Vì sao viêm xoang có thể gây chóng mặt và rối loạn tiền đình?

Vì sao viêm xoang có thể gây chóng mặt và rối loạn tiền đình?

Rối loạn tiền đình là tình trạng tổn thương hoặc rối loạn chức năng của hệ thống giữ thăng bằng cơ thể, bao gồm tiền đình ốc tai ở tai trong và các đường dẫn truyền thần kinh trung ương. Người mắc chứng này thường có biểu hiện ảo giác đồ vật xoay tròn, choáng váng, đi đứng loạng choạng, buồn nôn hoặc mất định hướng trong không gian.

Trong khi đó, viêm xoang là hiện tượng viêm phù nề niêm mạc lót trong các xoang cạnh mũi, dẫn tới ứ đọng dịch nhầy, nghẹt mũi và tăng áp lực vùng mặt. Dù viêm xoang và rối loạn tiền đình là hai bệnh cảnh thuộc hai nhóm cơ quan khác nhau, mối liên hệ mật thiết về cấu trúc tai mũi họng khiến các đợt viêm xoang cấp hoặc mạn tính có thể kích hoạt các triệu chứng giống rối loạn tiền đình, hoặc làm khởi phát rối loạn thăng bằng thứ phát nếu tình trạng nhiễm trùng lan rộng.

Mối liên hệ giải phẫu giữa hốc xoang và hệ thống tiền đình

Các hốc xoang cạnh mũi thông với vòm họng qua các lỗ thông tự nhiên. Ngay cạnh cửa sau của mũi là cửa mở của vòi nhĩ, hay còn gọi là vòi Eustache, một ống sinh lý nối liền vòm họng với tai giữa. Nhiệm vụ chính của vòi nhĩ là cân bằng áp suất khí quyển giữa hốc mũi và tai giữa, đồng thời dẫn lưu dịch tiết bình thường từ tai ra ngoài.

Tai trong, nơi chứa ốc tai phụ trách thính giác và hệ thống tiền đình phụ trách thăng bằng, nằm ngay sát phía sau tai giữa. Cơ quan tiền đình gồm ba ống bán khuyên và các xoan nang, cầu nang, rất nhạy cảm với những biến động áp lực chất dịch nội dịch và ngoại dịch. Bất kỳ thay đổi tiêu cực nào về áp suất hoặc tình trạng ứ đọng dịch từ khoang mũi xoang truyền qua vòi nhĩ sang tai giữa đều có thể tạo ra kích thích cơ học lên màng ngăn cách tai giữa và tai trong. Mối liên hệ giải phẫu trực tiếp này giải thích tại sao bệnh lý viêm nhiễm ở mũi xoang lại có thể ảnh hưởng đến khả năng giữ thăng bằng của cơ thể.

Cơ chế viêm xoang dẫn đến cảm giác chóng mặt và mất thăng bằng

Khi niêm mạc xoang bị vi khuẩn hoặc virus tấn công, phản ứng viêm gây sưng phù nề và tăng tiết dịch đặc quánh ở vùng vòm họng. Hiện tượng này làm bít tắc lỗ thông vòi nhĩ, khiến không khí trong tai giữa bị hấp thu dần mà không được thông khí bù đắp, sinh ra tình trạng áp lực âm trong hòm nhĩ. Áp lực âm kéo dài làm màng nhĩ bị lõm vào trong, đồng thời kéo căng màng cửa sổ tròn và cửa sổ bầu dục tiếp giáp trực tiếp với tai trong.

Sự chênh lệch áp lực cơ học này tác động trực tiếp lên hệ thống dịch tiền đình, làm sai lệch các tín hiệu thần kinh dẫn truyền thăng bằng về não bộ. Kết quả là người bệnh cảm thấy bồng bềnh, chao đảo, hoặc mất thăng bằng khi cử động đầu. Ngoài ra, nếu tình trạng ứ dịch dẫn đến viêm tai giữa thanh dịch hoặc vi khuẩn lan tràn sâu hơn vào tai trong gây viêm mê đạo tai, các cơn chóng mặt xoay tròn kèm theo ù tai và giảm thính lực sẽ xuất hiện với mức độ nghiêm trọng hơn nhiều.

