Cảnh báo viêm não Nhật Bản vào mùa cao điểm và cách phòng ngừa

Viêm não Nhật Bản vào mùa là gì?

Viêm não Nhật Bản là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do arbovirus thuộc họ Flaviviridae gây tổn thương trực tiếp lên các tế bào thần kinh ở não và tủy sống. Bệnh lưu hành phổ biến tại khu vực châu Á, trong đó có Việt Nam, với vật chủ trung gian truyền bệnh chính là loài muỗi Culex tritaeniorhynchus thường sinh sản mạnh tại các cánh đồng lúa nước và vũng nước tù đọng. Muỗi hút máu từ các loài động vật hoang dã hoặc gia súc nhiễm virus rồi truyền sang người thông qua vết đốt. Bệnh có đặc điểm tiến triển rất nhanh, có thể chuyển từ các biểu hiện giống cảm sốt thông thường sang co giật, hôn mê chỉ trong vài ngày ngắn ngủi. Mặc dù y học hiện đại đã có nhiều tiến bộ trong điều trị hồi sức tích cực, viêm não Nhật Bản vẫn là một trong những bệnh lý truyền nhiễm có tỷ lệ để lại di chứng thần kinh nặng nề hàng đầu nếu không được chẩn đoán và theo dõi y khoa kịp thời.

Thời điểm bùng phát và nguyên nhân bệnh gia tăng vào mùa hè

Viêm não Nhật Bản thường gia tăng số ca mắc mạnh vào các tháng mùa hè, thông thường từ tháng 5 đến tháng 8 hằng năm. Đây là giai đoạn thời tiết nóng ẩm kèm mưa nhiều, tạo môi trường cực kỳ thuận lợi cho các loài muỗi sinh sản và phát triển với mật độ cao.

Đặc biệt, mùa này cũng trùng với mùa thu hoạch nhiều loại trái cây chín, thu hút các loài chim hoang dã như chim diệc, cò tìm về kiếm ăn. Các loài chim này cùng với gia súc, nhất là loài lợn, đóng vai trò là ổ chứa tự nhiên lưu hành virus viêm não Nhật Bản. Khi muỗi Culex đốt các động vật mang mầm bệnh rồi sau đó đốt người, virus sẽ nhanh chóng xâm nhập vào cơ thể và gây bệnh. Do đó, nguy cơ lây nhiễm trong cộng đồng tăng vọt vào thời điểm này.

Dấu hiệu nhận biết sớm và triệu chứng cảnh báo nguy hiểm

Giai đoạn khởi phát của bệnh viêm não Nhật Bản thường diễn ra đột ngột với triệu chứng sốt cao liên tục từ 39 đến 40 độ C, kèm theo đau đầu dữ dội, buồn nôn hoặc nôn vọt. Người bệnh thường cảm thấy mệt mỏi rũ rượi, uể oải và chán ăn rõ rệt.

Khi bệnh tiến triển sang giai đoạn toàn phát, các tổn thương tại hệ thần kinh trung ương bắt đầu bộc lộ rõ nét. Bệnh nhân có thể xuất hiện dấu hiệu co cứng cơ, gáy cứng, li bì, ngủ gà, mất định hướng không gian và thời gian. Trong những trường hợp nặng, người bệnh có thể rơi vào trạng thái co giật toàn thân, mê sảng, hôn mê sâu hoặc liệt chi. Việc nhận diện sớm các biểu hiện nghi ngờ ở giai đoạn đầu có ý nghĩa sống còn giúp người bệnh tiếp cận chăm sóc y tế kịp thời.

Những biến chứng thần kinh và di chứng nặng nề sau mắc bệnh

Nếu không được can thiệp y tế đúng lúc, viêm não Nhật Bản có thể dẫn tới những biến chứng đe dọa trực tiếp đến tính mạng như phù não cấp, suy hô hấp tuần hoàn hoặc viêm phổi bội nhiễm do nằm bất động kéo dài. Tỷ lệ tử vong do bệnh vẫn ở mức đáng lo ngại tại nhiều khu vực lưu hành dịch.

Đối với những bệnh nhân may mắn qua khỏi cơn nguy kịch, quá trình hồi phục thường kéo dài và phải đối mặt với nhiều di chứng thần kinh vĩnh viễn. Các di chứng phổ biến bao gồm liệt vận động, suy giảm trí nhớ, rối loạn ngôn ngữ, động kinh, run rẩy kiểu hội chứng Parkinson hoặc thay đổi tính cách và hành vi. Những di chứng này ảnh hưởng nặng nề đến khả năng học tập, lao động và chất lượng sống lâu dài của người bệnh.

Tiêm vắc xin là biện pháp phòng ngừa chủ động hàng đầu

Tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch là biện pháp phòng ngừa bệnh viêm não Nhật Bản chủ động và hiệu quả nhất hiện nay. Trẻ em từ đủ độ tuổi quy định cần được phụ huynh đưa đi tiêm vắc xin theo đúng hướng dẫn của cơ quan y tế, bao gồm các mũi tiêm cơ bản và mũi tiêm nhắc lại định kỳ để duy trì kháng thể bảo vệ cơ thể.

Người lớn, đặc biệt là những người chưa từng tiêm phòng hoặc sinh sống, làm việc tại các vùng nông thôn gần chuồng trại chăn nuôi, cũng nên chủ động tham khảo ý kiến bác sĩ để tiêm phòng ngừa. Vắc xin giúp cơ thể tạo ra lượng kháng thể cần thiết để ngăn chặn sự xâm nhập và nhân lên của virus nếu không may bị muỗi mang mầm bệnh đốt.

Các biện pháp kiểm soát muỗi và bảo vệ môi trường sống

Bên cạnh việc tiêm phòng vắc xin, cắt đứt đường truyền nhiễm của muỗi Culex là giải pháp then chốt để ngăn chặn dịch bệnh lan rộng. Mỗi gia đình cần hình thành thói quen ngủ màn thường xuyên cả ban đêm lẫn ban ngày, đồng thời có thể lắp lưới chắn côn trùng ở các cửa sổ hoặc cửa ra vào.

Cần định kỳ dọn dẹp vệ sinh môi trường quanh nhà, phát quang bụi rậm, khơi thông cống rãnh ứ đọng và lật úp các vật dụng phế thải chứa nước để diệt lăng quăng, bọ gậy. Đối với các khu vực chăn nuôi gia súc như lợn, bò, nên bố trí chuồng trại cách xa nơi ở sinh hoạt của gia đình và thường xuyên khử trùng, phun hóa chất diệt muỗi theo khuyến cáo của y tế địa phương.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho việc chẩn đoán hay phác đồ điều trị của nhân viên y tế. Tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc hạ sốt liều cao hoặc áp dụng các bài thuốc truyền miệng khi người bệnh có biểu hiện sốt cao co giật. Khi phát hiện các dấu hiệu nghi ngờ tổn thương thần kinh, gia đình cần đưa người bệnh đến ngay bệnh viện có chuyên khoa truyền nhiễm hoặc hồi sức cấp cứu gần nhất để được can thiệp kịp thời.

Tóm tắt

Viêm não Nhật Bản là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể chủ động phòng ngừa hiệu quả bằng vắc xin và diệt trừ trung gian truyền bệnh. Khi bước vào mùa dịch, các gia đình cần chủ động rà soát lịch tiêm chủng của con em, ngủ màn và vệ sinh môi trường sống xung quanh. Khi phát hiện các dấu hiệu sốt cao kèm biểu hiện thần kinh, cần nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời.