Viêm nắp thanh quản và những điều cần biết để xử trí kịp thời

Viêm nắp thanh quản là gì?

Nắp thanh quản là một mảnh sụn hình chiếc lá nằm phía trên thanh quản, đóng vai trò như nắp van bảo vệ đường hô hấp, ngăn không cho thức ăn hoặc dịch lỏng lọt vào khí quản và phổi trong lúc nuốt. Khi mô nắp thanh quản và các cấu trúc lân cận bị vi khuẩn, virus tấn công hoặc tổn thương do tác nhân vật lý, phản ứng viêm sẽ khiến mô mềm sưng nề nhanh chóng. Do không gian tại khu vực này rất hẹp, chỉ một mức độ phù nề vừa phải cũng đủ làm giảm lưu lượng khí lưu thông, gây khó thở thanh quản dữ dội. Trong y khoa, viêm nắp thanh quản luôn được xếp vào nhóm cấp cứu khẩn cấp, đòi hỏi sự theo dõi sát sao và can thiệp bảo vệ đường thở từ đội ngũ bác sĩ tai mũi họng hoặc hồi sức cấp cứu.

Nguyên nhân gây tổn thương và phù nề nắp thanh quản

Nguyên nhân phổ biến nhất gây viêm nắp thanh quản từ trước đến nay là do vi khuẩn, trong đó Haemophilus influenzae type b từng là thủ phạm hàng đầu. Nhờ chương trình tiêm chủng mở rộng phòng ngừa vi khuẩn này, tần suất mắc bệnh ở trẻ em đã giảm đáng kể, nhưng bệnh vẫn có thể xuất hiện do các chủng vi sinh vật khác như Streptococcus pneumoniae, Streptococcus pyogenes hay Staphylococcus aureus.

Bên cạnh yếu tố nhiễm trùng đường hô hấp trên, nắp thanh quản cũng có thể bị tổn thương bởi các tác nhân không nhiễm trùng. Uống nước quá nóng, hít phải khói độc hoặc hóa chất ăn mòn, chấn thương vùng cổ do va đập hoặc hóc dị vật sắc nhọn đều có khả năng kích hoạt phản ứng viêm và sưng nề dữ dội. Người có bệnh lý nền suy giảm miễn dịch, đái tháo đường hoặc người lớn tuổi có nguy cơ diễn tiến nặng hơn khi gặp phải các tổn thương này.

Dấu hiệu cảnh báo nguy cơ tắc nghẽn đường thở

Triệu chứng của viêm nắp thanh quản thường khởi phát đột ngột và tiến triển rất nhanh trong vòng vài giờ. Người bệnh thường bắt đầu với biểu hiện đau họng dữ dội, nuốt đau và sốt cao, sau đó chuyển sang trạng thái khó nuốt khiến nước bọt ứ đọng và chảy ra ngoài khó kiểm soát. Giọng nói của bệnh nhân có thể trở nên nghẹt thở hoặc biến dạng, giống như đang ngậm vật nóng trong miệng.

Khi tình trạng phù nề tăng lên, người bệnh sẽ xuất hiện tiếng thở rít thanh quản âm độ cao khi hít vào, co kéo cơ hô hấp phụ ở cổ và ngực. Ở trẻ nhỏ, tư thế kiềng ba chân là biểu hiện kinh điển khi trẻ phải ngồi nghiêng người về phía trước, ngửa cổ và há miệng để cố gắng hít thở. Cảm giác bồn chồn, lo âu, thở nhanh nông và tím tái quanh môi là các biểu hiện suy hô hấp tối cấp đòi hỏi phải cấp cứu lập tức.

Nguyên tắc xử trí y tế và bảo vệ đường thở

Mục tiêu quan trọng nhất trong xử trí viêm nắp thanh quản là duy trì sự thông thoáng của đường thở trước khi nghĩ đến các biện pháp điều trị khác. Tuyệt đối không để người bệnh nằm ngửa hoặc cố gắng dùng que đè lưỡi để khám họng tại nhà hay phòng khám thông thường, vì hành động này có thể kích thích co thắt thanh quản dẫn đến ngưng thở đột ngột. Bệnh nhân cần được giữ bình tĩnh và chuyển khẩn cấp tới bệnh viện có khoa hồi sức hoặc tai mũi họng.

Tại cơ sở y tế, các bác sĩ sẽ ưu tiên kiểm soát hô hấp bằng cách cho thở oxy ẩm, sẵn sàng dụng cụ đặt nội khí quản hoặc mở khí quản cấp cứu nếu đường thở bị đe dọa đóng kín hoàn toàn. Khi đường thở đã ổn định, phác đồ điều trị nội khoa sẽ kết hợp kháng sinh phổ rộng đường tĩnh mạch nhằm tiêu diệt vi khuẩn gây bệnh, cùng với thuốc chống viêm corticosteroid để hỗ trợ giảm nhanh tình trạng phù nề mô sụn.

Biện pháp phòng ngừa viêm nắp thanh quản hiệu quả

Phương pháp phòng ngừa chủ động và hiệu quả nhất hiện nay đối với viêm nắp thanh quản do vi khuẩn là tiêm chủng vắc xin đầy đủ. Cha mẹ cần đảm bảo trẻ nhỏ được tiêm đúng lịch các mũi vắc xin phối hợp có chứa thành phần ngừa vi khuẩn Haemophilus influenzae type b trong những năm tháng đầu đời. Ngoài ra, việc tiêm phòng phế cầu khuẩn và cúm mùa hàng năm cũng củng cố hệ miễn dịch đường hô hấp trước các tác nhân gây viêm nhiễm nặng.

Trong sinh hoạt hàng ngày, việc duy trì thói quen vệ sinh tay sạch sẽ bằng xà phòng, hạn chế đưa tay lên mắt mũi miệng và tránh tiếp xúc gần với những người đang mắc các bệnh truyền nhiễm đường hô hấp sẽ giúp ngăn chặn sự lây lan của vi khuẩn. Đối với trẻ nhỏ, cần cẩn trọng trong chế độ ăn uống, tránh cho trẻ dùng đồ ăn hay đồ uống quá nóng và để xa tầm tay các vật sắc nhọn có nguy cơ gây hóc dị vật vùng họng.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất phổ biến kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho việc chẩn đoán hay phác đồ điều trị từ bác sĩ chuyên khoa. Viêm nắp thanh quản là một cấp cứu nội khoa và tai mũi họng nguy kịch. Tuyệt đối không tự ý cho người bệnh dùng kháng sinh, thuốc giảm đau hạ sốt tại nhà mà trì hoãn việc đi viện. Không dùng bất kỳ dụng cụ nào để kiểm tra sâu vùng họng của người bệnh khi đang nghi ngờ khó thở do sưng nắp thanh quản.

Tóm tắt

Viêm nắp thanh quản diễn tiến âm thầm nhưng có thể trở thành thảm họa hô hấp nếu không được nhận diện sớm. Việc chủ động tiêm phòng đầy đủ cho trẻ nhỏ và ghi nhớ các dấu hiệu cảnh báo khó thở sẽ giúp bảo vệ an toàn cho cả gia đình. Khi xuất hiện dấu hiệu nuốt nghẹn kèm tiếng thở rít, hãy nhanh chóng đưa người bệnh đến bệnh viện gần nhất để được can thiệp kịp thời.