Viêm kết mạc mãn tính có lây không và cách kiểm soát

Viêm kết mạc mãn tính là gì?

Viêm kết mạc là phản ứng viêm xảy ra tại kết mạc nhãn cầu và kết mạc mi mắt. Khi tình trạng viêm tiến triển âm ỉ, không thuyên giảm hoàn toàn và kéo dài trên ba đến bốn tuần, bệnh được xếp vào nhóm viêm kết mạc mãn tính. Khác với các đợt bùng phát rầm rộ của viêm kết mạc cấp, thể mãn tính thường có biểu hiện nhẹ hơn nhưng dai dẳng, gây cảm giác ngứa, nặng mi, kích ứng mạn tính và dễ tái phát khi gặp yếu tố kích hoạt.

Cơ chế bệnh sinh của viêm kết mạc mãn tính rất đa dạng, có thể liên quan đến tình trạng dị ứng thời tiết, bụi mịn, phấn hoa, tiếp xúc hóa chất trong mỹ phẩm, hoặc hệ quả từ viêm bờ mi và khô mắt mạn tính. Do triệu chứng kéo dài và dễ nhầm lẫn với mỏi mắt thông thường, việc xác định đúng bản chất tình trạng viêm có ý nghĩa then chốt để lựa chọn phương pháp chăm sóc và theo dõi phù hợp.

Khả năng lây truyền của viêm kết mạc mãn tính

Phần lớn các trường hợp viêm kết mạc mãn tính không có khả năng lây lan từ người sang người. Nguyên nhân chủ yếu của dạng bệnh này là phản ứng dị ứng mạn tính, hội chứng khô mắt, hoặc sự kích ứng liên tục từ môi trường khói bụi, clo trong hồ bơi và hóa chất tẩy rửa. Trong những tình huống này, bệnh hoàn toàn mang tính chất cá nhân và không tạo thành ổ dịch.

Tuy nhiên, người bệnh vẫn cần lưu ý một số ngoại lệ. Tình trạng viêm kết mạc mãn tính có thể bắt nguồn từ nhiễm trùng kéo dài do vi khuẩn không điển hình như Chlamydia trachomatis, vi khuẩn gram âm, hoặc nhiễm nấm sau chấn thương mắt. Trong những trường hợp này, mầm bệnh có thể lây lan nếu người lành dùng chung khăn mặt, vỏ gối, chậu rửa hoặc dụng cụ trang điểm mắt với người đang nhiễm khuẩn. Vì vậy, việc xác định nguyên nhân vi sinh thông qua thăm khám y khoa là điều cần thiết để áp dụng các biện pháp cách ly vật dụng phù hợp.

Các yếu tố thúc đẩy viêm kết mạc kéo dài

Có nhiều yếu tố nguy cơ khiến phản ứng viêm ở kết mạc trở nên dai dẳng và khó điều trị dứt điểm. Một trong những căn nguyên phổ biến nhất là tình trạng viêm bờ mi mạn tính đi kèm rối loạn chức năng tuyến meibomius. Khi các tuyến dầu ở bờ mi bị tắc nghẽn, màng phim nước mắt mất đi lớp lipid bảo vệ, khiến bề mặt nhãn cầu khô rát và kích thích phản ứng viêm liên tục.

Bên cạnh đó, việc sử dụng kính áp tròng sai quy cách như đeo quá thời gian quy định, vệ sinh khay đựng không sạch hoặc dung dịch ngâm nhiễm khuẩn cũng làm tăng nguy cơ tổn thương vi thể ở kết mạc. Những người thường xuyên làm việc trong môi trường máy lạnh độ ẩm thấp, tiếp xúc với khói thuốc lá hoặc bụi công nghiệp cũng rất dễ bị kích ứng mắt kéo dài. Ngoài ra, thói quen lạm dụng các loại thuốc nhỏ mắt chứa chất co mạch hoặc tự ý dùng thuốc nhỏ chứa corticosteroid khi chưa có chỉ định cũng có thể gây viêm kết mạc do độc tính thuốc.

