Bệnh viêm tai giữa có lây không và những điều cần biết
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Viêm tai giữa là một trong những bệnh lý tai mũi họng phổ biến ở mọi lứa tuổi, đặc biệt là ở trẻ nhỏ sau các đợt cảm cúm hoặc viêm mũi họng. Thắc mắc viêm tai giữa có lây không là nỗi băn khoăn rất lớn của nhiều bậc phụ huynh khi chăm sóc con nhỏ hoặc người thân trong gia đình.
Về mặt y khoa, viêm tai giữa hoàn toàn không phải là bệnh truyền nhiễm có thể lây trực tiếp từ tai người bệnh sang tai người lành. Việc tiếp xúc thông thường, ôm ấp hay dùng chung vật dụng sinh hoạt không làm lây lan tình trạng viêm bên trong tai giữa.
Mặc dù vậy, các tác nhân nguyên nhân ban đầu gây ra viêm tai giữa lại có khả năng lây lan rất mạnh mẽ. Sự nhầm lẫn giữa việc lây truyền mầm bệnh đường hô hấp và việc lây bệnh viêm tai giữa thường khiến nhiều người hoang mang hoặc áp dụng các biện pháp phòng ngừa chưa thực sự đúng cách.
Viêm tai giữa có lây không là gì?
Viêm tai giữa là tình trạng tổn thương và viêm nhiễm xảy ra ở khoảng không gian phía sau màng nhĩ, nơi chứa hệ thống xương con dẫn truyền âm thanh. Bệnh thường biểu hiện dưới hai dạng chính là viêm tai giữa cấp tính và viêm tai giữa ứ dịch. Triệu chứng điển hình bao gồm đau nhức tai, cảm giác căng tức hoặc đầy trong tai, giảm thính lực tạm thời, sốt và ở một số trường hợp màng nhĩ bị thủng có thể thấy mủ chảy ra ngoài ống tai. Trẻ nhỏ mắc bệnh thường quấy khóc, kéo tai, biếng ăn và khó ngủ. Phần lớn các trường hợp viêm tai giữa xuất hiện sau khi người bệnh mắc viêm mũi họng, cảm lạnh hoặc cúm mùa, khi vi khuẩn hoặc virus từ đường hô hấp trên di chuyển ngược dòng qua vòi nhĩ vào tai giữa gây ứ dịch và viêm mủ.
Bản chất lây truyền của bệnh viêm tai giữa
Bản thân tình trạng viêm tai giữa là phản ứng viêm nhiễm cục bộ xảy ra tại niêm mạc hòm nhĩ và các cấu trúc thuộc tai giữa. Quá trình này không thể lây truyền cơ học từ tai của người mắc sang tai của người khỏe mạnh qua việc tiếp xúc trực tiếp, dùng chung gối hay chạm vào tai. Người xung quanh hoàn toàn không thể bị viêm tai giữa chỉ vì đứng gần hoặc chăm sóc người bệnh.
Tuy nhiên, phần lớn các đợt viêm tai giữa khởi phát thứ phát sau đợt nhiễm trùng đường hô hấp trên cấp tính do virus hoặc vi khuẩn, chẳng hạn như cảm cúm, viêm họng, viêm mũi xoang hay viêm amidan. Những vi sinh vật gây viêm mũi họng này lại lây lan rất dễ dàng qua giọt bắn không khí khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc qua bề mặt tiếp xúc. Khi người lành bị lây nhiễm virus hô hấp, niêm mạc mũi họng phù nề làm tắc vòi nhĩ, tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển và dẫn đến viêm tai giữa. Do đó, người khỏe mạnh không bị lây viêm tai giữa, mà bị lây mầm bệnh nhiễm trùng đường hô hấp.
Cơ chế hình thành viêm tai giữa từ các bệnh lý tai mũi họng
Vòi nhĩ, hay còn gọi là ống Eustache, là ống thông nối liền giữa vòm họng và hòm tai giữa, giữ nhiệm vụ cân bằng áp suất không khí và dẫn lưu dịch tiết sinh lý từ tai giữa xuống họng. Ở trạng thái khỏe mạnh, vòi nhĩ đóng mở nhịp nhàng khi nuốt hoặc ngáp để duy trì môi trường vô khuẩn và thông thoáng cho tai.
Khi cơ thể mắc các bệnh lý đường hô hấp, tình trạng viêm nhiễm ở mũi họng nhanh chóng lan tới lỗ mở của vòi nhĩ, khiến niêm mạc ống này sưng phù và tắc nghẽn. Khi vòi nhĩ bị bít tắc, áp suất trong hòm nhĩ giảm xuống, dịch viêm bắt đầu ứ đọng lại thay vì được dẫn lưu tự nhiên. Vi khuẩn và virus thường trú tại vùng vòm mũi họng sẽ mượn đường vòi nhĩ để xâm nhập ngược dòng lên tai giữa, sinh sôi trong dịch ứ đọng và gây ra đợt viêm tai giữa cấp. Ở trẻ nhỏ, vòi nhĩ ngắn hơn, khẩu kính rộng hơn và nằm ngang hơn so với người lớn, khiến dịch nhầy chứa mầm bệnh từ mũi dễ dàng tràn vào tai giữa sau mỗi đợt cảm lạnh hay viêm mũi họng.
