Viêm não Nhật Bản có gây ra các biến chứng nặng không và những di chứng cần lưu ý

Biến chứng viêm não Nhật Bản là gì?

Viêm não Nhật Bản là bệnh lý viêm nhiễm cấp tính ở não bộ, do vi rút viêm não Nhật Bản thuộc chi Flavivirus gây nên. Mầm bệnh lưu hành tự nhiên trong các loài động vật hoang dã, gia súc như chim và lợn, sau đó lây truyền sang người khi bị muỗi mang vi rút đốt. Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi, song trẻ em dưới 15 tuổi và những người chưa từng tiêm phòng vắc xin là đối tượng có nguy cơ mắc bệnh và gặp biến chứng cao nhất.

Sau thời gian ủ bệnh, vi rút nhanh chóng xâm nhập qua hàng rào máu não, gây tổn thương lan tỏa tại vỏ não, đồi thị, hạch nền và thân não. Do tế bào thần kinh trung ương một khi đã bị hoại tử rất khó tái sinh, bệnh nhân rất dễ rơi vào tình trạng suy giảm tri giác nhanh chóng. Tỷ lệ tử vong trong đợt cấp tính ước tính có thể lên đến khoảng hai mươi đến ba mươi phần trăm, và có tới một nửa số người sống sót phải chịu đựng những di chứng thần kinh vĩnh viễn.

Các biến chứng cấp tính đe dọa tính mạng trong giai đoạn bùng phát

Trong giai đoạn toàn phát, vi rút nhân lên mạnh mẽ và tấn công trực tiếp vào nhu mô não, tủy sống và màng não. Tình trạng viêm hoại tử tế bào thần kinh và phù não nặng nề có thể làm tăng áp lực nội sọ đột ngột, dẫn đến nguy cơ tụt kẹt não đe dọa trực tiếp tính mạng người bệnh.

Các biến chứng cấp tính thường gặp bao gồm co giật liên tục, hôn mê sâu, liệt cơ hô hấp và rối loạn nhịp thở đòi hỏi phải hỗ trợ thở máy khẩn cấp. Ngoài ra, tổn thương trung tâm điều nhiệt tại vùng dưới đồi có thể gây sốt cao liên tục không đáp ứng với thuốc hạ sốt thông thường. Bệnh nhân cũng dễ gặp các biến chứng thứ phát nguy hiểm như viêm phổi hít, nhiễm khuẩn huyết và suy đa tạng do thời gian nằm bất động kéo dài trong tình trạng hôn mê.

Di chứng vận động và tổn thương thần kinh thực thể sau nhiễm bệnh

Tổn thương cấu trúc não do vi rút viêm não Nhật Bản thường để lại những di chứng thần kinh và vận động kéo dài dai dẳng. Rất nhiều trường hợp sau khi qua khỏi cơn nguy kịch phải đối mặt với tình trạng liệt nửa người, liệt hai chi dưới hoặc tổn thương các dây thần kinh sọ não dẫn đến khó nuốt, mất phản xạ ho sặc và méo miệng.

Rối loạn trương lực cơ, co cứng cơ cục bộ hoặc các cử động bất thường như run giật cơ, múa vờn cũng là những biểu hiện thường thấy. Những tổn thương này làm hạn chế nghiêm trọng khả năng tự vận động, khiến người bệnh phải phụ thuộc nhiều vào người chăm sóc trong các sinh hoạt cơ bản hàng ngày. Quá trình tập luyện phục hồi chức năng cần được bắt đầu sớm ngay khi thể trạng ổn định để giảm thiểu nguy cơ teo cơ và cứng khớp vĩnh viễn.

Ảnh hưởng đến chức năng nhận thức, tâm thần và nguy cơ động kinh muộn

Bên cạnh những khiếm khuyết về thể chất, tổn thương vỏ não và các vùng dẫn truyền thần kinh trung ương còn ảnh hưởng sâu sắc đến trí tuệ và tâm thần của người bệnh. Nhiều bệnh nhân, đặc biệt là trẻ em trong giai đoạn phát triển não bộ, gặp phải tình trạng chậm phát triển trí tuệ, suy giảm trí nhớ nghiêm trọng, mất khả năng tập trung và khó tiếp thu kiến thức mới.

Một số trường hợp biểu hiện rối loạn cảm xúc rõ rệt như thường xuyên cáu gắt vô cớ, trầm cảm, lo âu quá mức hoặc có những cơn kích động hành vi không thể kiểm soát. Đáng lưu ý, các tổn thương dạng sẹo ở nhu mô não sau viêm nhiễm có thể trở thành ổ phát xung điện bất thường, làm khởi phát các cơn động kinh thứ phát xuất hiện nhiều tháng hoặc nhiều năm sau khi đã khỏi bệnh cấp tính.

Biện pháp chủ động phòng ngừa để hạn chế rủi ro mắc bệnh

Để giảm thiểu nguy cơ biến chứng nặng nề do viêm não Nhật Bản, việc chủ động phòng ngừa trước khi bị nhiễm bệnh đóng vai trò tiên quyết. Biện pháp hiệu quả hàng đầu hiện nay là tiêm chủng vắc xin viêm não Nhật Bản đầy đủ các mũi cơ bản và tiêm nhắc lại đúng lịch khuyến cáo cho cả trẻ nhỏ lẫn người lớn chưa từng có miễn dịch bảo vệ.

Song song với tiêm chủng, việc cắt đứt trung gian truyền bệnh là loài muỗi Culex có ý nghĩa rất thiết thực. Mọi người cần duy trì thói quen ngủ trong màn kể cả ban ngày, sử dụng kem xua muỗi, lưới chắn côn trùng tại cửa sổ và tiêu hủy các ổ bọ gậy quanh nhà. Các khu vực chăn nuôi gia súc, chuồng lợn và ao tù nước đọng cần được dọn dẹp vệ sinh thường xuyên, giữ khoảng cách hợp lý với khu vực sinh hoạt gia đình để giảm mật độ muỗi truyền mầm bệnh.

Lưu ý an toàn

Nội dung trong bài viết mang tính chất cung cấp thông tin y khoa cơ bản và giáo dục sức khỏe cộng đồng, không thể thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hay điều trị y khoa chuyên sâu. Khi người bệnh có các dấu hiệu nghi ngờ như sốt cao đột ngột kèm đau đầu dữ dội, nôn vọt, co giật hoặc lơ mơ, gia đình cần đưa ngay đến bệnh viện có chuyên khoa truyền nhiễm hoặc hồi sức cấp cứu gần nhất, tuyệt đối không tự ý mua thuốc điều trị tại nhà.

Tóm tắt

Viêm não Nhật Bản hoàn toàn có thể gây ra nhiều biến chứng cấp tính và di chứng thần kinh nặng nề nếu không được phát hiện kịp thời. Việc hiểu rõ mức độ nguy hiểm của bệnh giúp gia đình chủ động đưa người bệnh đến cơ sở y tế sớm, đồng thời nâng cao ý thức tiêm phòng vắc xin và diệt muỗi để bảo vệ sức khỏe cho cả gia đình.