Viêm họng cấp ở trẻ em: Nguyên nhân, cách chăm sóc và cách điều trị

Viêm họng cấp ở trẻ em là gì?

Viêm họng cấp tính là phản ứng viêm xảy ra ở lớp lót niêm mạc vùng hầu và họng, có thể lan đến amidan và các mô xung quanh trong đường hô hấp trên. Bệnh lý này xảy ra quanh năm nhưng thường gia tăng rõ rệt vào thời điểm giao mùa hoặc khi thời tiết chuyển lạnh đột ngột, tạo điều kiện thuận lợi cho các mầm bệnh phát triển.

Ở trẻ nhỏ, hệ miễn dịch chưa hoàn thiện khiến niêm mạc họng dễ bị kích ứng và tổn thương bởi vi sinh vật gây bệnh hoặc các yếu tố môi trường. Viêm họng cấp tuy là bệnh lý lành tính phổ biến nhưng nếu cha mẹ chủ quan hoặc điều trị sai cách, bệnh có thể kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc dẫn đến các biến chứng tại chỗ như áp xe quanh amidan cũng như viêm đường hô hấp dưới.

Các nguyên nhân phổ biến gây viêm họng cấp ở trẻ nhỏ

Virus là thủ phạm hàng đầu chiếm phần lớn các trường hợp viêm họng cấp ở trẻ em. Các chủng virus thường gặp bao gồm adenovirus, rhinovirus, virus cúm, virus hợp bào hô hấp và enterovirus. Viêm họng do virus thường đi kèm với các biểu hiện toàn thân nhẹ như chảy nước mũi trong, hắt hơi, ho khan và sốt vừa hoặc sốt nhẹ.

Bên cạnh virus, vi khuẩn cũng là một nguyên nhân quan trọng, trong đó đáng chú ý nhất là liên cầu khuẩn tan huyết beta nhóm A (Streptococcus pyogenes). Nhiễm khuẩn liên cầu thường khởi phát nhanh với tình trạng sốt cao, họng đỏ rực, amidan sưng to có chấm mủ trắng và sưng đau hạch góc hàm. Ngoài ra, các yếu tố môi trường như khói thuốc lá thụ động, không khí khô hanh do sử dụng điều hòa liên tục, bụi bẩn hoặc thay đổi nhiệt độ đột ngột cũng góp phần kích thích niêm mạc hầu họng của trẻ.

Nguyên tắc điều trị y khoa cho trẻ bị viêm họng cấp

Điều trị viêm họng cấp ở trẻ em cần dựa trên nguyên nhân cụ thể do bác sĩ chuyên khoa xác định sau khi thăm khám lâm sàng. Đối với trường hợp do virus, thuốc kháng sinh hoàn toàn không có tác dụng và không được phép sử dụng. Mục tiêu điều trị chủ yếu là kiểm soát triệu chứng, giảm đau rát cổ họng, hạ sốt và nâng đỡ thể trạng để hệ miễn dịch của trẻ tự đào thải mầm bệnh.

Thuốc kháng sinh chỉ được chỉ định khi bác sĩ có bằng chứng hoặc nghi ngờ cao trẻ bị nhiễm khuẩn, đặc biệt là do liên cầu khuẩn nhóm A, nhằm rút ngắn thời gian bệnh và phòng ngừa biến chứng thấp tim. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua kháng sinh hoặc cho trẻ dùng lại đơn thuốc cũ. Việc dùng thuốc hạ sốt, giảm đau như paracetamol hoặc ibuprofen phải tuân thủ đúng liều lượng tính theo cân nặng thực tế của trẻ và khoảng cách giữa các lần dùng theo hướng dẫn y tế.

Chế độ dinh dưỡng và bù dịch hỗ trợ trẻ nhanh hồi phục

Đau họng khiến trẻ gặp nhiều khó khăn khi nhai nuốt, dẫn đến tình trạng chán ăn và dễ mất nước. Do đó, việc bù đủ dịch là ưu tiên hàng đầu trong kế hoạch chăm sóc tại nhà. Cha mẹ nên khuyến khích trẻ uống nhiều nước lọc ấm, nước canh thanh đạm hoặc nước trái cây pha loãng để giữ ẩm niêm mạc họng và hỗ trợ hạ sốt hiệu quả.

