Chụp cộng hưởng từ có hại không và những điều cần biết để đảm bảo
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Nhiều người bệnh cảm thấy lo lắng khi được chỉ định chụp cộng hưởng từ vì băn khoăn liệu thiết bị kích thước lớn và từ trường mạnh này có gây hại cho sức khỏe hay làm nhiễm tia bức xạ hay không. Thực tế, chụp cộng hưởng từ là một trong những phương pháp chẩn đoán hình ảnh tiên tiến và an toàn nhất hiện nay, đóng vai trò then chốt trong việc khảo sát các tổn thương thần kinh, cơ xương khớp và mô mềm.
Về bản chất, kỹ thuật này hoàn toàn không sử dụng tia X, nên người chụp không phải đối mặt với nguy cơ phơi nhiễm phóng xạ. Mối bận tâm về tính an toàn chủ yếu đến từ các yếu tố xung quanh như thiết bị kim loại cấy ghép trong cơ thể, thuốc đối quang từ và cảm giác lo lắng khi nằm trong khoang máy hẹp. Việc hiểu rõ nguyên lý vận hành và những quy định an toàn sẽ giúp người bệnh yên tâm hơn khi thực hiện kỹ thuật thăm khám này.
Chụp cộng hưởng từ có hại không là gì?
Chụp cộng hưởng từ, thường được gọi tắt là MRI, là phương pháp ghi hình y học không xâm lấn, sử dụng từ trường cao tần và sóng vô tuyến để tạo ra hình ảnh chi tiết của các cơ quan nội tạng và mô mềm trong cơ thể. Nhờ độ phân giải mô mềm vượt trội, phương pháp này thường được ưu tiên chỉ định trong chẩn đoán các bệnh lý sọ não, cột sống, tủy sống, khớp xương và các khối u vùng bụng chậu. Vì không dựa vào tia bức xạ ion hóa, chụp cộng hưởng từ được đánh giá là kỹ thuật an toàn cho đa số đối tượng, kể cả người cần thăm khám kiểm tra lặp lại nhiều lần. Tuy nhiên, tính an toàn của phương pháp gắn liền với việc tuân thủ các quy chuẩn khắt khe về vật liệu từ tính trong môi trường làm việc của máy.
Nguyên lý không sử dụng bức xạ ion hóa của chụp cộng hưởng từ
Khác với chụp X-quang hay chụp cắt lớp vi tính cần sử dụng bức xạ ion hóa để tạo ảnh, chụp cộng hưởng từ vận hành dựa trên sự tương tác giữa từ trường mạnh và các hạt proton hydro trong cơ thể. Khi máy phát sóng radio với tần số thích hợp, các nguyên tử hydro sẽ hấp thu năng lượng, sau đó giải phóng tín hiệu về anten thu nhận để máy vi tính tái tạo thành hình ảnh giải phẫu học chi tiết. Quá trình này không làm biến đổi cấu trúc tế bào hay gây tổn thương di truyền do bức xạ. Do vậy, chụp cộng hưởng từ không gây nguy cơ nhiễm xạ hay tác hại tích lũy phóng xạ, ngay cả khi người bệnh phải chụp nhiều lần theo chỉ định theo dõi chuyên môn.
Nguy cơ từ dị vật và thiết bị kim loại cấy ghép trong từ trường mạnh
Dù không gây nhiễm xạ, môi trường từ trường cực mạnh trong phòng chụp cộng hưởng từ là nguồn nguy cơ tiềm ẩn nếu không tuân thủ quy trình kiểm soát an toàn nghiêm ngặt. Từ trường có thể hút mạnh các vật dụng sắt từ hoặc làm dịch chuyển các thiết bị cấy ghép bên trong cơ thể như máy tạo nhịp tim, máy khử rung tim tự động, kẹp phẫu thuật phình mạch não hay dị vật kim loại ở mắt. Ngoài ra, dòng điện cảm ứng có thể làm nóng các dây dẫn kim loại, dẫn tới nguy cơ bỏng nhiệt tại chỗ. Vì lý do này, bảng câu hỏi sàng lọc trước chụp và việc tháo bỏ hoàn toàn trang sức, đồng hồ, điện thoại hay thẻ từ là thủ tục bắt buộc để bảo vệ tính mạng người bệnh.
Mức độ an toàn của thuốc đối quang từ dùng trong chẩn đoán
Trong một số trường hợp thăm khám chuyên sâu về thần kinh, mạch máu, tiêu hóa hoặc khối u, bác sĩ có thể chỉ định tiêm thuốc đối quang từ chứa gốc kim loại gadolinium vào tĩnh mạch nhằm làm rõ cấu trúc tổn thương. Nhìn chung, thuốc đối quang từ có tính dung nạp tương đối tốt và ít gây phản ứng phản vệ hơn so với thuốc cản quang chứa iod dùng trong chụp cắt lớp vi tính. Tuy nhiên, thuốc vẫn có thể gây ra phản ứng quá mẫn nhẹ như chóng mặt, đau đầu, buồn nôn hoặc mẩn đỏ trên da. Đặc biệt đối với người bệnh có suy giảm chức năng thận nặng, việc sử dụng thuốc cần được hội chẩn và kiểm tra chỉ số lọc cầu thận cẩn thận nhằm phòng tránh xơ hóa hệ thống do thận.
