Viêm mũi dị ứng ở trẻ em: Nguyên nhân, cách chăm sóc và phòng ngừa tái phát

Viêm mũi dị ứng ở trẻ em là gì?

Viêm mũi dị ứng ở trẻ em là tình trạng viêm niêm mạc hốc mũi do phản ứng miễn dịch qua trung gian kháng thể IgE sau khi tiếp xúc trực tiếp với dị nguyên đường hô hấp. Bệnh có thể xuất hiện theo từng mùa trong năm khi các loại hoa nở rộ, hoặc xảy ra quanh năm do ảnh hưởng bởi các yếu tố bên trong không gian sống quen thuộc. Cơ địa dị ứng có tính gia đình rõ rệt; nếu cha hoặc mẹ có tiền sử viêm mũi dị ứng, hen suyễn hay viêm da cơ địa, trẻ sẽ có nguy cơ mắc bệnh cao hơn so với trẻ khác. Niêm mạc mũi của trẻ nhỏ vốn mỏng manh và có hệ mạch máu phong phú, do đó khi bị kích thích, phản ứng sưng nề và xuất tiết dịch nhầy thường diễn ra nhanh chóng, khiến đường thở bị bít tắc và gây khó khăn cho quá trình hô hấp bình thường của trẻ.

Các tác nhân khởi phát phản ứng dị ứng thường gặp ở trẻ

Viêm mũi dị ứng ở trẻ em bùng phát khi hệ miễn dịch phản ứng quá mức với các hạt lạ trong không khí. Những tác nhân thường gặp nhất trong nhà bao gồm mạt bụi bám ở đệm, gối, rèm cửa, lông cùng vảy da của thú cưng như chó, mèo và các bào tử nấm mốc phát triển tại khu vực ẩm thấp. Khi trẻ hít phải, cơ thể sẽ giải phóng chất trung gian hóa học gây sưng phù và tăng tiết dịch ở niêm mạc mũi.

Bên cạnh các yếu tố trong nhà, các dị nguyên ngoài trời cũng đóng vai trò đáng kể. Phấn hoa từ cỏ cây theo mùa, khói bụi giao thông, hóa chất tẩy rửa gia dụng và đặc biệt là khói thuốc lá thụ động đều có thể kích thích niêm mạc đường hô hấp còn non nớt của trẻ. Ngoài ra, sự thay đổi đột ngột của nhiệt độ và độ ẩm không khí lúc giao mùa hay việc nằm phòng điều hòa lạnh liên tục cũng khiến đường thở của trẻ dễ phản ứng dữ dội hơn.

Biểu hiện điển hình ảnh hưởng đến sinh hoạt của trẻ

Khi đường thở phản ứng với dị nguyên, trẻ thường xuất hiện các cơn hắt hơi liên tục nhiều lần trong ngày, đặc biệt là vào sáng sớm sau khi thức dậy hoặc khi tiếp xúc với không khí lạnh. Kèm theo đó là tình trạng chảy dịch mũi trong, loãng, nghẹt tắc một hoặc cả hai bên lỗ mũi. Tình trạng ngứa mũi khiến trẻ hay lấy tay dụi ngược mũi lên trên, tạo thành nếp gấp ngang ở sống mũi thường thấy trong y khoa.

Phản ứng dị ứng cũng có thể ảnh hưởng đến vùng mắt và vòm họng. Trẻ dễ bị ngứa mắt, đỏ mắt, chảy nước mắt và xuất hiện quầng thâm quanh mí mắt dưới do ứ trệ tuần hoàn tĩnh mạch quanh mũi. Nghẹt mũi kéo dài khiến trẻ phải thở bằng miệng, dẫn đến khô miệng, viêm họng hạt và hơi thở có mùi khó chịu. Vào ban đêm, triệu chứng nghẹt mũi thường nặng hơn, làm trẻ ngủ không sâu giấc, quấy khóc, ngủ ngáy, từ đó dẫn đến tình trạng mệt mỏi và kém tập trung khi học tập.

Hướng dẫn chăm sóc và vệ sinh đường thở đúng cách tại nhà

Chăm sóc tại nhà đóng vai trò then chốt trong việc làm dịu các triệu chứng khó chịu cho trẻ. Việc rửa mũi bằng dung dịch nước muối sinh lý đẳng trương là bước cơ bản giúp rửa trôi dị nguyên và dịch ứ đọng, giữ niêm mạc mũi luôn đủ ẩm. Phụ huynh nên hướng dẫn trẻ xì mũi từng bên nhẹ nhàng, tuyệt đối không xì mạnh cả hai bên cùng lúc vì áp lực có thể đẩy dịch nhầy ngược lên tai giữa gây viêm tai.

