Viêm phổi do virus RSV: Nguyên nhân, biểu hiện và cách phòng ngừa

Viêm phổi do RSV là gì?

Virus hợp bào hô hấp RSV thuộc nhóm vi rút chứa ARN có khả năng lây lan rất mạnh qua đường hô hấp. Khi xâm nhập vào cơ thể, vi rút tấn công tế bào niêm mạc đường thở, gây ra hiện tượng sưng phù, tăng tiết chất nhầy và phá hủy các tế bào biểu mô có lông chuyển.

Ở người lớn khỏe mạnh, nhiễm RSV thường chỉ biểu hiện như một đợt cảm cúm nhẹ ở đường hô hấp trên. Tuy nhiên, ở các đối tượng có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện hoặc suy giảm, vi rút dễ dàng lan xuống đường hô hấp dưới gây ra viêm phế quản, viêm phế quản co thắt và viêm phổi. Nhu mô phổi bị tổn thương làm giảm khả năng trao đổi khí, dẫn đến tình trạng thiếu oxy mô và ho khò khè kéo dài.

Nguyên nhân lây nhiễm và các yếu tố tăng nguy cơ

Virus RSV lây truyền chủ yếu qua các giọt bắn hô hấp khi người nhiễm bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Ngoài ra, vi rút có thể tồn tại nhiều giờ trên các bề mặt như đồ chơi, bàn ghế, tay nắm cửa và khăn mặt. Người lành khi tiếp xúc trực tiếp với các bề mặt này rồi đưa tay lên mắt, mũi, miệng sẽ vô tình đưa vi rút vào cơ thể.

Một số yếu tố làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh và chuyển nặng bao gồm độ tuổi dưới 6 tháng, trẻ sinh non, trẻ có bệnh tim bẩm sinh hoặc bệnh phổi mãn tính. Ở người lớn, người trên 65 tuổi, người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính COPD, hen suyễn hoặc đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch cũng dễ gặp biến chứng viêm phổi nặng khi nhiễm vi rút hợp bào hô hấp.

Biểu hiện lâm sàng và dấu hiệu cảnh báo diễn tiến nặng

Thời gian ủ bệnh sau khi nhiễm RSV thường kéo dài từ 2 đến 8 ngày. Ban đầu, bệnh nhân xuất hiện các triệu chứng nhẹ ở đường hô hấp trên như chảy mũi, nghẹt mũi, ho khan và sốt nhẹ. Sau vài ngày, khi vi rút lan xuống phế quản và phế nang, các biểu hiện sẽ trở nên nghiêm trọng hơn với tình trạng ho đờm dày, thở khò khè và thở nhanh.

Ở trẻ nhỏ, dấu hiệu viêm phổi tiến triển thường thể hiện qua tình trạng thở lõm lồng ngực, cánh mũi phập phồng khi hít vào, quấy khóc liên tục hoặc lơ mơ, bỏ bú. Người lớn tuổi bị tổn thương phổi có thể gặp biểu hiện khó thở nghiêm trọng, đau tức ngực khi ho, thở dốc và tím tái vùng môi hoặc đầu ngón tay. Đây là những cảnh báo nguy hiểm đòi hỏi sự can thiệp y tế ngay lập tức.

Quy trình chẩn đoán và đánh giá tổn thương hô hấp

Khi người bệnh có triệu chứng nghi ngờ, bác sĩ chuyên khoa hô hấp hoặc nhi khoa sẽ tiến hành khám lâm sàng, nghe phổi bằng ống nghe để phát hiện các tiếng rales ẩm, rales ngáy hoặc tiếng thở khò khè bất thường. Việc đánh giá chỉ số bão hòa oxy trong máu SpO2 qua da giúp xác định mức độ thiếu oxy của cơ thể.

Để xác định chính xác sự có mặt của virus hợp bào hô hấp, các xét nghiệm chẩn đoán nhanh như xét nghiệm kháng nguyên RSV hoặc kỹ thuật sinh học phân tử RT-PCR từ dịch tỵ hầu sẽ được chỉ định. Trong các trường hợp nghi ngờ có tổn thương đông đặc phổi hoặc biến chứng bội nhiễm vi khuẩn, bác sĩ có thể yêu cầu chụp X-quang ngực thẳng hoặc xét nghiệm công thức máu để đưa ra phác đồ theo dõi thích hợp.

Nguyên tắc hỗ trợ điều trị và theo dõi chăm sóc tại nhà

Hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu diệt virus RSV hoàn toàn đối với hầu hết các trường hợp nhiễm trùng thông thường. Mục tiêu chính trong điều trị viêm phổi do RSV là kiểm soát triệu chứng, duy trì thông thoáng đường thở và đảm bảo đủ lượng dịch cho cơ thể. Người bệnh cần được nghỉ ngơi trong không gian thoáng mát, sạch sẽ và tránh xa khói thuốc lá.

Việc làm sạch mũi bằng dung dịch nước muối sinh lý giúp loại bỏ nhầy đờm, giảm nghẹt thở và hỗ trợ việc ăn uống dễ dàng hơn. Người chăm sóc có thể sử dụng máy tạo độ ẩm không khí phòng ở và bổ sung đầy đủ nước, nước hoa quả hoặc sữa cho người bệnh. Mọi việc dùng thuốc hạ sốt, thuốc loãng đờm hay thuốc giãn phế quản đều phải tuân thủ nghiêm ngặt theo đúng chỉ định của bác sĩ chuyên khoa, tuyệt đối không tự ý dùng kháng sinh vì kháng sinh không có tác dụng trên vi rút.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục y học, không thay thế cho việc khám bệnh, chẩn đoán hay phác đồ điều trị trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc kháng vi rút hay thay đổi liều lượng thuốc đang điều trị khi chưa có hướng dẫn y tế. Khi phát hiện các dấu hiệu suy hô hấp như khó thở, thở nhanh, tím tái hoặc bỏ bú, cần đưa người bệnh đến ngay cơ sở y tế gần nhất.

Tóm tắt

Viêm phổi do virus hợp bào hô hấp RSV là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể chủ động phòng ngừa và kiểm soát tốt. Việc duy trì thói quen rửa tay thường xuyên, giữ vệ sinh môi trường sống và phát hiện sớm các biểu hiện bất thường sẽ giúp giảm thiểu nguy cơ biến chứng tổn thương phổi nặng cho trẻ nhỏ và người cao tuổi.