Viêm VA cấp độ 3 và các cách điều trị phù hợp

Viêm VA cấp độ 3 là gì?

• Tổ chức VA, hay còn gọi là amidan vòm, là khối mô lympho nằm ở thành sau vòm mũi họng, đóng vai trò bảo vệ đường thở bằng cách bắt giữ vi khuẩn và tạo kháng thể trong những năm đầu đời. Khi trẻ tiếp xúc liên tục với các tác nhân gây viêm đường hô hấp, VA có thể sưng viêm và phì đại quá mức.
• Trong hệ thống phân loại tai mũi họng, viêm VA thường được chia thành 4 cấp độ dựa trên tỷ lệ che lấp cửa mũi sau khi nội soi. Cấp độ 3 được xác định khi khối mô phì đại chiếm khoảng 50% đến 75% không gian cửa mũi sau. Mức độ tắc nghẽn này làm suy giảm đáng kể lượng không khí đi vào phổi qua đường mũi, buộc trẻ phải thích nghi bằng cách thở miệng và tiềm ẩn nguy cơ xuất hiện nhiều rối loạn giấc ngủ cũng như bệnh lý tai mũi họng đi kèm.

Dấu hiệu nhận biết và tác động hô hấp của viêm VA cấp độ 3

• Phì đại tổ chức VA độ 3 làm giảm lưu thông khí qua đường mũi, buộc trẻ phải thở qua miệng cả ngày lẫn đêm. Thói quen thở miệng kéo dài dễ dẫn đến khô niêm mạc họng, viêm họng mạn tính và làm thay đổi cấu trúc xương hàm mặt của trẻ nhỏ trong giai đoạn phát triển. Bên cạnh đó, trẻ thường ngáy to, thở rít và có thể xuất hiện các cơn ngưng thở khi ngủ khiến giấc ngủ chập chờn, mệt mỏi vào ban ngày.
• Khối VA phì đại còn gây ứ đọng dịch nhầy ở hốc mũi, dẫn tới triệu chứng chảy mũi đục, nghẹt mũi dai dẳng và ho kéo dài do đờm chảy xuống thành sau họng. Trẻ cũng có thể biểu hiện biếng ăn, khó nuốt, chậm tăng cân do khó thở trong lúc bú hoặc ăn uống. Cha mẹ cần theo dõi sát các biểu hiện khó thở về đêm để thông báo cho bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng.

Các biến chứng tai giữa và đường hô hấp liên quan

• Tổ chức VA nằm sát lỗ vòi tai ở vòm họng. Khi VA viêm mạn tính và quá phát cấp độ 3, khối lympho này dễ chèn ép hoặc gây tắc vòi Eustache, làm cản trở quá trình thông khí của tai giữa. Hậu quả là trẻ có thể đối mặt với viêm tai giữa thanh dịch kéo dài, viêm tai giữa cấp tái phát, gây giảm thính lực tạm thời, ù tai hoặc chậm phát triển khả năng ngôn ngữ ở lứa tuổi tập nói.
• Ngoài nguy cơ ở tai giữa, tình trạng bít tắc cửa mũi sau và đọng dịch nhầy mủ liên tục còn làm tăng nguy cơ viêm xoang mạn tính, viêm thanh quản, viêm khí phế quản. Hiện tượng thiếu oxy mạn tính vào ban đêm do hội chứng tắc nghẽn đường thở cũng có thể ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng tập trung, trí nhớ và sự tăng trưởng thể chất của trẻ nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời.

Nguyên tắc điều trị nội khoa và theo dõi bảo tồn

• Khi viêm VA độ 3 bước vào đợt viêm cấp hoặc chưa gây biến chứng bít tắc hoàn toàn, bác sĩ chuyên khoa thường ưu tiên điều trị nội khoa bảo tồn. Các biện pháp bao gồm rửa mũi và hút dịch bằng dung dịch nước muối sinh lý vô khuẩn để làm sạch hốc mũi, giảm ứ đọng dịch xuất tiết. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thuốc xịt mũi chứa corticosteroid tại chỗ nhằm giảm phù nề mô lympho trong thời gian có kiểm soát.
• Nếu có bằng chứng nhiễm khuẩn cấp tính, bác sĩ sẽ cân nhắc chỉ định kháng sinh thích hợp kết hợp thuốc hạ sốt, kháng viêm đường uống. Toàn bộ quá trình dùng thuốc cần tuân thủ nghiêm ngặt theo đơn của bác sĩ tai mũi họng hoặc nhi khoa. Gia đình tuyệt đối không tự ý mua kháng sinh, thuốc co mạch kéo dài vì có thể gây tổn thương niêm mạc mũi hoặc hiện tượng nhờn thuốc.

Chỉ định can thiệp phẫu thuật nạo VA phì đại

• Chỉ định nạo VA phì đại độ 3 được bác sĩ cân nhắc kỹ lưỡng dựa trên mức độ tắc nghẽn và tiền sử bệnh lý của từng trẻ. Phẫu thuật thường được đặt ra khi tình trạng tắc nghẽn đường thở gây chứng ngưng thở khi ngủ, biến dạng sọ mặt, hoặc khi trẻ bị viêm VA tái phát nhiều lần trong năm dù đã điều trị nội khoa đúng cách. Ngoài ra, chỉ định nạo VA cũng được đưa ra khi bệnh gây biến chứng viêm tai giữa thanh dịch dai dẳng, viêm xoang mạn tính hoặc ảnh hưởng thính lực.
• Hiện nay, kỹ thuật nạo VA được thực hiện dưới hướng dẫn nội soi bằng các thiết bị hiện đại như dao mổ plasma hoặc hệ thống hummer, giúp loại bỏ chính xác mô phì đại, hạn chế tổn thương mô lành và kiểm soát chảy máu tốt. Trẻ thường được theo dõi ngắn hạn trong ngày và có thể xuất viện sớm sau khi bác sĩ đánh giá tình trạng hồi phục ổn định.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý dùng thuốc nhỏ mũi co mạch kéo dài, kháng sinh hoặc trì hoãn việc đưa trẻ đi khám khi xuất hiện các triệu chứng ngưng thở khi ngủ, sốt cao khó hạ hoặc đau tai dữ dội.

Tóm tắt

Viêm VA cấp độ 3 ở trẻ nhỏ là tình trạng phì đại vòm hầu đáng kể, có thể gây bít tắc đường thở và ảnh hưởng đến thính lực nếu không được can thiệp kịp thời. Việc thăm khám định kỳ và tuân thủ phác đồ chuyên khoa tai mũi họng sẽ giúp bảo vệ sự phát triển toàn diện của trẻ.