Giải đáp thắc mắc viêm xoang có lây không và cách phòng ngừa

Viêm xoang có lây không là gì?

Viêm xoang là tình trạng viêm nhiễm kèm phù nề niêm mạc lót trong các hốc xoang cạnh mũi, khiến các lỗ thông xoang bị tắc nghẽn, dẫn đến ứ đọng dịch nhầy và tăng áp lực tại vùng mặt. Tình trạng này có thể biểu hiện dưới dạng cấp tính kéo dài dưới bốn tuần hoặc mạn tính kéo dài trên mười hai tuần. Nguyên nhân gây viêm xoang rất đa dạng, bao gồm nhiễm virus đường hô hấp trên, bội nhiễm vi khuẩn, phản ứng viêm mũi dị ứng, tiếp xúc với hóa chất độc hại, hoặc do các bất thường cấu trúc giải phẫu mũi như lệch vách ngăn mũi và polyp mũi. Hiểu rõ căn nguyên gây bệnh là cơ sở quan trọng để xác định liệu bệnh có yếu tố lây nhiễm sang người khác hay không, từ đó giúp người bệnh có phương pháp theo dõi và bảo vệ sức khỏe đường hô hấp đúng mực.

Bản chất của bệnh viêm xoang và cơ chế lây truyền mầm bệnh

Để trả lời câu hỏi viêm xoang có lây không, cần hiểu rõ bản chất tổn thương trong hốc xoang. Bản thân tình trạng viêm sưng tại niêm mạc xoang không phải là một bệnh truyền nhiễm trực tiếp. Người khỏe mạnh khi tiếp xúc gần, trò chuyện hay chăm sóc bệnh nhân viêm xoang sẽ không bị lây nhiễm trạng thái viêm sưng này.

Tuy nhiên, các tác nhân vi sinh vật châm ngòi cho đợt viêm xoang cấp tính, điển hình là virus cảm cúm, virus hợp bào hô hấp hoặc vi khuẩn phế cầu, lại có khả năng lây lan mạnh mẽ. Khi người bệnh hắt hơi hoặc ho, các giọt bắn li ti mang virus sẽ phát tán vào không khí hoặc bám trên bề mặt vật dụng. Nếu người tiếp xúc hít phải giọt bắn này, họ có thể bị nhiễm virus hô hấp trên. Tùy thuộc vào cơ địa và sức đề kháng, người bị lây có thể chỉ biểu hiện cảm lạnh thông thường hoặc sau đó tiến triển thành viêm xoang nếu đường dẫn lưu dịch mũi xoang bị tắc nghẽn kéo dài. Do đó, thứ lây truyền thực chất là mầm bệnh cảm cúm ban đầu chứ không phải bệnh viêm xoang.

Lý do nhiều người trong cùng gia đình thường cùng mắc viêm xoang

Nhiều người lầm tưởng viêm xoang lây lan mạnh vì nhận thấy các thành viên sống chung một nhà thường cùng xuất hiện triệu chứng đau nhức vùng mặt, nghẹt mũi và chảy dịch nhầy. Trên thực tế, hiện tượng này xuất phát từ việc cùng sinh hoạt trong một môi trường sống và chịu chung các tác nhân kích ứng.

Khi một thành viên trong gia đình mắc cảm cúm, không gian khép kín và thói quen sinh hoạt chung tạo điều kiện thuận lợi cho virus lây lan nhanh chóng sang người khác, dẫn đến chuỗi nhiễm khuẩn hô hấp liên tiếp. Bên cạnh đó, các yếu tố ngoại cảnh như độ ẩm không khí cao, khói bụi, nấm mốc trong nhà, lông thú nuôi hoặc sự thay đổi thời tiết đột ngột đều tác động đồng thời lên niêm mạc đường hô hấp của mọi người. Ngoài ra, yếu tố cơ địa như tình trạng viêm mũi dị ứng hoặc đặc điểm cấu trúc hốc mũi có tính chất gia đình cũng làm tăng nguy cơ phát triển viêm xoang ở nhiều thế hệ mà không phải do lây bệnh trực tiếp.