Nguyên tắc kiểm soát và chăm sóc y khoa

Chiến lược kiểm soát viêm kết mạc mãn tính tập trung vào việc loại bỏ nguyên nhân kích thích kết hợp làm dịu bề mặt nhãn cầu. Người bệnh cần được bác sĩ chuyên khoa mắt thăm khám kỹ lưỡng bằng kính hiển vi sinh học để đánh giá bờ mi, kết mạc sụn mi và màng phim nước mắt. Tùy thuộc vào tác nhân được phát hiện, bác sĩ sẽ đưa ra kế hoạch can thiệp phù hợp mà không áp dụng một công thức chung cho mọi trường hợp.

Nếu nguyên nhân do viêm bờ mi hoặc khô mắt, các biện pháp làm sạch bờ mi bằng gạc chuyên dụng, chườm ấm mi mắt mỗi ngày và sử dụng nước mắt nhân tạo không chứa chất bảo quản thường được ưu tiên để phục hồi lớp màng bảo vệ mắt. Trong trường hợp viêm do dị ứng, bác sĩ có thể cân nhắc các dung dịch ổn định dưỡng bào hoặc kháng histamine nhỏ mắt. Người bệnh tuyệt đối không nên tự ý đổi thuốc hoặc ngưng liệu trình khi thấy triệu chứng vừa thuyên giảm, vì bệnh rất dễ tái bùng phát khi gặp yếu tố thuận lợi.

Biện pháp phòng ngừa và thói quen bảo vệ mắt

Phòng ngừa viêm kết mạc mãn tính đòi hỏi việc duy trì vệ sinh mắt và xây dựng môi trường sống trong lành. Mỗi cá nhân nên giữ thói quen rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, hạn chế tối đa hành động đưa tay lên dụi mắt khi cảm thấy ngứa hoặc cộm xốn, vì cọ xát cơ học sẽ làm tăng phản ứng viêm và đưa thêm vi khuẩn vào nhãn cầu.

Đối với người làm việc thường xuyên với máy tính, nên áp dụng quy tắc nghỉ ngơi định kỳ cho mắt và chớp mắt chủ động để làm ẩm giác mạc. Khi ra ngoài trời nhiều gió bụi hoặc ánh nắng gắt, việc đeo kính bảo hộ hoặc kính râm giúp ngăn chặn đáng kể tác nhân kích ứng. Người dùng kính áp tròng cần tuân thủ nghiêm ngặt quy trình khử khuẩn, thay kính đúng hạn và nên chuyển sang kính gọng khi mắt đang có dấu hiệu khó chịu. Ngoài ra, việc vệ sinh sạch sẽ cọ trang điểm mắt và thay mới mỹ phẩm mắt định kỳ cũng giúp giảm thiểu nguy cơ nhiễm khuẩn tái diễn.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa phổ quát và không thay thế cho việc chẩn đoán, điều trị của bác sĩ chuyên khoa mắt. Khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo nghiêm trọng như đau nhức mắt dữ dội, suy giảm thị lực, nhìn mờ, sợ ánh sáng gay gắt hoặc mắt tiết mủ đặc, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa mắt để được thăm khám kịp thời. Tuyệt đối không tự ý mua hoặc sử dụng các loại thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh mạnh hay corticosteroid kéo dài mà không có chỉ định, vì có thể dẫn đến biến chứng nguy hiểm như tăng nhãn áp, đục thủy tinh thể hoặc loét giác mạc.

Tóm tắt

Viêm kết mạc mãn tính phần lớn không lây truyền nhưng đòi hỏi sự kiên trì trong chăm sóc và kiểm soát nguyên nhân nền tảng. Việc giữ gìn vệ sinh bờ mi, bảo vệ mắt trước tác nhân môi trường và thăm khám nhãn khoa định kỳ là giải pháp bền vững nhất giúp duy trì sự thoải mái cho đôi mắt và phòng ngừa biến chứng thị lực.