Phân biệt chóng mặt do viêm xoang và rối loạn tiền đình nguyên phát

Cần phân biệt rõ cảm giác choáng váng do viêm xoang với các bệnh lý tiền đình nguyên phát như chóng mặt tư thế kịch phát lành tính, bệnh Meniere hoặc viêm dây thần kinh tiền đình. Chóng mặt liên quan đến viêm xoang thường đi kèm cảm giác nặng đầu, căng tức vùng trán, hốc mắt hoặc gò má, chảy mũi mủ, nghẹt mũi và thường có xu hướng nặng hơn khi cúi người về phía trước hoặc thay đổi tư thế đột ngột. Cảm giác này thường là choáng váng mơ hồ, bồng bềnh như say sóng hơn là ảo giác xoay tròn dữ dội.

Ngược lại, rối loạn tiền đình nguyên phát thường gây ra cơn chóng mặt quay cuồng thực sự, người bệnh cảm thấy phòng ốc chao đảo xung quanh, kèm theo rung giật nhãn cầu, buồn nôn dữ dội và mất thăng bằng trầm trọng ngay cả khi không có biểu hiện nghẹt mũi hay đau nhức xoang. Tuy nhiên, một số người bệnh có thể đồng thời mắc cả hai bệnh lý, hoặc cơn đau đầu do viêm xoang kích hoạt chứng đau nửa đầu tiền đình sẵn có, đòi hỏi phải được đánh giá cẩn thận bởi bác sĩ chuyên khoa.

Hướng xử trí y khoa an toàn khi bị viêm xoang kèm chóng mặt

Khi xuất hiện triệu chứng chóng mặt kết hợp với các dấu hiệu viêm xoang, người bệnh cần ưu tiên thăm khám tại các cơ sở y tế có chuyên khoa Tai Mũi Họng và Thần kinh. Việc xác định chính xác căn nguyên có vai trò quyết định, bởi vì dùng các thuốc ức chế tiền đình thông thường sẽ không thể giải quyết được gốc rễ nếu nguyên nhân chính bắt nguồn từ tắc vòi nhĩ và ứ dịch do viêm xoang.

Bác sĩ chuyên khoa sẽ tiến hành nội soi tai mũi họng để đánh giá tình trạng cuốn mũi, khe xoang và màng nhĩ, kết hợp đo nhĩ lượng để kiểm tra chức năng vòi nhĩ hoặc chụp cắt lớp vi tính xoang khi cần thiết. Quá trình kiểm soát thường tập trung vào làm sạch hốc xoang, giảm viêm phù nề niêm mạc mũi bằng nước muối sinh lý vô khuẩn và các biện pháp điều trị chuyên khoa thích hợp. Khi áp lực trong tai giữa được tái lập trạng thái cân bằng và ổ viêm xoang thuyên giảm, các triệu chứng mất thăng bằng và choáng váng sẽ dần được cải thiện một cách bền vững.

Lưu ý an toàn

Người bệnh tuyệt đối không nên tự ý mua các loại thuốc an thần, thuốc chống chóng mặt hoặc tự dùng kháng sinh khi chưa có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa. Việc tự điều trị có thể làm lu mờ triệu chứng của các bệnh lý thần kinh nguy hiểm hoặc dẫn đến tình trạng kháng thuốc. Nếu cơn chóng mặt xuất hiện đột ngột, dữ dội, kèm theo sốt cao, nhìn đôi, tê yếu tay chân, méo miệng hoặc mất thính lực đột ngột, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được cấp cứu kịp thời.

Tóm tắt

Tình trạng chóng mặt ở người bệnh viêm xoang phần lớn xuất phát từ rối loạn áp lực qua vòi nhĩ ảnh hưởng tới tai trong. Việc chủ động đi khám chuyên khoa Tai Mũi Họng giúp xác định chính xác nguồn gốc tổn thương, từ đó có kế hoạch can thiệp y tế phù hợp và bảo vệ toàn diện chức năng thính giác cũng như thăng bằng.