Viêm loét miệng kéo dài do đâu và khi nào cần đi khám?

Viêm loét miệng kéo dài là gì?

Viêm loét miệng là tình trạng mất đi lớp biểu mô bao phủ niêm mạc miệng, để lộ lớp mô liên kết bên dưới, dẫn đến hình thành các vết trợt nông hoặc sâu ở nướu, lưỡi, má trong hoặc vòm miệng. Thông thường, loét miệng dạng aphthous lành tính sẽ tự biểu mô hóa và lành lặn mà không cần can thiệp đặc biệt.

Thuật ngữ viêm loét miệng kéo dài thường được dùng để chỉ những tổn thương niêm mạc tồn tại liên tục trên hai đến ba tuần mà không có chiều hướng thu nhỏ hay thuyên giảm. Do niêm mạc miệng có khả năng tái tạo tế bào rất nhanh, bất kỳ vết thương hở nào chậm lành bất thường đều là tín hiệu cho thấy quá trình sửa chữa mô đang bị cản trở bởi một yếu tố tại chỗ hoặc bệnh lý toàn thân. Việc tiếp cận vấn đề cần sự đánh giá toàn diện từ thói quen sinh hoạt, răng miệng cho đến các cơ quan liên quan.

Kích ứng cơ học và chấn thương tại chỗ lặp lại

Nhiều trường hợp loét miệng kéo dài bắt nguồn từ các chấn thương vật lý lặp đi lặp lại bên trong khoang miệng. Tình trạng răng sứt mẻ có cạnh sắc nhọn, răng khôn mọc lệch cọ xát vào má trong hoặc việc mang hàm giả tháo lắp, mắc cài chỉnh nha không vừa vặn đều có thể liên tục cọ quẹt vào niêm mạc. Bên cạnh đó, thói quen vô thức như cắn má, cắn môi khi tập trung hoặc căng thẳng cũng ngăn cản mô hạt phát triển để làm lành vết thương. Nếu tác nhân gây chấn thương không được nha sĩ điều chỉnh, vết loét tại chỗ sẽ liên tục bị kích ứng, xơ cứng và trở thành ổ viêm mạn tính dai dẳng nhiều tuần, thậm chí tạo điều kiện cho vi khuẩn khoang miệng xâm nhập gây bội nhiễm sâu.

Thiếu hụt vi chất dinh dưỡng và suy giảm miễn dịch

Sức khỏe của niêm mạc khoang miệng phản ánh rất rõ tình trạng dinh dưỡng của cơ thể. Thiếu hụt các vi chất dinh dưỡng thiết yếu như vitamin B12, acid folic, vitamin B2, vitamin B6, cùng các khoáng chất quan trọng như sắt và kẽm là nguyên nhân phổ biến khiến niêm mạc miệng mỏng manh, dễ bị tổn thương và giảm tốc độ biểu mô hóa. Ngoài ra, tình trạng suy giảm miễn dịch do căng thẳng kéo dài, mất ngủ kinh niên hoặc các bệnh lý làm suy yếu hệ thống phòng vệ cũng làm mất cân bằng hệ vi sinh vật thường trú trong miệng. Khi sức đề kháng sụt giảm, niêm mạc không thể tự bảo vệ trước các tổn thương vi thể, khiến các vết aphthous thông thường biến thành những đợt loét sâu, kích thước lớn và rất lâu hồi phục.

Bệnh lý tự miễn và rối loạn đường tiêu hóa

Viêm loét miệng kéo dài có thể là biểu hiện đầu tiên ngoài ruột của các bệnh đường tiêu hóa mạn tính như bệnh Crohn hoặc viêm loét đại tràng. Niêm mạc miệng và đường ruột có sự liên kết chặt chẽ về mặt mô học, do đó các phản ứng viêm toàn thân có thể biểu hiện đồng thời trên niêm mạc miệng. Bên cạnh đó, các bệnh tự miễn điển hình như hội chứng Behcet, bệnh lupus ban đỏ hệ thống hoặc pemphigus thường gây ra những vết trợt loét đau đớn, tái diễn nhiều đợt và khó lành nếu chỉ chăm sóc tại chỗ. Bệnh celiac liên quan đến tình trạng không dung nạp gluten cũng có thể làm tổn thương hấp thu ruột non, dẫn tới suy dinh dưỡng thứ phát và khởi phát các vết loét miệng dai dẳng không rõ nguyên nhân.

Nguy cơ tổn thương tiền ung thư hoặc ác tính khoang miệng

Bất kỳ vết loét miệng nào tồn tại quá 3 tuần mà không có dấu hiệu thu nhỏ kích thước đều cần được đánh giá cẩn trọng để loại trừ ung thư biểu mô khoang miệng. Tổn thương ác tính giai đoạn đầu thường diễn biến âm thầm, có thể ít gây đau rát nên người bệnh dễ chủ quan nhầm lẫn với nhiệt miệng thông thường. Khi bệnh tiến triển, vết loét có thể phát triển bờ gồ ghề nham nhở, đáy sượng cứng khi sờ nắn, dễ rỉ máu tự nhiên hoặc kèm theo xuất hiện mảng trắng, mảng đỏ ở các vị trí lân cận như bờ lưỡi, sàn miệng, vòm họng. Người có tiền sử hút thuốc lá, sử dụng rượu bia nhiều năm hoặc nhiễm virus u nhú ở người HPV là những đối tượng có nguy cơ cao cần được tầm soát kỹ lưỡng.

Theo dõi diễn tiến và thời điểm cần thăm khám y tế

Khi gặp tình trạng loét miệng dai dẳng, người bệnh cần duy trì thói quen vệ sinh nhẹ nhàng, súc miệng bằng dung dịch sát khuẩn dịu nhẹ hoặc nước muối sinh lý, đồng thời điều chỉnh chế độ ăn lỏng, nguội, giàu dinh dưỡng, tránh thức ăn cay nóng, mặn hoặc có tính acid cao. Quan trọng nhất, người bệnh cần đi khám chuyên khoa Răng Hàm Mặt ngay khi vết loét kéo dài trên 14 ngày, vết loét ngày càng lan rộng, xuất hiện tình trạng cứng cộm ở đáy, chảy máu bất thường, nổi hạch vùng cổ hoặc kèm theo sốt và sụt cân không rõ lý do. Việc thăm khám sớm giúp bác sĩ quan sát trực tiếp, thực hiện sinh thiết mô nếu nghi ngờ để chẩn đoán chính xác và đưa ra phác đồ điều trị kịp thời.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của nhân viên y tế. Người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng dao kéo chích rạch vết loét, không tự đắp các loại lá cây, thuốc bột không rõ nguồn gốc hoặc tự mua thuốc kháng sinh, corticoid để bôi khi chưa có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa.

Tóm tắt

Viêm loét miệng kéo dài không đơn thuần là nhiệt miệng thông thường mà có thể phản ánh các rối loạn sức khỏe sâu xa. Việc theo dõi sát diễn tiến của vết thương và chủ động đi khám chuyên khoa Răng Hàm Mặt hoặc Tai Mũi Họng là cách bảo vệ sức khỏe khoang miệng hiệu quả nhất, giúp loại trừ sớm các nguy cơ bệnh lý nghiêm trọng.