Các biện pháp ngăn ngừa lây lan tác nhân gây nhiễm trùng hô hấp

Mặc dù không thể lây truyền trực tiếp bệnh viêm xoang, việc ngăn chặn sự lây lan của các loại virus và vi khuẩn đường hô hấp là biện pháp căn bản giúp giảm thiểu nguy cơ bùng phát bệnh cho người thân.

Người bệnh nên chủ động đeo khẩu trang y tế khi tiếp xúc gần với người khác, che miệng bằng khăn giấy khi ho hoặc hắt hơi, sau đó vứt bỏ giấy vào thùng rác kín. Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng dưới vòi nước chảy trong ít nhất ba mươi giây hoặc sát khuẩn tay bằng dung dịch chứa cồn là bước cực kỳ quan trọng để cắt đứt chuỗi lây truyền qua bề mặt tiếp xúc. Các vật dụng cá nhân như khăn mặt, bàn chải đánh răng, cốc uống nước và thìa đũa cần được dùng riêng và vệ sinh sạch sẽ. Đồng thời, giữ cho không gian sống thông thoáng, thường xuyên mở cửa sổ đón ánh nắng và lau dọn nhà cửa sẽ giúp giảm mật độ mầm bệnh trong không khí, bảo vệ hệ hô hấp toàn diện.

Chăm sóc đường thở đúng cách và thời điểm cần thăm khám y tế

Viêm xoang có thể được kiểm soát tốt nếu người bệnh chú ý chăm sóc đúng cách và nhận biết sớm thời điểm cần sự can thiệp của nhân viên y tế. Trong những ngày đầu xuất hiện triệu chứng cảm lạnh nghẹt mũi, người bệnh có thể rửa mũi bằng dung dịch nước muối sinh lý, uống nhiều nước ấm và nghỉ ngơi điều độ để hỗ trợ niêm mạc xoang hồi phục.

Người bệnh cần nhanh chóng đến khám tại các chuyên khoa tai mũi họng khi các triệu chứng kéo dài quá mười ngày mà không thuyên giảm, hoặc xuất hiện đợt sốt cao trên ba mươi tám độ năm kèm đau nhức dữ dội quanh mắt, trán hoặc gò má. Đặc biệt, những dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm như sưng đỏ mí mắt, nhìn đôi, giảm thị lực, đau đầu dữ dội, cứng gáy hoặc lơ mơ đòi hỏi phải được cấp cứu ngay lập tức để loại trừ các biến chứng nhiễm trùng lan vào ổ mắt hoặc nội sọ. Bác sĩ chuyên khoa sẽ nội soi tai mũi họng hoặc chỉ định chụp cắt lớp vi tính để đánh giá chính xác mức độ tổn thương và đưa ra hướng điều trị phù hợp cho từng cá nhân.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng kháng sinh hoặc các thuốc nhỏ mũi co mạch kéo dài khi chưa có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng, vì việc lạm dụng có thể gây ra hiện tượng nhờn thuốc hoặc viêm mũi do thuốc rất khó hồi phục. Mọi thắc mắc về tình trạng bệnh lý cụ thể cần được thăm khám và tư vấn trực tiếp bởi nhân viên y tế có chuyên môn.

Tóm tắt

Viêm xoang bản thân không phải là bệnh lây nhiễm trực tiếp, nhưng các mầm bệnh hô hấp khởi phát viêm xoang hoàn toàn có thể truyền từ người này sang người khác. Việc duy trì thói quen vệ sinh mũi họng, giữ ấm cơ thể và đeo khẩu trang nơi đông người sẽ giúp bảo vệ tối ưu hệ hô hấp cho bản thân và cả gia đình. Khi triệu chứng nghẹt mũi, đau nhức mặt kéo dài, người bệnh nên chủ động đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời.