Viêm xoang cấp tính là gì: Nguyên nhân, triệu chứng và cách xử trí

Viêm xoang cấp tính là gì?

Xoang cạnh mũi là hệ thống hốc rỗng nằm trong xương sọ mặt, bao gồm xoang hàm, xoang trán, xoang sàng và xoang bướm, được che phủ bởi lớp niêm mạc tiết nhầy. Khi niêm mạc này bị kích ứng hoặc nhiễm trùng, các lỗ thông xoang bị tắc nghẽn, dẫn đến tích tụ dịch nhầy và tạo áp lực lên vùng mặt. Viêm xoang cấp tính có thể phân loại theo tác nhân gây bệnh như vi rút, vi khuẩn, nấm hoặc tác nhân dị ứng. Sự khác biệt giữa các tác nhân này quyết định diễn tiến lâm sàng và định hướng theo dõi y tế. Sự hiểu biết đúng đắn về tình trạng sưng viêm hốc xoang giúp phòng tránh các lo âu không cần thiết và hạn chế việc sử dụng thuốc bừa bãi khi chưa có chỉ định chuyên khoa.

Các nguyên nhân và yếu tố nguy cơ gây viêm xoang cấp tính

Tác nhân phổ biến nhất dẫn đến viêm xoang cấp tính là các loại vi rút gây nhiễm trùng đường hô hấp trên, chẳng hạn như vi rút cúm hoặc vi rút gây cảm lạnh thông thường. Sau khi xâm nhập, vi rút làm tổn thương hệ thống lông chuyển trên niêm mạc, làm giảm khả năng làm sạch dịch nhầy. Ngoài ra, nhiễm vi khuẩn thứ phát cũng có thể xuất hiện sau đợt nhiễm vi rút kéo dài.

Bên cạnh yếu tố nhiễm trùng, tình trạng viêm mũi dị ứng do thời tiết, phấn hoa, bụi mịn hoặc lông thú nuôi cũng khiến niêm mạc xoang sưng nề. Một số yếu tố thuận lợi khác bao gồm cấu trúc giải phẫu bất thường như lệch vách ngăn mũi, polyp mũi, hoặc môi trường sống ô nhiễm, khói thuốc lá. Người có hệ miễn dịch suy giảm hoặc mắc các bệnh lý mạn tính đường hô hấp cũng có nguy cơ cao bị viêm xoang cấp tính hơn.

Biểu hiện lâm sàng thường gặp khi bị viêm xoang cấp tính

Triệu chứng đặc trưng nhất của viêm xoang cấp tính là tình trạng nghẹt mũi, tắc mũi kèm theo chảy dịch mũi đặc. Dịch mũi có thể trong, đục hoặc chuyển màu vàng xanh tùy thuộc vào giai đoạn bệnh và tác nhân gây viêm. Người bệnh thường có cảm giác đau tức, căng nặng ở các vị trí tương ứng với xoang bị tổn thương như vùng trán, gốc mũi, hốc mắt hoặc vùng gò má.

Cơn đau mặt thường tăng lên khi người bệnh cúi đầu về phía trước hoặc khi thay đổi tư thế. Ngoài ra, viêm xoang cấp tính có thể đi kèm triệu chứng giảm hoặc mất khứu giác tạm thời, ho nhiều về đêm do dịch nhầy chảy xuống họng, đau đầu, sốt nhẹ và cảm giác mệt mỏi toàn thân. Đối với trẻ em, các biểu hiện như quấy khóc, thở bằng miệng, hơi thở có mùi hôi cũng là những gợi ý cần chú ý.

Quy trình chẩn đoán viêm xoang cấp tính tại cơ sở y tế

Để chẩn đoán xác định viêm xoang cấp tính, bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng sẽ khai thác chi tiết bệnh sử, thời gian xuất hiện triệu chứng và thực hiện thăm khám lâm sàng. Việc soi mũi trước và nội soi tai mũi họng giúp quan sát trực tiếp tình trạng niêm mạc mũi, phát hiện sự có mặt của dịch mủ tại các khe xoang, sưng nề cuốn mũi hoặc các bất thường cấu trúc giải phẫu.

Trong một số trường hợp triệu chứng kéo dài, nghi ngờ biến chứng hoặc không đáp ứng với chăm sóc ban đầu, bác sĩ có thể chỉ định chụp cắt lớp vi tính vùng xoang. Kỹ thuật hình ảnh này giúp đánh giá chi tiết mức độ tắc nghẽn lỗ thông xoang, tình trạng dịch đọng và tổn thương xương quanh xoang. Việc xét nghiệm vi sinh dịch mũi hiếm khi thực hiện đại trà, ngoại trừ các đợt viêm diễn tiến phức tạp.

Các phương pháp hỗ trợ giảm nhẹ triệu chứng và theo dõi y tế

Mục đích chính của việc chăm sóc viêm xoang cấp tính là làm thông thoáng đường thở, giảm sưng nề niêm mạc và tăng cường dẫn lưu dịch tích tụ trong các hốc xoang. Biện pháp cơ bản và an toàn là làm sạch hốc mũi bằng dung dịch nước muối sinh lý chuẩn độ. Việc xịt rửa mũi đúng cách giúp loại bỏ chất nhầy, tác nhân dị ứng và vi sinh vật tích tụ.

Bên cạnh đó, việc xông hơi ấm, duy trì độ ẩm không khí phù hợp trong phòng ngủ và uống đủ nước hỗ trợ làm loãng dịch tiết. Trong trường hợp cần dùng thuốc giảm đau, thuốc co mạch hoặc thuốc xịt steroid niêm mạc, người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn. Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc kháng sinh vì đại đa số các đợt viêm xoang cấp do vi rút gây ra và thuốc kháng sinh không có hiệu quả với vi rút.

Thời điểm cần đến gặp bác sĩ chuyên khoa ngay lập tức

Mặc dù đa số trường hợp viêm xoang cấp tính diễn tiến lành tính, bệnh vẫn có khả năng gây ra các biến chứng nghiêm trọng nếu không được theo dõi sát sao. Người bệnh cần nhanh chóng đến các cơ sở y tế có chuyên khoa Tai Mũi Họng khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm.

Các triệu chứng bao gồm sốt cao liên tục không hạ, sưng đỏ hoặc đau dữ dội vùng quanh mắt, nhìn đôi, giảm thị lực đột ngột. Đau đầu dữ dội kèm theo cứng cổ, lơ mơ, sợ ánh sáng hoặc buồn nôn cũng là biểu hiện nghi ngờ biến chứng nội sọ. Ngoài ra, nếu các triệu chứng kéo dài quá mười ngày mà không giảm, hoặc có dấu hiệu nặng lên đột ngột sau vài ngày cải thiện, việc thăm khám y khoa là bắt buộc để điều trị kịp thời.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y học phổ thông, không thay thế cho việc chẩn đoán hay kê đơn điều trị từ bác sĩ chuyên khoa. Mỗi cá nhân có cơ địa, tình trạng sức khỏe và phản ứng với liệu pháp khác nhau. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc xịt co mạch kéo dài khi chưa có chỉ định y tế. Việc lạm dụng thuốc xịt mũi co mạch có thể gây ra tình trạng viêm mũi do thuốc, làm tổn thương niêm mạc dai dẳng.

Tóm tắt

Viêm xoang cấp tính là bệnh lý hô hấp thường gặp nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát tốt nếu được nhận biết sớm và chăm sóc đúng cách. Việc duy trì thói quen vệ sinh mũi họng hàng ngày, giữ ấm cơ thể và thăm khám y tế kịp thời khi có dấu hiệu bất thường giúp bảo vệ sức khỏe hô hấp, ngăn ngừa các biến chứng không mong muốn.