Viêm xoang có lây qua đường hô hấp không và những điều cần biết

Viêm xoang có lây qua đường hô hấp không là gì?

Viêm xoang, hay viêm mũi xoang, là tình trạng viêm nhiễm niêm mạc lót trong các hốc xoang cạnh mũi, bao gồm xoang hàm, xoang sàng, xoang trán và xoang bướm. Trong trạng thái sinh lý bình thường, các xoang này chứa đầy không khí và thông thoáng với hốc mũi qua các lỗ thông xoang nhỏ để dẫn lưu dịch nhầy. Khi lớp niêm mạc bị phù nề do tác nhân bên ngoài hoặc cơ địa dị ứng, lỗ thông xoang bị bít tắc, làm ứ đọng dịch nhầy và tạo điều kiện cho vi sinh vật phát triển.

Bệnh lý này xuất phát từ sự rối loạn dẫn lưu và thông khí tại chỗ hơn là một quá trình lây lan độc lập giữa các cá thể. Do đó, việc hiểu rõ cơ chế hình thành của viêm xoang giúp giải tỏa nỗi lo ngại về việc bị lây bệnh trực tiếp từ người thân hay đồng nghiệp trong môi trường sinh hoạt hàng ngày.

Bản chất lây truyền của các tác nhân gây viêm xoang

Viêm xoang thường bắt đầu sau một đợt nhiễm trùng đường hô hấp trên do virus, chẳng hạn như Rhinovirus, Coronavirus hoặc virus cúm mùa. Những loại virus này rất dễ phát tán vào môi trường khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện mà không che chắn. Người khỏe mạnh khi hít phải giọt bắn chứa mầm bệnh hoặc chạm tay vào bề mặt có virus rồi đưa lên mắt, mũi, miệng đều có nguy cơ nhiễm bệnh.

Tuy nhiên, điều cần phân biệt rõ là thứ lây truyền qua đường hô hấp là virus cảm cúm chứ không phải bản thân bệnh viêm xoang. Sau khi nhiễm cùng một chủng virus, một người có thể chỉ bị viêm họng hoặc cảm lạnh nhẹ trong vài ngày rồi khỏi hẳn, trong khi người khác có cấu trúc giải phẫu mũi xoang hẹp hoặc niêm mạc nhạy cảm lại tiến triển thành viêm xoang cấp tính. Do đó, nguy cơ mắc bệnh phụ thuộc rất lớn vào phản ứng và cơ địa của từng cá thể.

Trường hợp viêm xoang do vi khuẩn và nấm

Sau giai đoạn nhiễm virus đường hô hấp, dịch nhầy ứ đọng kéo dài trong các hốc xoang kín khí có thể tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn tăng sinh, dẫn tới viêm xoang do vi khuẩn. Các vi khuẩn thường gặp trong dịch xoang bao gồm Streptococcus pneumoniae hoặc Haemophilus influenzae. Những vi khuẩn này phần lớn là các vi sinh vật cư trú bình thường ở đường hô hấp trên của con người và chỉ bùng phát gây bệnh khi hệ thống miễn dịch suy yếu hoặc dẫn lưu xoang bị bít tắc.

Vì vậy, viêm xoang do vi khuẩn gần như không có khả năng lây truyền trực tiếp từ người sang người qua các hoạt động giao tiếp thông thường. Tương tự, viêm xoang do nấm thường phát triển ở người có cơ địa suy giảm miễn dịch hoặc sống trong môi trường ẩm mốc lâu ngày, hoàn toàn không có khả năng phát tán thành dịch qua đường thở.

Các yếu tố không lây nhiễm làm tăng nguy cơ viêm xoang

Bên cạnh các tác nhân vi sinh vật, một tỷ lệ rất lớn các ca viêm xoang mạn tính và tái phát xuất phát từ những yếu tố hoàn toàn mang tính cơ địa và môi trường, không có bất kỳ khả năng lây nhiễm nào. Điển hình nhất là tình trạng viêm mũi dị ứng do thời tiết, phấn hoa, mạt bụi nhà hoặc lông động vật, khiến niêm mạc mũi xoang liên tục sưng phù và tăng tiết dịch.

Ngoài ra, các bất thường về cấu trúc giải phẫu tại hốc mũi như lệch vách ngăn mũi, phì đại cuốn mũi, hoặc polyp mũi cũng gây chít hẹp đường dẫn lưu tự nhiên của xoang. Những người thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc lá, không khí ô nhiễm, hóa chất độc hại hoặc người mắc bệnh lý trào ngược dạ dày thực quản cũng có niêm mạc mũi xoang dễ bị tổn thương, từ đó dẫn đến viêm xoang kéo dài mà không liên quan đến việc lây nhiễm từ người khác.

Biện pháp phòng ngừa lây nhiễm virus đường hô hấp để bảo vệ xoang

Mặc dù viêm xoang không lây trực tiếp, việc ngăn ngừa các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp khởi phát là biện pháp nền tảng để bảo vệ hệ thống xoang cạnh mũi. Mọi người nên duy trì thói quen rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn, đặc biệt là sau khi đến nơi đông người hoặc chạm vào các bề mặt dùng chung. Khi ở trong môi trường kín gió hoặc tiếp xúc gần với người đang có triệu chứng cảm cúm, việc đeo khẩu trang đúng cách giúp giảm thiểu đáng kể nguy cơ hít phải giọt bắn mang mầm bệnh.

Bên cạnh đó, việc vệ sinh mũi hàng ngày bằng nước muối sinh lý giúp loại bỏ bụi bẩn, chất gây dị ứng và vi sinh vật bám trên bề mặt niêm mạc. Giữ ấm cơ thể trong thời điểm giao mùa, duy trì chế độ dinh dưỡng cân đối, uống đủ nước và tập luyện thể dục đều đặn sẽ giúp nâng cao sức đề kháng toàn diện, ngăn ngừa các đợt cảm lạnh tiến triển thành viêm xoang.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo và không thay thế cho việc thăm khám y khoa trực tiếp. Người có các biểu hiện hô hấp không nên tự ý mua thuốc kháng sinh hay thuốc co mạch kéo dài khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng, vì việc lạm dụng có thể gây nhờn thuốc và làm tổn thương niêm mạc mũi không hồi phục. Nếu xuất hiện triệu chứng đau đầu dữ dội, sốt cao kéo dài hoặc sưng nề vùng mắt, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được đánh giá kịp thời.

Tóm tắt

Tóm lại, bệnh viêm xoang không lây lan qua đường hô hấp, do đó người bệnh và người xung quanh không cần quá lo lắng về việc cách ly trong sinh hoạt thường nhật. Việc chủ động phòng tránh các bệnh cảm nhiễm virus đường hô hấp, duy trì vệ sinh mũi họng sạch sẽ và thăm khám chuyên khoa Tai Mũi Họng khi có dấu hiệu bất thường là giải pháp khoa học giúp bảo vệ đường thở luôn khỏe mạnh.