Virus H5N6 và H5N1 có lây từ gia cầm sang người không?
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Virus cúm gia cầm chủng H5N1 và H5N6 hoàn toàn có thể lây truyền từ gia cầm sang người khi có sự tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết, phân hoặc chất thải của động vật nhiễm bệnh. Đây là những chủng virus có độc lực cao, gây hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển nhanh và tiềm ẩn nguy cơ tử vong lớn đối với người mắc phải.
Hiểu rõ cơ chế lây truyền, nhận biết nhóm nguy cơ và áp dụng nghiêm ngặt các biện pháp vệ sinh an toàn thực phẩm cũng như an toàn sinh học là chìa khóa then chốt để bảo vệ sức khỏe bản thân và cộng đồng trước sự bùng phát của dịch bệnh cúm gia cầm.
Virus H5N6 và H5N1 lây từ gia cầm sang người là gì?
Cúm gia cầm là bệnh truyền nhiễm cấp tính do các phân tuýp của virus cúm A gây ra, chủ yếu lưu hành ở các loài chim hoang dã và gia cầm nuôi như gà, vịt, ngan, ngỗng. Trong số các chủng cúm gia cầm độc lực cao, phân tuýp H5N1 và H5N6 được xếp vào nhóm nguy cơ đặc biệt bởi khả năng vượt qua hàng rào loài để lây nhiễm sang người và gây bệnh cảnh lâm sàng trầm trọng. Mặc dù gia cầm là vật chủ tự nhiên chính của virus, nhưng hoạt động chăn nuôi, vận chuyển và giết mổ thiếu kiểm soát đã tạo điều kiện thuận lợi cho mầm bệnh phát tán sang quần thể người. Việc trang bị kiến thức về sự lây nhiễm của hai chủng virus này giúp cộng đồng chủ động phòng tránh các nguồn lây tiềm ẩn trong môi trường sống hằng ngày.
Khả năng lây truyền của virus cúm H5N1 và H5N6 sang người
Virus cúm A phân tuýp H5N1 và H5N6 là những tác nhân gây bệnh truyền nhiễm nguy hiểm ở loài lông vũ, đồng thời có đặc tính gây bệnh cho người khi vượt qua rào cản loài. Các nghiên cứu dịch tễ học và y khoa khẳng định cả hai chủng virus này đều có khả năng lây từ gia cầm sang người. Trường hợp lây nhiễm đầu tiên trên người ghi nhận ở chủng H5N1 vào năm 1997 và H5N6 vào năm 2014, cho thấy mối nguy cơ hiện hữu đối với sức khỏe cộng đồng.
Dù mức độ thích ứng của thụ thể virus gia cầm với tế bào biểu mô đường hô hấp trên của người chưa cao bằng cúm mùa, nhưng khi xâm nhập sâu vào phế nang phổi người, virus có thể nhân lên nhanh chóng. Sự xâm nhập này kích hoạt phản ứng viêm dữ dội, dẫn đến tổn thương nhu mô phổi nặng nề, hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển và tỷ lệ tử vong ở người nhiễm bệnh luôn ở mức rất cao.
Các con đường lây nhiễm virus từ gia cầm sang người
Con người bị lây nhiễm virus cúm gia cầm chủ yếu qua đường tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp với mầm bệnh từ đàn gia cầm nhiễm khuẩn. Nguồn lây bao gồm phân, dịch mũi họng, máu, phủ tạng và nước bọt của gà, vịt, ngan, ngỗng hoặc chim hoang dã mang virus. Quá trình giết mổ, vặt lông, mổ ruột, rửa thịt hoặc vận chuyển gia cầm ốm chết tạo ra nồng độ virus rất lớn trong môi trường xung quanh.
Bên cạnh tiếp xúc trực tiếp, việc hít phải các hạt bụi khí dung hoặc giọt bắn li ti lơ lửng trong không khí tại chuồng trại và chợ buôn bán gia cầm sống là con đường lây nhiễm phổ biến. Khi người chăn nuôi hoặc người tiêu dùng dùng bàn tay dính mầm bệnh chạm vào mắt, mũi hoặc miệng, virus sẽ bám vào niêm mạc và bắt đầu quá trình xâm nhập cơ thể. Thói quen ăn tiết canh gia cầm hoặc tiêu thụ thịt tái sống cũng là nguy cơ trực tiếp đưa mầm bệnh vào cơ thể.
Nhóm đối tượng có nguy cơ cao bị lây nhiễm và trở nặng
Những người chăn nuôi gia cầm quy mô hộ gia đình hoặc trang trại, người làm việc tại lò mổ, người buôn bán gia cầm sống tại chợ và cán bộ thú y là đối tượng có nguy cơ cao nhất do tần suất tiếp xúc mầm bệnh dày đặc. Ngoài ra, người nội trợ trực tiếp chế biến gia cầm sống không rõ nguồn gốc cũng đối mặt với nguy cơ nhiễm bệnh đáng kể.