Ảnh hưởng tâm lý và tiếng ồn trong khoang máy chụp
Khoang máy chụp cộng hưởng từ thường có dạng hình trụ dài và tương đối hẹp, kết hợp với tiếng ồn lách cách lớn do cuộn chênh từ hoạt động trong quá trình quét dữ liệu. Không gian này dễ tạo cảm giác ngột ngạt, bí bách, nhất là ở những người có hội chứng sợ không gian kín hoặc trẻ nhỏ chưa quen nằm yên một mình. Cảm giác lo lắng quá mức có thể khiến người bệnh run rẩy hoặc cử động, làm cho hình ảnh bị mờ nhiễu và giảm giá trị chẩn đoán. Trong tình huống này, kỹ thuật viên sẽ cung cấp nút bấm gọi hỗ trợ, tai nghe giảm ồn, phát nhạc thư giãn hoặc người nhà có thể hỗ trợ cùng phòng nếu đáp ứng đủ điều kiện an toàn từ trường.
Hướng dẫn chuẩn bị để buổi chụp diễn ra thuận lợi và an toàn
Để buổi chụp cộng hưởng từ diễn ra nhanh chóng và an toàn, người bệnh cần mang theo đầy đủ hồ sơ bệnh án, phim chụp trước đó và danh sách các phẫu thuật cấy ghép từng thực hiện. Hãy thông báo rõ cho nhân viên y tế nếu nghi ngờ có thai, đang cho con bú, có hình xăm lớn hoặc tiền sử dị ứng thuốc. Trang phục khi đi chụp nên rộng rãi, ưu tiên quần áo bằng vải cotton không đính hạt cườm, khóa kéo kim loại hay dây móc sắt. Giữ tâm lý bình tĩnh, hít thở đều và nằm bất động theo đúng hiệu lệnh của kỹ thuật viên sẽ giúp thời gian quét diễn ra nhanh nhất và mang lại kết quả hình ảnh rõ nét.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo thường thức và không thể thay thế cho chỉ định hoặc tư vấn y khoa trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa chẩn đoán hình ảnh. Mỗi cơ thể có thể mang các đặc điểm thể chất, dị vật hoặc tình trạng bệnh lý nền khác nhau, do đó người bệnh tuyệt đối không được tự ý giấu kín tiền sử phẫu thuật, thiết bị cấy ghép hay tình trạng thai nghén trước khi bước vào phòng chụp. Mọi thắc mắc về sự cần thiết của chỉ định và tính an toàn của thuốc đối quang cần được trao đổi cụ thể với bác sĩ điều trị.
Tóm tắt
Chụp cộng hưởng từ là công cụ chẩn đoán hình ảnh giá trị cao, an toàn và không gây nhiễm xạ. Để quá trình thực hiện diễn ra thuận lợi, người bệnh chỉ cần trung thực khai báo tiền sử sức khỏe, tuân thủ hướng dẫn tháo bỏ kim loại và trao đổi thẳng thắn với nhân viên y tế nếu có bất kỳ băn khoăn nào.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Chụp cộng hưởng từ có phát ra tia xạ gây hại cơ thể không?
Chụp cộng hưởng từ sử dụng từ trường và sóng radio, hoàn toàn không phát ra tia bức xạ ion hóa như chụp X-quang hay cắt lớp vi tính. Do đó, người chụp không phải lo ngại về nguy cơ phơi nhiễm phóng xạ hay tác hại tích lũy tia bức xạ.
Có kim loại hoặc thiết bị cấy ghép trong người chụp cộng hưởng từ được không?
Người có nẹp vít, van tim, stent mạch máu hoặc khớp nhân tạo phải thông báo đầy đủ cho bác sĩ. Đa phần các vật liệu phẫu thuật hiện đại đều an toàn với máy chụp, nhưng nhân viên y tế vẫn phải kiểm tra chủng loại cụ thể trước khi thực hiện.
Thuốc đối quang từ dùng trong chụp cộng hưởng từ có an toàn không?
Thuốc đối quang từ có độ an toàn khá cao nhưng vẫn có tỷ lệ nhỏ gây dị ứng như ngứa da, buồn nôn hoặc nổi mày đay. Người có tiền sử dị ứng hoặc suy thận mạn tính cần được bác sĩ đánh giá chức năng thận cẩn thận trước khi tiêm.
Một lần chụp cộng hưởng từ kéo dài bao lâu?
Thời gian chụp dao động từ 15 đến 60 phút tùy thuộc bộ phận cần thăm khám và số chuỗi xung khảo sát. Người bệnh cần giữ yên tư thế trong suốt quá trình chụp để hình ảnh ghi nhận đạt độ sắc nét tối ưu.
Phụ nữ mang thai có chụp cộng hưởng từ được không?
Hiện chưa có bằng chứng cho thấy từ trường gây hại cho thai nhi, nhưng bác sĩ thường rất cân nhắc chỉ định trong 3 tháng đầu thai kỳ. Nếu thực sự cần thiết, việc chụp sẽ được thảo luận kỹ lưỡng giữa bác sĩ sản khoa và chẩn đoán hình ảnh.
