kháng sinh, bởi kháng sinh hoàn toàn không có tác dụng đối với các phản ứng kích ứng dị ứng hoặc thay đổi thời tiết. Việc lạm dụng kháng sinh trong trường hợp này không giúp giảm ho mà còn gây rối loạn hệ vi sinh đường ruột và làm tăng nguy cơ kháng thuốc ở trẻ nhỏ.

Đối với các nhóm thuốc điều trị triệu chứng, bác sĩ chuyên khoa nhi có thể cân nhắc chỉ định thuốc kháng histamin thế hệ mới phù hợp với lứa tuổi nhằm giảm tiết dịch và làm dịu phản ứng ngứa rát đường thở. Các loại thuốc xịt mũi chứa corticosteroid liều thấp hoặc dung dịch co mạch chỉ được dùng khi có chỉ định nghiêm ngặt từ bác sĩ. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý cho trẻ uống các loại thuốc giảm ho ức chế thần kinh trung ương như dextromethorphan hoặc codein mà không có hướng dẫn chuyên môn, vì có thể gây ức chế phản xạ bảo vệ đường thở của cơ thể.

Các biện pháp hỗ trợ làm dịu cơn ho an toàn tại nhà

Bên cạnh việc dùng thuốc theo đơn y khoa, cha mẹ có thể áp dụng các biện pháp chăm sóc tại nhà để làm ẩm niêm mạc và giảm kích ứng hầu họng cho trẻ. Vệ sinh mũi họng hàng ngày bằng dung dịch nước muối sinh lý đẳng trương giúp loại bỏ dịch nhầy loãng ứ đọng, làm sạch các hạt bụi mịn và phấn hoa bám trên niêm mạc. Cha mẹ nên hướng dẫn trẻ súc miệng bằng nước muối ấm nếu trẻ đã lớn hoặc nhỏ rửa mũi nhẹ nhàng theo đúng kỹ thuật cho trẻ nhỏ.

Sử dụng các loại siro ho thảo dược chứa thành phần tự nhiên lành tính như cao lá thường xuân, quất chưng đường phèn, húng chanh hoặc mật ong nguyên chất đối với trẻ trên một tuổi cũng là cách an toàn để làm dịu ngứa họng. Ngoài ra, việc duy trì độ ẩm không khí trong phòng ngủ từ năm mươi đến sáu mươi phần trăm bằng máy tạo ẩm và cho trẻ uống đủ nước ấm trong ngày sẽ giúp làm mềm niêm mạc, làm loãng dịch đờm và cắt cơn ho khan hiệu quả.

Chăm sóc môi trường sống và dinh dưỡng tăng đề kháng hô hấp

Kiểm soát môi trường sống đóng vai trò then chốt trong việc ngăn chặn các đợt ho dị ứng tái phát ở trẻ nhỏ. Gia đình cần giữ phòng ngủ của trẻ luôn thông thoáng, sạch sẽ, thường xuyên giặt giũ chăn ga gối đệm bằng nước nóng và phơi dưới ánh nắng để loại bỏ mạt bụi và nấm mốc. Tránh để trẻ tiếp xúc trực tiếp với khói thuốc lá, khói bếp than, mùi hóa chất tẩy rửa nồng gắt hoặc lông thú nuôi trong giai đoạn nhạy cảm.

Về chế độ dinh dưỡng, phụ huynh nên cung cấp cho trẻ thực đơn cân đối, giàu vitamin A, vitamin C và kẽm từ các loại rau củ xanh, trái cây tươi như cam, bưởi, ớt chuông để củng cố hàng rào miễn dịch của niêm mạc đường hô hấp. Thức ăn nên được chế biến mềm, ấm, dễ nuốt, tránh cho trẻ ăn đồ quá lạnh, kem hoặc các món chiên xào nhiều dầu mỡ dễ gây kích thích vòm họng. Khi cho trẻ ra ngoài trời lạnh, cần trang bị khẩu trang, khăn quàng cổ và giữ ấm ngực bàn chân cẩn thận.

Lưu ý an toàn

Các thông tin hướng dẫn trên mang tính chất tham khảo kiến thức chăm sóc tổng quan và không thay thế cho chẩn đoán y khoa trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa nhi. Cha mẹ không tự ý tăng giảm liều thuốc kháng dị ứng hoặc tự phối hợp nhiều loại siro ho cùng lúc cho trẻ. Nếu trẻ xuất hiện các dấu hiệu báo động như sốt cao liên tục, thở nhanh, thở rít, co rút lồng ngực, bỏ bú hoặc nôn trớ nhiều, gia đình cần đưa trẻ đến ngay các cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám và xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Ho dị ứng thời tiết ở trẻ em là phản ứng lành tính nhưng đòi hỏi sự chăm sóc kiên trì và đúng phương pháp từ cha mẹ. Thay vì lo lắng lạm dụng các loại thuốc điều trị, việc giữ ấm cơ thể, vệ sinh đường thở sạch sẽ và duy trì môi trường sống trong lành sẽ giúp bảo vệ hệ hô hấp non nớt của trẻ luôn khỏe mạnh trong những đợt giao mùa.