Bên cạnh đó, việc tạo độ ẩm vừa phải trong phòng ngủ bằng máy tạo ẩm hoặc đặt một chậu nước nhỏ sẽ giúp trẻ giảm bớt cảm giác khô rát mũi khi dùng máy điều hòa nhiệt độ. Cho trẻ uống đủ nước ấm hàng ngày nhằm làm loãng dịch nhầy tự nhiên. Khi trẻ ngứa mũi hay ngứa mắt, cha mẹ cần nhắc nhở trẻ không dùng tay dụi mạnh để tránh trầy xước niêm mạc và ngăn ngừa nguy cơ nhiễm trùng thứ phát từ vi khuẩn trên bàn tay.

Biện pháp kiểm soát môi trường nhằm phòng ngừa tái phát

Biện pháp căn bản nhất để hạn chế các đợt bùng phát là kiểm soát môi trường sống xung quanh trẻ. Gia đình cần thường xuyên giặt giũ chăn, ga, gối, rèm cửa bằng nước nóng và phơi dưới ánh nắng mặt trời để tiêu diệt mạt bụi nhà. Hạn chế sử dụng thảm trải sàn hoặc cất bớt thú nhồi bông trong phòng ngủ của trẻ vì đây là nơi tích tụ lượng lớn bụi bẩn và dị nguyên gây dị ứng đường hô hấp.

Cần giữ nhà cửa luôn thông thoáng, lau dọn bằng khăn ẩm thay vì quét chổi khô để tránh bụi bay lơ lửng trong không khí. Tránh cho trẻ tiếp xúc gần với vật nuôi nếu xác định trẻ nhạy cảm với lông thú. Tuyệt đối không để trẻ hít phải khói thuốc lá từ người lớn. Khi cho trẻ ra ngoài đường, đặc biệt là những ngày mật độ phấn hoa cao hoặc không khí ô nhiễm, phụ huynh cần cho trẻ đeo khẩu trang che kín mũi miệng và nhỏ mắt, vệ sinh mũi ngay sau khi về nhà.

Thời điểm phụ huynh cần đưa trẻ đến gặp bác sĩ chuyên khoa

Mặc dù viêm mũi dị ứng là bệnh mạn tính lành tính, phụ huynh không nên chủ quan khi các dấu hiệu diễn biến bất thường. Trẻ cần được đưa đến cơ sở y tế có chuyên khoa tai mũi họng hoặc nhi khoa để thăm khám nếu tình trạng nghẹt mũi kéo dài liên tục trên hai tuần mà không thuyên giảm, hoặc khi dịch mũi chuyển sang màu vàng xanh kèm mùi hôi.

Đặc biệt, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám ngay nếu phát hiện trẻ sốt cao, xuất hiện cơn khó thở, thở khò khè, ho dai dẳng ban đêm hoặc trẻ than đau nhức dữ dội vùng trán, quanh hốc mắt và má. Đây có thể là dấu hiệu cho thấy bệnh đã biến chứng thành viêm xoang cấp, viêm tai giữa ứ mủ hoặc khởi phát cơn hen phế quản. Bác sĩ sẽ thực hiện kiểm tra chuyên sâu để chẩn đoán chính xác và đưa ra phác đồ điều trị phù hợp cho từng trẻ.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức thường thức và không thể thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định y khoa từ bác sĩ chuyên khoa nhi hoặc tai mũi họng. Cha mẹ tuyệt đối không tự ý cho trẻ dùng các loại thuốc co mạch kéo dài vì có nguy cơ gây viêm mũi do thuốc, không lạm dụng thuốc xịt chứa corticoid hay tự ý pha chế các dung dịch nhỏ mũi từ thảo mộc chưa qua kiểm chứng vì dễ gây kích ứng niêm mạc và nhiễm khuẩn đường hô hấp của trẻ.

Tóm tắt

Viêm mũi dị ứng ở trẻ em là tình trạng phổ biến nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát hiệu quả khi phụ huynh hiểu rõ các yếu tố kích ứng và xây dựng thói quen sinh hoạt khoa học. Việc chủ động giữ gìn không gian sống sạch sẽ, vệ sinh mũi đúng cách và tham vấn bác sĩ chuyên khoa kịp thời sẽ giúp trẻ thoải mái hít thở, phát triển thể chất toàn diện và hạn chế tối đa nguy cơ tái phát.