Những người có bệnh lý mạn tính về tim mạch, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, đái tháo đường, phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ và người cao tuổi khi bị lây nhiễm virus cúm gia cầm thường có nguy cơ diễn tiến nặng cao hơn. Bệnh cảnh có thể nhanh chóng chuyển biến thành viêm phổi nặng, tổn thương đa cơ quan và sốc nhiễm khuẩn nếu không được hỗ trợ y tế chuyên sâu kịp thời.
Biện pháp chủ động phòng ngừa lây nhiễm cúm gia cầm
Để ngăn chặn nguy cơ lây truyền virus H5N1 và H5N6, nguyên tắc quan trọng hàng đầu là kiểm soát chặt chẽ an toàn sinh học và vệ sinh thực phẩm. Người dân tuyệt đối không vận chuyển, mua bán, giết mổ hoặc tiêu thụ gia cầm bị ốm, chết không rõ nguyên nhân. Khi phát hiện gia cầm có hiện tượng chết hàng loạt, cần báo ngay cho chính quyền địa phương và cơ quan thú y để xử lý tiêu hủy theo đúng quy định chuyên môn.
Trong sinh hoạt hằng ngày, người tiêu dùng chỉ nên mua gia cầm đã qua kiểm dịch thú y tại các điểm bán hợp pháp. Luôn thực hiện ăn chín, uống sôi, không ăn tiết canh hoặc các món làm từ thịt gia cầm chưa được nấu chín hoàn toàn. Khi giết mổ hoặc chế biến, cần dùng găng tay, khẩu trang và vệ sinh thớt, dao, bề mặt bếp bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn sau khi làm thịt sống. Người tham gia chăn nuôi cần trang bị đầy đủ đồ bảo hộ lao động và khử trùng chuồng trại định kỳ.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức phòng bệnh và nâng cao cảnh giác trong cộng đồng, không thay thế cho chẩn đoán hoặc can thiệp y tế chuyên sâu. Khi xuất hiện các triệu chứng sốt cao, ho, khó thở sau khi tiếp xúc với gia cầm hoặc đi qua khu vực có dịch bệnh, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được khám, cách ly và theo dõi theo phác đồ chuyên môn. Tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng thuốc kháng virus hoặc thuốc kháng sinh tại nhà khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.
Tóm tắt
Virus cúm gia cầm H5N1 và H5N6 có khả năng lây truyền từ gia cầm sang người và đe dọa trực tiếp tính mạng nếu không được phát hiện kịp thời. Chủ động tuân thủ an toàn sinh học, ăn chín uống sôi và chủ động đến cơ sở y tế khi có dấu hiệu sốt sau tiếp xúc gia cầm là giải pháp bảo vệ sức khỏe thiết thực nhất.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Ăn thịt gà vịt chín có bị nhiễm virus cúm H5N1 hoặc H5N6 không?
Người tiêu dùng hoàn toàn có thể ăn thịt gia cầm và trứng nếu sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, đã được kiểm dịch thú y và chế biến chín kỹ. Tuyệt đối không ăn tiết canh, thịt tái hoặc trứng chưa luộc chín.
Virus cúm gia cầm có lây qua vết thương hở ngoài da không?
Virus cúm gia cầm lây sang người qua đường hô hấp và niêm mạc mắt mũi miệng khi hít phải bụi phân, dịch tiết hoặc dùng tay dính mầm bệnh chạm lên mặt, không xâm nhập qua làn da nguyên vẹn nhưng có thể qua vết xước.
Cúm gia cầm H5N1 và H5N6 có lây từ người sang người không?
Hiện tại virus cúm A H5N1 và H5N6 chủ yếu truyền từ gia cầm sang người. Khả năng lây truyền từ người sang người rất hạn chế, chỉ ghi nhận vài chùm ca bệnh tiếp xúc cực kỳ mật thiết nhưng chưa biến đổi thành lây lan rộng trong cộng đồng.
Tiêm vắc xin cúm mùa có bảo vệ được trước cúm H5N1 và H5N6 không?
Vắc xin cúm mùa thông thường chỉ phòng ngừa các chủng cúm mùa ở người như A H1N1, A H3N2 và cúm B, không có tác dụng tạo miễn dịch đặc hiệu chống lại phân tuýp cúm gia cầm H5N1 hay H5N6.
Sau khi tiếp xúc với gia cầm bệnh bao lâu thì phát triệu chứng cúm?
Thời gian ủ bệnh của cúm gia cầm ở người thường dao động từ hai đến tám ngày, một số trường hợp có thể kéo dài đến mười bảy ngày sau lần tiếp xúc cuối cùng với nguồn lây mang mầm bệnh.
