Viêm màng não mô cầu có lây không và lây qua đường nào?

Viêm màng não mô cầu có lây không là gì?

Viêm màng não mô cầu là tình trạng nhiễm trùng cấp tính màng bao bọc não và tủy sống, do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra. Vi khuẩn này có khả năng tấn công nhanh vào hệ thần kinh trung ương và đi vào dòng máu gây ra tình trạng nhiễm khuẩn huyết tối cấp vô cùng nguy hiểm.

Căn bệnh này được xếp vào nhóm các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm hàng đầu bởi tỷ lệ biến chứng nặng nề như điếc, tổn thương não vĩnh viễn, hoại tử chi hoặc tử vong nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời. Bệnh có thể xuất hiện rải rác quanh năm hoặc bùng phát thành các đợt dịch cục bộ tại những khu vực tập trung đông người như trường học, nhà trẻ, ký túc xá. Sự hiểu biết đầy đủ về bản chất của mầm bệnh giúp cộng đồng nhận thức đúng mức về tính chất lây lan và mức độ nguy hại của bệnh lý này.

Bệnh viêm màng não mô cầu lây truyền qua những đường nào

Bệnh lây truyền trực tiếp từ người sang người qua đường hô hấp. Nguồn lây chính trong cộng đồng gồm bệnh nhân đang mắc bệnh và người lành mang trùng ở vùng hầu họng không có biểu hiện lâm sàng.

Khi người mang vi khuẩn ho, hắt hơi, sổ mũi hoặc nói chuyện ở khoảng cách gần, các giọt bắn chứa vi khuẩn Neisseria meningitidis phát tán vào không khí. Người tiếp xúc gần hít phải giọt bắn hoặc dùng chung cốc nước, đồ dùng cá nhân dính dịch tiết hầu họng đều có nguy cơ nhiễm bệnh.

Vi khuẩn não mô cầu có sức đề kháng kém ở môi trường ngoài, nhanh chóng bị tiêu diệt bởi nhiệt độ khô nóng và chất sát trùng. Do đó, bệnh hầu như không lây qua đồ vật nếu không tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết tươi, mức độ lây lan chủ yếu phụ thuộc vào cự ly tiếp xúc gần.

Những nhóm đối tượng có nguy cơ lây nhiễm vi khuẩn não mô cầu cao

Mọi lứa tuổi đều có khả năng nhiễm vi khuẩn não mô cầu, tuy nhiên một số nhóm đối tượng có nguy cơ mắc bệnh và chuyển biến nặng cao hơn rõ rệt. Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dưới năm tuổi là nhóm dễ bị tổn thương nhất do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện đầy đủ.

Thanh thiếu niên và người trẻ tuổi từ mười lăm đến hai mươi tư tuổi cũng nằm trong nhóm nguy cơ cao do thường xuyên học tập, sinh hoạt tập thể trong không gian kín như ký túc xá, trường học, doanh trại quân đội hay các khu vui chơi giải trí đông đúc. Sự giao lưu mật thiết tạo điều kiện lý tưởng cho vi khuẩn phát tán nhanh chóng từ người này sang người khác.

Bên cạnh đó, những người bị suy giảm miễn dịch bẩm sinh hoặc mắc phải, người bị cắt lách, người mắc bệnh mạn tính và nhân viên y tế làm việc tại các đơn vị truyền nhiễm hoặc phòng xét nghiệm vi sinh cũng đối mặt với rủi ro lây nhiễm cao hơn so với mặt bằng chung của cộng đồng.

Nhận biết sớm các biểu hiện nhiễm khuẩn não mô cầu để xử trí kịp thời

Bệnh viêm màng não mô cầu thường khởi phát rất đột ngột với những biểu hiện ban đầu dễ gây nhầm lẫn với các nhiễm trùng đường hô hấp thông thường như sốt cao liên tục, ớn lạnh, đau họng, ho nhẹ, mệt mỏi rã rời và đau nhức toàn thân.

Tuy nhiên, bệnh diễn tiến cực kỳ nhanh chóng chỉ sau vài giờ đến một ngày. Người bệnh bắt đầu xuất hiện những dấu hiệu đặc trưng của tổn thương hệ thần kinh trung ương bao gồm đau đầu dữ dội không đáp ứng với thuốc giảm đau thông thường, cứng gáy, sợ ánh sáng, buồn nôn hoặc nôn vọt nhiều lần. Ở trẻ nhỏ, bệnh có thể biểu hiện bằng quấy khóc liên tục, thóp phồng, li bì hoặc co giật.

Một dấu hiệu lâm sàng rất điển hình và nguy hiểm của nhiễm khuẩn não mô cầu là phát ban xuất huyết hoại tử hình sao. Các nốt xuất huyết này lúc đầu nhỏ màu đỏ thẫm, sau đó lan nhanh và chuyển sang màu tím bầm, thường xuất hiện ở thân mình và các chi, báo hiệu nguy cơ nhiễm trùng huyết đe dọa trực tiếp đến tính mạng.

Các biện pháp vệ sinh cá nhân và môi trường giúp ngăn chặn lây nhiễm

Để ngăn chặn lây nhiễm vi khuẩn não mô cầu, việc duy trì vệ sinh cá nhân và môi trường sống là rất quan trọng. Cần rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch, nhất là trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.

Thường xuyên súc miệng, súc họng bằng dung dịch nước muối sinh lý để làm sạch đường hô hấp. Khi ho hoặc hắt hơi, nên che mũi miệng bằng khăn giấy hoặc khuỷu tay áo. Không dùng chung các vật dụng cá nhân như bàn chải đánh răng, thìa đũa hay ly uống nước.

Nơi ở, lớp học và nơi làm việc cần được giữ thông thoáng khí, mở cửa sổ đón ánh sáng tự nhiên và thường xuyên lau dọn các bề mặt tiếp xúc chung bằng dung dịch sát khuẩn thông thường.

Chủ động phòng ngừa viêm màng não mô cầu bằng vắc xin và dự phòng y tế

Tiêm vắc xin là biện pháp phòng bệnh chủ động và hiệu quả nhất hiện nay đối với viêm màng não do não mô cầu, giúp cơ thể sinh kháng thể đặc hiệu chống lại các nhóm huyết thanh gây bệnh phổ biến như A, B, C, Y và W-135.

Các loại vắc xin hiện có được khuyến cáo cho trẻ em từ độ tuổi phù hợp và tiêm nhắc cho thanh thiếu niên hoặc người có nguy cơ cao. Phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở tiêm chủng để được bác sĩ tư vấn phác đồ thích hợp.

Ngoài ra, những người tiếp xúc trực tiếp hoặc sống cùng nhà với người bệnh cần được thăm khám sớm để hướng dẫn sử dụng kháng sinh dự phòng theo đúng chỉ định chuyên môn của nhân viên y tế nhằm dập tắt nguy cơ phát tán mầm bệnh.

Lưu ý an toàn

Nội dung bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp. Khi bản thân hoặc người xung quanh có các triệu chứng nghi ngờ như sốt cao kèm đau đầu dữ dội, nôn vọt, cứng cổ hoặc xuất hiện các ban xuất huyết màu tím bầm trên da, cần đến ngay bệnh viện hoặc cơ sở y tế gần nhất để được cấp cứu và xử trí y tế kịp thời. Tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh hoặc áp dụng các mẹo dân gian tại nhà vì có thể làm lỡ mất thời gian vàng cứu sống người bệnh.

Tóm tắt

Bệnh viêm màng não mô cầu lây truyền chủ yếu qua giọt bắn đường hô hấp và diễn tiến rất nhanh. Thực hiện vệ sinh cá nhân, hạn chế tiếp xúc gần với người có triệu chứng hô hấp và tiêm vắc xin đúng lịch là những biện pháp dự phòng tốt nhất. Khi có dấu hiệu nghi ngờ, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời.