Viêm kết mạc lây qua đường nào và cách phòng tránh

Viêm kết mạc lây qua đường nào là gì?

Viêm kết mạc là bệnh lý nhãn khoa phổ biến, có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau bao gồm nhiễm trùng do virus, vi khuẩn, hoặc không nhiễm trùng như dị ứng và kích ứng hóa chất. Trong đó, chỉ có các dạng viêm kết mạc do virus như Adenovirus, Enterovirus hoặc do vi khuẩn mới có khả năng lây lan từ người sang người. Viêm kết mạc dị ứng hoàn toàn không lây nhiễm.

Đối với các chủng truyền nhiễm, mầm bệnh tồn tại với số lượng lớn trong nước mắt, rỉ mắt và dịch tiết đường hô hấp trên. Khi người bệnh dụi mắt rồi chạm vào đồ vật hoặc người khác, virus và vi khuẩn sẽ bám dính và chờ cơ hội xâm nhập vào mắt người lành. Quá trình lây lan diễn ra rất âm thầm và nhanh chóng, đặc biệt trong giai đoạn người bệnh bắt đầu có triệu chứng cộm rát, đỏ mắt và tiết nhiều dịch. Việc xác định đúng dạng bệnh có ý nghĩa then chốt trong áp dụng các biện pháp kiểm soát lây nhiễm.

Tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ mắt và đường hô hấp

Con đường lây truyền phổ biến và nhanh nhất của viêm kết mạc truyền nhiễm là qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ mắt người bệnh. Khi mắt bị viêm, lượng rỉ mắt và nước mắt tiết ra nhiều bất thường, chứa mật độ tác nhân gây bệnh rất cao. Thói quen đưa tay lên dụi mắt khi cảm thấy ngứa rát khiến mầm bệnh dễ dàng bám dính vào lòng bàn tay và các đầu ngón tay.

Nếu người bệnh bắt tay, chạm vào da hoặc tiếp xúc gần với người khác mà chưa rửa tay sạch sẽ, vi sinh vật gây bệnh sẽ nhanh chóng chuyển sang người tiếp nhận. Người lành khi vô tình đưa bàn tay này lên chạm vào mắt, mũi hoặc miệng sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho mầm bệnh xâm nhập vào biểu mô kết mạc. Ngoài ra, một số loại virus gây viêm kết mạc như Adenovirus còn cư trú ở đường hô hấp trên, do đó các giọt bắn li ti khi ho hoặc hắt hơi ở khoảng cách gần cũng có thể mang theo mầm bệnh bắn trực tiếp vào mắt người đối diện.

Lây truyền gián tiếp qua các vật dụng sinh hoạt và bề mặt dùng chung

Bên cạnh việc tiếp xúc trực tiếp giữa người với người, viêm kết mạc truyền nhiễm còn lây lan mạnh mẽ qua các bề mặt và vật dụng trung gian. Virus và vi khuẩn gây bệnh mắt có thể tồn tại trên các bề mặt cứng từ vài giờ đến nhiều ngày tùy thuộc vào độ ẩm và nhiệt độ môi trường xung quanh.

Khi người mắc bệnh chạm tay dính rỉ mắt vào các vật dụng chung như tay nắm cửa, điều khiển từ xa, bàn phím máy tính, điện thoại, lan can hoặc nút bấm thang máy, mầm bệnh sẽ lưu lại trên đó. Người khỏe mạnh khi vô tình chạm vào các bề mặt này rồi đưa tay lên dụi mắt sẽ rất dễ bị nhiễm bệnh. Bên cạnh đó, việc dùng chung các đồ dùng cá nhân như khăn mặt, gối ngủ, kính mắt, dụng cụ trang điểm mắt hoặc các lọ thuốc nhỏ mắt là con đường lây truyền gián tiếp cực kỳ phổ biến trong phạm vi gia đình hoặc ký túc xá.

Nguy cơ lây nhiễm qua nguồn nước và môi trường công cộng

Môi trường nước không đảm bảo vệ sinh cũng là một nguồn lây nhiễm viêm kết mạc đáng lưu ý, đặc biệt là trong mùa hè tại các bể bơi công cộng. Khi người đang bị viêm kết mạc bơi lội, vi khuẩn và virus từ mắt có thể hòa vào nước bể bơi. Nếu hệ thống khử trùng bằng clo không đạt tiêu chuẩn hoặc bị quá tải do lượng người bơi quá đông, mầm bệnh vẫn có thể sống sót và xâm nhập vào mắt những người cùng bơi.

Hơn nữa, nồng độ clo trong nước bể bơi đôi khi gây kích ứng nhẹ niêm mạc mắt, làm suy giảm tạm thời hàng rào bảo vệ tự nhiên, khiến mắt dễ bị các vi sinh vật cơ hội tấn công hơn. Ngoài bể bơi, môi trường đông đúc, kém thông thoáng như trường mầm non, lớp học hoặc khu vui chơi giải trí khép kín cũng tạo điều kiện thuận lợi cho sự luân chuyển mầm bệnh giữa các cá nhân nếu không đảm bảo vệ sinh định kỳ.

Các biện pháp phòng ngừa và hạn chế lây lan viêm kết mạc

Để chủ động phòng ngừa viêm kết mạc cho bản thân và cộng đồng, nguyên tắc cơ bản nhất là duy trì thói quen vệ sinh cá nhân sạch sẽ mỗi ngày. Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch dưới vòi chảy trong ít nhất hai mươi giây, nhất là sau khi ở nơi công cộng về hoặc sau khi chăm sóc người bệnh, là biện pháp hiệu quả nhất để cắt đứt chuỗi lây truyền.

Mỗi người cần từ bỏ thói quen dụi mắt hoặc chạm tay lên mặt khi chưa rửa sạch. Tuyệt đối không dùng chung khăn mặt, gối, kính râm, đồ trang điểm mắt hoặc bất kỳ vật dụng cá nhân nào với người khác. Trong gia đình có người bị đau mắt đỏ, cần giặt riêng vỏ gối, khăn mặt bằng nước nóng và phơi dưới ánh nắng mặt trời, đồng thời lau khử khuẩn thường xuyên các bề mặt hay chạm tới. Người bệnh nên chủ động nghỉ học hoặc làm việc tại nhà trong giai đoạn tiết nhiều dịch để tránh lây chéo cho tập thể.

Lưu ý an toàn

Các thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc thăm khám y khoa trực tiếp. Khi xuất hiện các biểu hiện bất thường như đau nhức mắt dữ dội, giảm thị lực, mắt sợ ánh sáng nhiều hoặc chảy dịch mủ đặc, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa mắt để được bác sĩ chẩn đoán chính xác căn nguyên. Tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc nhỏ mắt chứa corticoid hoặc kháng sinh khi chưa có chỉ định y khoa, vì việc dùng sai thuốc có thể dẫn đến biến chứng nguy hiểm như loét giác mạc hoặc tăng nhãn áp.

Tóm tắt

Viêm kết mạc do nhiễm trùng là bệnh lý có tốc độ lây lan nhanh nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu hiểu rõ các đường truyền bệnh. Việc tuân thủ vệ sinh đôi bàn tay, không dùng chung đồ dùng cá nhân và chủ động cách ly hợp lý khi mắc bệnh chính là chìa khóa bảo vệ đôi mắt sáng khỏe cho chính bạn và những người xung quanh.