Người mắc bệnh hạ đường huyết thì uống thuốc gì và xử trí ra sao?

Hạ đường huyết uống thuốc gì là gì?

Hạ đường huyết là tình trạng nồng độ glucose trong máu giảm xuống dưới mức hoạt động bình thường của cơ thể, thường được xác định khi chỉ số đường huyết dưới 70 mg/dL (tương đương 3,9 mmol/L). Glucose đóng vai trò là nguồn năng lượng chủ yếu cho các tế bào, đặc biệt là não bộ. Khi nguồn cung cấp đường bị sụt giảm đột ngột, cơ thể sẽ phản ứng thông qua các tín hiệu cảnh báo của hệ thần kinh giao cảm như lo âu, hồi hộp, bủn rủn tay chân, đói cồn cào và vã mồ hôi lạnh.

Tình trạng này rất phổ biến ở bệnh nhân đái tháo đường đang sử dụng insulin hoặc các thuốc kích thích tiết insulin như nhóm sulfonylurea. Bên cạnh đó, người không mắc bệnh đái tháo đường cũng có thể gặp hạ đường huyết do nhịn ăn kéo dài, suy dinh dưỡng, rối loạn nội tiết, uống quá nhiều rượu bia hoặc mắc các bệnh lý tại gan và thận. Việc nhận diện đúng bản chất hạ đường huyết giúp lựa chọn can thiệp đúng đắn thay vì vội vàng tìm kiếm thuốc uống tùy tiện.

Xử trí cấp tính cơn hạ đường huyết bằng carbohydrate thay vì thuốc uống

Trong cơn hạ đường huyết cấp tính, người bệnh còn tỉnh táo tuyệt đối không nên tìm kiếm thuốc viên để uống. Lúc này, dạ dày cần hấp thu đường thật nhanh vào máu để cứu tế bào não. Biện pháp chuẩn y khoa được khuyến cáo rộng rãi là quy tắc 15: bổ sung ngay khoảng 15 gam carbohydrate tác dụng nhanh. Người bệnh có thể uống nửa cốc nước ép trái cây nguyên chất, nửa lon nước ngọt thông thường, ba viên đường nhỏ hoặc hòa ba thìa cà phê đường cát vào một cốc nước ấm.

Sau khi uống nguồn đường nhanh này, người bệnh cần nghỉ ngơi tại chỗ và tiến hành đo lại đường huyết sau 15 phút. Nếu chỉ số đường huyết vẫn chưa đạt mức an toàn trên 70 mg/dL, cần lặp lại thêm 15 gam carbohydrate nữa. Việc dùng các loại thuốc dạng viên nén vào thời điểm này không chỉ kém hiệu quả do tốc độ hấp thu chậm, mà còn tiềm ẩn nguy cơ sặc vào đường thở nếu người bệnh đang bị run rẩy, lơ mơ hoặc suy giảm ý thức.

Các thuốc và can thiệp y tế đặc hiệu khi hạ đường huyết nặng

Đối với những trường hợp hạ đường huyết mức độ nặng, khi người bệnh rơi vào trạng thái lú lẫn, co giật hoặc mất ý thức hoàn toàn, việc cho uống bất kỳ thứ gì qua đường miệng đều bị nghiêm cấm vì nguy cơ ngạt thở dẫn đến tử vong. Trong tình huống này, can thiệp y tế khẩn cấp không dùng thuốc đường uống mà sử dụng glucagon hoặc dung dịch glucose truyền tĩnh mạch.

Glucagon là một loại hormone có tác dụng kích thích gan phân giải glycogen thành glucose đưa vào tuần hoàn máu. Glucagon có thể được chỉ định dưới dạng tiêm bắp, tiêm dưới da hoặc dạng bột xịt mũi cho người thân đã được nhân viên y tế hướng dẫn trước đó. Tại các cơ sở y tế chuyên khoa, bác sĩ sẽ tiến hành tiêm truyền tĩnh mạch dung dịch glucose ưu trương để nhanh chóng nâng đường huyết về mức ổn định. Tất cả các can thiệp bằng thuốc này đều yêu cầu có chỉ định chuyên môn chặt chẽ và không thể tự ý áp dụng tại nhà khi chưa có huấn luyện.

Điều chỉnh thuốc điều trị đái tháo đường để ngăn ngừa hạ đường huyết tái phát

Phần lớn người bệnh hạ đường huyết thường xuyên là do tác dụng phụ của phác đồ điều trị đái tháo đường hiện tại. Do đó, câu hỏi uống thuốc gì thực chất cần chuyển thành xem xét điều chỉnh thuốc điều trị như thế nào. Một số nhóm thuốc hạ đường huyết như sulfonylurea hoặc insulin ngoại sinh có nguy cơ gây tụt đường huyết cao nếu liều dùng vượt quá nhu cầu thực tế hoặc khi người bệnh bỏ bữa ăn, ăn quá ít carbohydrate hay vận động thể lực quá sức.

Người bệnh không được tự ý ngừng thuốc, giảm liều hay đổi sang loại thuốc khác khi chưa có ý kiến của bác sĩ nội tiết. Thay vào đó, người bệnh cần ghi chép nhật ký đo đường huyết chi tiết, thời điểm xuất hiện các triệu chứng bất thường và mang đến tái khám. Bác sĩ có thể cân nhắc giảm liều, thay đổi thời gian dùng thuốc hoặc chuyển sang các nhóm thuốc mới ít gây hạ đường huyết hơn như thuốc ức chế DPP-4, thuốc đồng vận thụ thể GLP-1 hoặc thuốc ức chế SGLT-2 tùy theo tình trạng sức khỏe cụ thể.

Hướng xử trí đối với người bị hạ đường huyết không do đái tháo đường

Nếu một người không mắc đái tháo đường và không sử dụng thuốc hạ đường huyết nhưng vẫn thường xuyên xuất hiện các cơn tụt đường huyết, việc tự ý dùng thuốc bổ hay thuốc ổn định đường huyết là hoàn toàn sai lầm. Tình trạng này có thể bắt nguồn từ hạ đường huyết phản ứng sau ăn, suy tuyến thượng thận, suy tuyến yên, bệnh gan mạn tính, suy thận hoặc hiếm gặp hơn là u tế bào đảo tụy tiết insulin.

Quá trình điều trị trong nhóm bệnh nhân này phụ thuộc hoàn toàn vào việc tìm ra căn nguyên thực thể thông qua các xét nghiệm chuyên sâu như nghiệm pháp nhịn ăn, định lượng nồng độ insulin máu, peptide C và chẩn đoán hình ảnh. Tùy thuộc vào nguyên nhân xác định, bác sĩ có thể chỉ định phẫu thuật cắt bỏ khối u tụy, bổ sung hormone thay thế nếu suy tuyến nội tiết, hoặc điều chỉnh chế độ ăn chia nhỏ thành nhiều bữa giàu đạm và chất xơ để hạn chế dao động đường huyết sau ăn.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Tuyệt đối không tự ý cho người bệnh đang hôn mê, co giật hoặc nuốt khó uống nước đường hay bất kỳ loại thuốc nào qua đường miệng nhằm phòng tránh hít sặc vào phổi gây nguy hiểm tính mạng. Người bệnh đái tháo đường không được tự ý mua các loại thuốc điều hòa đường huyết truyền miệng hoặc tự ý thay đổi liều insulin mà chưa có sự đồng thuận từ bác sĩ điều trị trực tiếp.

Tóm tắt

Tóm lại, người bị hạ đường huyết cấp tính không dùng thuốc viên để điều trị mà cần nhanh chóng bổ sung carbohydrate đơn giản để đưa đường huyết trở lại mức an toàn. Để phòng ngừa các đợt hạ đường huyết tái diễn lâu dài, người bệnh cần phối hợp chặt chẽ với bác sĩ chuyên khoa để rà soát lại đơn thuốc, duy trì chế độ dinh dưỡng điều độ và theo dõi đường huyết định kỳ.