Viêm họng ở trẻ nhỏ và những điều cha mẹ cần nắm rõ

Viêm họng ở trẻ nhỏ là gì?

Viêm họng ở trẻ nhỏ là tình trạng viêm nhiễm xảy ra tại lớp niêm mạc lót vùng hầu họng, khu vực tiếp giáp giữa đường ăn và đường thở. Đây là cửa ngõ đầu tiên tiếp xúc với không khí và thức ăn từ môi trường bên ngoài, do đó đóng vai trò như một tấm lá chắn tự nhiên của hệ thống miễn dịch thông qua các tổ chức lympho vùng hầu họng.

Khi các tác nhân gây bệnh như virus hoặc vi khuẩn tấn công vượt qua hàng rào phòng thủ, niêm mạc họng sẽ bị xung huyết, phù nề và tiết dịch, tạo ra cảm giác đau rát, vướng víu khó chịu cho trẻ. Tình trạng này có thể xuất hiện độc lập hoặc nằm trong bệnh cảnh chung của nhiễm trùng đường hô hấp trên. Hiểu đúng về đặc điểm sinh lý vùng hầu họng giúp cha mẹ nhận thức rõ tầm quan trọng của việc bảo vệ đường thở và vệ sinh mũi họng hằng ngày cho con em mình.

Nguyên nhân phổ biến gây viêm họng ở trẻ nhỏ

Hầu hết các đợt viêm họng ở trẻ nhỏ bắt nguồn từ các chủng virus đường hô hấp thông thường như Adenovirus, Rhinovirus, virus cúm hoặc virus hợp bào hô hấp. Những trường hợp này thường đi kèm với triệu chứng hắt hơi, sổ mũi, ho nhẹ và tự thoái lui sau vài ngày khi cơ thể tạo đủ miễn dịch. Kháng sinh hoàn toàn không có tác dụng tiêu diệt virus nên không được dùng tùy tiện trong nhóm nguyên nhân này.

Bên cạnh đó, một tỷ lệ nhỏ các ca bệnh do vi khuẩn gây ra, phổ biến nhất là liên cầu khuẩn nhóm A Streptococcus pyogenes. Nhiễm khuẩn thường khiến trẻ sốt cao đột ngột, amidan sưng đỏ có mủ, hạch góc hàm sưng đau nhưng ít khi kèm chảy mũi hay ho nhiều. Việc phân biệt chính xác nguyên nhân đòi hỏi bác sĩ chuyên khoa nhi thăm khám lâm sàng hoặc làm xét nghiệm test nhanh, phết họng cấy khuẩn, tuyệt đối không suy đoán qua mắt thường.

Những biểu hiện điển hình khi trẻ bị viêm họng

Khi niêm mạc hầu họng bị tổn thương, trẻ thường có biểu hiện quấy khóc, biếng ăn, từ chối bú hoặc khó nuốt do cảm giác đau rát họng. Trẻ lớn hơn có thể than phiền cảm giác vướng víu hoặc đau nhói mỗi khi nuốt nước bọt. Quan sát vùng vòm họng có thể thấy niêm mạc đỏ rực, phù nề nhẹ, có thể kèm theo ho khan hoặc ho có đờm nhớt.

Nhiệt độ cơ thể của trẻ có thể dao động từ sốt nhẹ đến sốt cao tùy thuộc vào tác nhân gây bệnh. Hơi thở của trẻ đôi khi có mùi khó chịu, giọng nói thay đổi nhẹ hoặc trở nên khàn đặc. Một số trẻ còn gặp tình trạng buồn nôn, nôn trớ sau khi ho hoặc mệt mỏi toàn thân. Việc ghi nhận cụ thể các biểu hiện và thời điểm khởi phát sẽ hỗ trợ đắc lực cho bác sĩ trong quá trình thăm khám.

Hướng dẫn chăm sóc và hỗ trợ giảm nhẹ tại nhà

Biện pháp quan trọng hàng đầu trong chăm sóc tại nhà là bù đủ nước và điện giải cho trẻ. Uống nhiều nước ấm, nước súp loãng hoặc tăng cường cữ bú giúp làm ẩm niêm mạc họng đang khô rát và làm loãng dịch đờm nhớt. Thức ăn cho trẻ cần được nấu mềm, nhuyễn mịn, ấm vừa phải và chia nhỏ thành nhiều bữa để trẻ nuốt dễ dàng hơn mà không gây nôn trớ.

Phụ huynh nên làm sạch đường thở cho trẻ bằng cách nhỏ hoặc xịt dung dịch nước muối sinh lý đẳng trương, giúp thông thoáng mũi họng và giảm lượng dịch nhầy chảy xuống kích ứng thành họng. Môi trường nghỉ ngơi của trẻ cần thông thoáng, độ ẩm thích hợp và tuyệt đối không có khói thuốc lá hay bụi bẩn. Việc sử dụng thuốc hạ sốt giảm đau như Paracetamol phải tuân thủ nghiêm ngặt liều lượng theo cân nặng và khuyến cáo từ cán bộ y tế.

Thời điểm cần đưa trẻ đến cơ sở y tế thăm khám

Mặc dù phần lớn trường hợp diễn tiến lành tính, cha mẹ không được chủ quan trước các dấu hiệu trở nặng. Cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay nếu trẻ có biểu hiện thở nhanh, thở rít khi nằm yên, co kéo lồng ngực hoặc khó thở rõ rệt. Những dấu hiệu này cảnh báo tình trạng hẹp đường thở hoặc nhiễm trùng lan xuống thanh quản, phế quản, phổi.

Ngoài ra, tình trạng sốt cao liên tục không đáp ứng với thuốc hạ sốt, trẻ li bì, lơ mơ, co giật, chảy nước dãi liên tục do không thể nuốt hoặc nôn ói tất cả mọi thứ đều là dấu hiệu cấp cứu y khoa. Việc thăm khám chuyên khoa kịp thời giúp ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm như viêm tai giữa, áp xe quanh amidan hay viêm cầu thận cấp sau nhiễm liên cầu khuẩn.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe cộng đồng và không thể thay thế cho việc chẩn đoán hoặc phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa nhi. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc kháng viêm hay các loại siro giảm ho ức chế phản xạ thở để điều trị cho trẻ nhỏ. Việc dùng thuốc sai cách có thể gây ngộ độc, dị ứng hoặc làm gia tăng nguy cơ vi khuẩn kháng thuốc. Mọi biện pháp can thiệp dùng thuốc cần có sự đồng thuận từ nhân viên y tế có chuyên môn.

Tóm tắt

Viêm họng ở trẻ nhỏ đa phần do virus và có thể thuyên giảm khi được chăm sóc nâng đỡ phù hợp tại nhà. Tuy nhiên, cha mẹ cần luôn theo dõi sát các biểu hiện toàn thân, duy trì chế độ dinh dưỡng lỏng ấm và không tự ý sử dụng kháng sinh. Khi phát hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào như khó thở, sốt cao kéo dài hoặc nuốt đau nghiêm trọng, hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.