Biện pháp phòng ngừa lây nhiễm các tác nhân gây viêm tai giữa
Để bảo vệ bản thân và gia đình khỏi nguy cơ mắc bệnh viêm tai giữa, biện pháp cốt lõi chính là ngăn chặn sự lây lan của các tác nhân gây viêm đường hô hấp trên. Khi một thành viên trong gia đình bị cảm sốt, viêm mũi họng, cần thực hiện nghiêm túc việc che miệng khi ho, hắt hơi và thường xuyên rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn để hạn chế phát tán mầm bệnh.
Đối với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, việc cho con bú sữa mẹ hoàn toàn trong sáu tháng đầu đời giúp cung cấp nguồn kháng thể quý giá tăng cường miễn dịch hô hấp. Phụ huynh cần giữ môi trường sống trong lành, tuyệt đối không để khói thuốc lá hay bụi bẩn kích thích đường thở của trẻ. Tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch các loại vắc xin phòng ngừa phế cầu khuẩn, vắc xin cúm mùa và sởi cũng là giải pháp y tế hiệu quả giúp giảm thiểu đáng kể các đợt viêm đường hô hấp nặng dẫn đến biến chứng viêm tai giữa. Đồng thời, khi trẻ mắc cảm lạnh, cần chú ý vệ sinh mũi họng đúng cách theo hướng dẫn y tế, tránh xì mũi quá mạnh cả hai bên cùng lúc vì có thể đẩy ngược dịch mủ từ mũi lên vòi nhĩ.
Lưu ý an toàn
Nội dung bài viết mang tính chất cung cấp kiến thức y khoa thường thức, không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y tế chuyên nghiệp. Khi xuất hiện các dấu hiệu như đau nhức tai dữ dội, sốt cao kéo dài, chảy mủ tai, sưng đau sau vành tai hoặc suy giảm thính lực, người bệnh cần đến ngay các cơ sở y tế có chuyên khoa Tai Mũi Họng để được thăm khám bằng dụng cụ nội soi chuyên dụng. Tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc nhỏ tai hoặc áp dụng các mẹo dân gian như thổi bột thuốc, nhỏ nước lá vào tai vì có thể gây thủng màng nhĩ hoặc điếc vĩnh viễn.
Tóm tắt
Viêm tai giữa không phải bệnh lây truyền trực tiếp qua dịch tai, nhưng các mầm bệnh đường hô hấp khởi phát tình trạng này lại lây lan rất nhanh trong cộng đồng. Việc chủ động phòng tránh cảm cúm, giữ gìn vệ sinh cá nhân và thăm khám sớm chuyên khoa Tai Mũi Họng khi có dấu hiệu bất thường ở tai sẽ giúp bảo vệ thính lực và ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Ngủ chung giường với người bị viêm tai giữa có bị lây không?
Bệnh viêm tai giữa hoàn toàn không lây qua việc ngủ chung giường hay tiếp xúc gần với người bệnh, vì dịch tiết trong hòm nhĩ không truyền trực tiếp sang tai người khác. Người nhà chỉ cần lưu ý tránh lây các virus cảm cúm qua đường giọt bắn hô hấp.
Dịch mủ chảy ra từ tai người bệnh có làm lây lan viêm tai giữa không?
Dịch mủ chảy ra từ tai bị thủng màng nhĩ chứa vi khuẩn gây viêm nhưng không có khả năng lây trực tiếp gây viêm tai cho người khác khi chạm phải. Tuy vậy, người chăm sóc cần đeo găng, rửa tay xà phòng để tránh đưa vi khuẩn vào mắt, mũi.
Tắm chung hồ bơi có khiến trẻ bị lây viêm tai giữa không?
Nước hồ bơi bẩn thường là nguyên nhân dẫn đến viêm tai ngoài. Đối với viêm tai giữa, nước chỉ xâm nhập vào hòm nhĩ nếu màng nhĩ đã bị thủng sẵn từ trước hoặc qua đường vòi nhĩ khi trẻ sặc nước qua mũi họng.
Tại sao trẻ em lại dễ mắc viêm tai giữa hơn người lớn sau khi ốm?
Trẻ nhỏ có vòi nhĩ ngắn, hẹp và nằm ngang hơn người lớn nên dịch nhầy từ mũi họng dễ ứ đọng và tràn vào tai giữa khi bị cảm lạnh, dẫn đến tỷ lệ mắc bệnh ở trẻ em cao hơn nhiều.
Có nên tự nhỏ thuốc kháng sinh vào tai khi nghi ngờ viêm tai giữa?
Tuyệt đối không tự ý dùng tăm bông ngoáy sâu hoặc nhỏ các loại thuốc kháng sinh, nước lá vào tai khi chưa được bác sĩ Tai Mũi Họng thăm khám, vì có thể gây rách màng nhĩ hoặc làm nặng thêm tình trạng nhiễm trùng.