Về chế độ ăn, thức ăn nên được chế biến mềm, lỏng, mịn và để nguội bớt trước khi cho trẻ ăn như cháo loãng, súp dinh dưỡng hoặc bột yến mạch. Chia nhỏ bữa ăn thành nhiều lần trong ngày giúp trẻ dễ hấp thu mà không gây áp lực lên vùng hầu họng đang tổn thương. Cần tránh các loại thực phẩm cứng, giòn, nhiều dầu mỡ hoặc đồ ăn có vị chua cay đậm vì chúng dễ cọ xát gây đau rát tăng thêm.

Chăm sóc vệ sinh hầu họng và môi trường sống tại nhà

Vệ sinh mũi họng đúng cách giúp làm sạch dịch nhầy ứ đọng và hạn chế sự lan rộng của vi khuẩn, virus. Với trẻ lớn đã biết súc họng, phụ huynh có thể hướng dẫn trẻ súc miệng bằng nước muối sinh lý ấm nhiều lần trong ngày để làm dịu cảm giác ngứa rát cổ họng. Với trẻ nhỏ hơn, việc nhỏ mũi hoặc vệ sinh khoang mũi nhẹ nhàng bằng nước muối đẳng trương giúp đường thở thông thoáng, giảm tình trạng thở bằng miệng gây khô họng.

Bên cạnh đó, môi trường sinh hoạt cần được duy trì sạch sẽ, thông thoáng và có độ ẩm phù hợp. Việc sử dụng máy tạo ẩm phòng ngủ hoặc đặt chậu nước trong phòng có điều hòa giúp hạn chế không khí quá khô. Đồng thời, cần cách ly trẻ hoàn toàn khỏi khói thuốc lá, khói bếp than và hạn chế tiếp xúc với người đang có dấu hiệu cảm cúm trong gia đình để tránh lây nhiễm chéo.

Dấu hiệu cảnh báo cần đưa trẻ đi khám cơ sở y tế

Mặc dù đa số trẻ hồi phục tốt sau vài ngày chăm sóc, cha mẹ cần theo dõi chặt chẽ để phát hiện kịp thời các biến chứng nguy hiểm. Cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện dấu hiệu khó thở, thở rít, thở nhanh rút lõm lồng ngực hoặc trẻ chảy nước dãi liên tục do đau không nuốt được.

Những trường hợp trẻ sốt cao liên tục không đáp ứng với thuốc hạ sốt thông thường, sốt kéo dài trên ba ngày, trẻ li bì, khó đánh thức hoặc quấy khóc dỗ không nín cũng là những tình huống khẩn cấp cần được bác sĩ đánh giá. Khám sớm giúp xác định chính xác mức độ tổn thương hầu họng và loại trừ các bệnh lý cấp tính đường hô hấp khác.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức chăm sóc thường thức, không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa nhi. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý cho trẻ dùng kháng sinh, thuốc kháng viêm hoặc các loại thuốc xịt họng chứa hoạt chất co mạch khi chưa có ý kiến của nhân viên y tế. Tuyệt đối không áp dụng các bài thuốc truyền miệng chưa được kiểm chứng hay tự nặn, chọc hút vùng amidan sưng của trẻ.

Tóm tắt

Viêm họng cấp ở trẻ em là bệnh lý hô hấp thường gặp và có thể chăm sóc an toàn tại nhà khi hiểu đúng nguyên nhân. Việc bù đủ nước, ăn đồ mềm lỏng và giữ ấm hầu họng giúp trẻ dễ chịu hơn. Nếu nhận thấy dấu hiệu sốt cao kéo dài hoặc khó thở, cha mẹ cần đưa trẻ đến gặp bác sĩ để được thăm khám và điều trị kịp thời.