Viêm họng nổi hạch góc hàm: Nguyên nhân và cách xử trí

Viêm họng nổi hạch góc hàm là gì?

Hạch góc hàm là tổ chức lympho nằm ngay dưới góc xương hàm dưới, thuộc chuỗi hạch cổ nông có nhiệm vụ tiếp nhận dẫn lưu bạch huyết từ vùng họng, amidan, đáy lưỡi và khoang miệng. Ở trạng thái khỏe mạnh bình thường, các hạch này có kích thước rất nhỏ dưới một centimet, chìm sâu dưới da và khó sờ thấy bằng tay.

Khi xảy ra tình trạng viêm họng do vi khuẩn, virus hoặc nấm tấn công, hàng rào miễn dịch tại chỗ sẽ huy động các tế bào lympho và đại thực bào tập trung về hạch góc hàm. Phản ứng tăng sinh tế bào nhằm tiêu diệt vi sinh vật gây hại làm cho hạch sưng phồng lên, căng tức và trở nên nhạy cảm khi chạm vào. Đây là biểu hiện tự nhiên chứng tỏ hệ miễn dịch của cơ thể đang hoạt động tích cực để khu trú ổ viêm nhiễm, phần lớn các trường hợp hạch sẽ tự lặn khi niêm mạc họng được chữa lành.

Cơ chế hình thành hạch góc hàm khi niêm mạc họng bị viêm

Hạch góc hàm là một phần của hệ thống hạch bạch huyết vùng cổ, có chức năng bắt giữ vi khuẩn, virus và các chất lạ từ khoang miệng, amidan và họng hầu. Khi niêm mạc họng bị vi sinh vật tấn công, các tế bào bạch cầu lympho tại hạch sẽ tăng sinh nhanh chóng để tạo kháng thể và tiêu diệt tác nhân gây hại. Quá trình này kích hoạt phản ứng viêm tại chỗ, làm hạch sưng to và gây cảm giác căng tức hoặc đau nhức khi sờ nắn.

Thông thường, hạch viêm phản ứng có đặc điểm mềm hoặc hơi chắc, bề mặt nhẵn, ranh giới rõ ràng và có thể di động nhẹ dưới da. Kích thước hạch phổ biến từ khoảng một đến hai centimet. Khi tình trạng viêm họng thuyên giảm nhờ điều trị hoặc do cơ thể tự đào thải mầm bệnh, kích thước của hạch sẽ dần thu nhỏ lại và trở về trạng thái bình thường.

Các nguyên nhân thường gặp dẫn đến viêm họng nổi hạch góc hàm

Nguyên nhân phổ biến nhất khiến hạch góc hàm sưng đau là viêm họng cấp hoặc viêm amidan do nhiễm virus đường hô hấp như adenovirus, virus cúm hoặc rhinovirus. Trong trường hợp này, người bệnh thường có biểu hiện rát họng, ho, chảy mũi, hắt hơi và sốt nhẹ.

Bên cạnh đó, nhiễm trùng do vi khuẩn, đặc biệt là liên cầu khuẩn tan huyết beta nhóm A, cũng là nguyên nhân gây viêm họng xuất tiết mủ và nổi hạch góc hàm sưng to rõ rệt. Ngoài ra, các vấn đề nhiễm trùng răng miệng lân cận như sâu răng, viêm nướu, viêm tủy răng hàm dưới, viêm tuyến nước bọt mang tai hoặc viêm quanh cuống răng cũng có thể dẫn lưu dịch bạch huyết về góc hàm và làm hạch tại đây sưng to. Người bệnh cần chú ý các tổn thương đi kèm trong khoang miệng để xác định chính xác nguồn gốc gây viêm.

Phân biệt hạch góc hàm lành tính và dấu hiệu nghi ngờ bệnh lý ác tính

Hạch góc hàm lành tính xuất hiện do phản ứng viêm thường phát triển nhanh cùng đợt viêm họng, gây đau rát khi nuốt hoặc đau khi chạm vào. Hạch có mật độ mềm, bờ viền rõ ràng, dễ dàng dịch chuyển khi dùng ngón tay ấn nhẹ và da phía trên hạch có thể hơi ấm đỏ. Khi đợt viêm họng thoái lui, hạch sẽ nhỏ dần theo thời gian.

Trái lại, hạch nghi ngờ bệnh lý ác tính hoặc bệnh lý hệ thống thường phát triển âm thầm, không đau hoặc ít đau trong giai đoạn đầu. Hạch ác tính có xu hướng cứng chắc như đá, bề mặt gồ ghề, dính chặt vào các mô lân cận nên khó hoặc không di động. Ngoài ra, hạch có thể tiếp tục to dần, xuất hiện thành chùm và đi kèm các triệu chứng toàn thân như sốt kéo dài về chiều, đổ mồ hôi đêm, mệt mỏi suy nhược và sụt cân nhanh không rõ nguyên nhân.

Biện pháp chăm sóc và giảm triệu chứng viêm họng tại nhà

Đối với viêm họng nổi hạch góc hàm thông thường, mục tiêu chính là giảm nhẹ cảm giác khó chịu và hỗ trợ cơ thể hồi phục. Người bệnh nên duy trì thói quen súc miệng và họng bằng dung dịch nước muối sinh lý ấm từ hai đến ba lần mỗi ngày để làm sạch dịch nhầy và sát khuẩn tại chỗ. Uống đủ nước ấm, bổ sung súp ấm hoặc cháo loãng giúp làm dịu niêm mạc họng đang tổn thương.

Người bệnh cần dành thời gian nghỉ ngơi hợp lý, hạn chế nói to hoặc nói liên tục để thanh quản và vùng họng được thư giãn. Tránh tiêu thụ thức ăn quá cay nóng, đồ chiên xào nhiều dầu mỡ, đồ uống có cồn và nước đá lạnh vì dễ kích ứng niêm mạc. Bên cạnh đó, việc giữ ấm vùng cổ họng khi thời tiết thay đổi và đeo khẩu trang khi ra ngoài giúp bảo vệ đường hô hấp khỏi khói bụi và vi khuẩn ô nhiễm.

Quy trình thăm khám và theo dõi y khoa khi hạch góc hàm kéo dài

Khi xuất hiện hạch góc hàm, người bệnh tuyệt đối không nên chủ quan nhưng cũng không cần quá lo lắng thái quá. Việc thăm khám chuyên khoa Tai Mũi Họng là bước quan trọng nhất nếu triệu chứng đau rát họng không thuyên giảm sau năm đến bảy ngày hoặc hạch có xu hướng sưng to thêm.

Tại cơ sở y tế, bác sĩ sẽ tiến hành nội soi tai mũi họng để quan sát tình trạng niêm mạc, kiểm tra hai bên amidan và các ngách hầu họng. Bác sĩ có thể chỉ định siêu âm vùng cổ để đánh giá chính xác cấu trúc, kích thước và phân bố mạch máu của hạch. Trong trường hợp cần thiết, xét nghiệm máu hoặc chọc hút tế bào kim nhỏ sẽ được thực hiện nhằm xác định bản chất hạch và đưa ra phác đồ điều trị trúng đích.

Lưu ý an toàn

Thông tin cung cấp chỉ nhằm mục đích phổ biến kiến thức sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý nặn, bóp, chọc hút hoặc đắp các loại lá thuốc dân gian chưa được kiểm chứng lên vùng hạch vì rất dễ gây nhiễm trùng mô mềm lan tỏa. Không tự mua thuốc kháng sinh hay thuốc chống viêm giảm phù nề khi chưa có chỉ định từ bác sĩ. Khi có dấu hiệu nuốt nghẹn, khó thở hoặc sốt cao co giật, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất.

Tóm tắt

Viêm họng kèm nổi hạch góc hàm là phản ứng miễn dịch thường gặp và phần lớn sẽ thoái lui khi ổ viêm vùng họng được kiểm soát. Người bệnh nên nghỉ ngơi, giữ vệ sinh vòm họng và đi khám bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng nếu hạch sưng đau kéo dài hoặc kèm dấu hiệu toàn thân bất thường. Việc tuân thủ hướng dẫn y tế giúp điều trị triệt để ổ nhiễm trùng và phòng ngừa biến chứng hiệu quả.