Viêm hạch bạch huyết là gì và những triệu chứng thường gặp

Viêm hạch bạch huyết là gì?

Hạch bạch huyết là những cấu trúc nhỏ hình hạt đậu, phân bố rải rác khắp cơ thể dọc theo các mạch bạch huyết và hoạt động như những trạm lọc sinh học kiêm trung tâm huấn luyện tế bào miễn dịch. Khi cơ thể khỏe mạnh, hạch có kích thước nhỏ, mềm, di động tốt và rất khó phát hiện qua sờ nắn thông thường bên ngoài da.

Tình trạng viêm hạch bạch huyết xảy ra khi các tế bào lympho, đại thực bào tại hạch tăng sinh ồ ạt để bắt giữ và tiêu diệt các kháng nguyên ngoại lai, đồng thời các chất trung gian hóa học gây viêm làm tăng tưới máu cục bộ. Quá trình này khiến hạch sưng to, căng tức và trở nên nhạy cảm khi chạm vào. Dù phần lớn các đợt viêm hạch là phản ứng cấp tính lành tính tự thoái lui sau khi ổ nhiễm trùng được xử lý, một số trường hợp có thể tiến triển mạn tính hoặc là dấu hiệu của các bệnh lý chuyển hóa, tự miễn hay tân sinh ác tính cần được theo dõi thận trọng.

Các nguyên nhân thường gặp dẫn đến viêm hạch bạch huyết

Hạch bạch huyết sưng viêm chủ yếu xảy ra khi các vi sinh vật gây bệnh xâm nhập vào mô hoặc theo dòng bạch huyết đến hạch. Nhiễm trùng vi khuẩn như liên cầu khuẩn, tụ cầu khuẩn từ các tổn thương da, áp xe răng, nhiễm trùng vùng hàm mặt là nguyên nhân rất hay gặp. Bên cạnh đó, các đợt nhiễm virus đường hô hấp trên như cảm lạnh, cúm, nhiễm virus Epstein-Barr hay virus cự bào cũng kích hoạt phản ứng tăng sinh miễn dịch mạnh mẽ tại hạch.

Ngoài các tác nhân nhiễm trùng cấp tính, viêm hạch bạch huyết còn có thể liên quan đến các căn nguyên đặc hiệu và mạn tính hơn. Điển hình là nhiễm vi khuẩn lao gây lao hạch, nhiễm nấm, bệnh mèo cào do vi khuẩn Bartonella henselae hoặc ký sinh trùng Toxoplasma gondii. Đôi khi, tình trạng viêm hạch dai dẳng xuất phát từ các bệnh lý tự miễn như lupus ban đỏ hệ thống hoặc là phản ứng trước sự hiện diện của tế bào ung thư hạch và ung thư di căn. Bác sĩ cần đánh giá toàn diện để xác định chuẩn xác căn nguyên tiềm ẩn.

Dấu hiệu nhận biết viêm hạch bạch huyết trên lâm sàng

Triệu chứng nổi bật nhất của viêm hạch bạch huyết là hạch to lên rõ rệt so với kích thước bình thường, người bệnh có thể dễ dàng sờ thấy hoặc nhìn thấy bằng mắt thường dưới da. Ở giai đoạn viêm cấp tính, vùng hạch thường có cảm giác căng tức, đau nhói khi chạm vào hoặc khi vận động các cơ quan lân cận như quay cổ, nuốt nước bọt hay cử động cánh tay. Vùng da bao phủ phía trên bề mặt hạch có thể ửng đỏ, ấm nóng hơn bình thường và hơi phù nề.

Đi kèm với triệu chứng cục bộ tại hạch, người bệnh thường xuất hiện các dấu hiệu toàn thân tùy theo mức độ nhiễm trùng. Sốt, ớn lạnh, mệt mỏi, uể oải, đau nhức cơ bắp và chán ăn là những biểu hiện toàn thân phổ biến. Nếu tình trạng viêm diễn tiến nặng không được kiểm soát, hạch có thể nhuyễn hóa tạo thành ổ áp xe chứa dịch mủ, gây cảm giác bùng nhùng khi ấn nhẹ và đau đớn dữ dội, đòi hỏi phải được can thiệp y tế kịp thời.

Quy trình thăm khám và chẩn đoán viêm hạch bạch huyết

Để xác định chính xác tình trạng viêm hạch bạch huyết, bác sĩ sẽ tiến hành thăm khám cẩn thận vị trí, số lượng, kích thước, mật độ mềm hay chắc, độ di động và mức độ đau của các khối hạch. Đồng thời, bác sĩ kiểm tra kỹ lưỡng các cơ quan thuộc vùng dẫn lưu bạch huyết tương ứng như khoang miệng, họng, tai mũi họng, bề mặt da lân cận nhằm phát hiện ổ nhiễm trùng khởi phát ban đầu.

Các xét nghiệm cận lâm sàng đóng vai trò thiết yếu giúp làm rõ căn nguyên bệnh sinh. Xét nghiệm công thức máu toàn phần giúp phát hiện dấu hiệu tăng bạch cầu hoặc rối loạn dòng tế bào. Siêu âm hạch là công cụ hình ảnh hữu ích giúp phân biệt hạch viêm phản ứng với hạch hoại tử, áp xe hoặc hạch nghi ngờ ác tính. Trong những trường hợp hạch to kéo dài, không đáp ứng với điều trị ban đầu hoặc có tính chất bất thường, bác sĩ có thể chỉ định chọc hút tế bào bằng kim nhỏ, sinh thiết hạch trọn vẹn để làm xét nghiệm giải phẫu bệnh và nuôi cấy vi sinh vật tìm tác nhân gây bệnh.

Hướng tiếp cận và chăm sóc hỗ trợ người bệnh viêm hạch

Nguyên tắc xử trí viêm hạch bạch huyết là tập trung giải quyết nguyên nhân gốc rễ gây ra phản ứng viêm chứ không chỉ điều trị triệu chứng bên ngoài. Khi xác định nguyên nhân do vi khuẩn, bác sĩ sẽ chỉ định loại thuốc kháng sinh phù hợp theo đúng chủng vi sinh vật và mức độ nhạy cảm. Trường hợp viêm hạch do virus thông thường, việc điều trị chủ yếu là nâng đỡ thể trạng, nghỉ ngơi hợp lý và chờ cơ thể tự hồi phục khi hệ miễn dịch thanh thải mầm bệnh.

Đối với những trường hợp viêm hạch tạo mủ hoặc hình thành ổ áp xe lớn dưới da, can thiệp ngoại khoa như rạch tháo mủ, dẫn lưu và làm sạch khoang tổn thương là cần thiết để tránh biến chứng vỡ mủ tự phát gây rò rỉ kéo dài hoặc nhiễm trùng huyết. Song song với đó, người bệnh có thể được hướng dẫn nghỉ ngơi tại giường, uống đủ nước, ăn các món mềm dễ nuốt và sử dụng thuốc hạ sốt, giảm đau thông thường theo chỉ dẫn cụ thể của bác sĩ nhằm giảm nhẹ sự khó chịu.

Những tình huống cần đến cơ sở y tế kiểm tra ngay

Mặc dù nhiều trường hợp viêm hạch bạch huyết chỉ là phản ứng lành tính sau viêm họng hoặc nhiễm trùng da nhẹ, người bệnh tuyệt đối không nên chủ quan. Cần đến ngay cơ sở y tế khi hạch sưng to nhanh chóng trong thời gian ngắn, gây đau đớn dữ dội hoặc xuất hiện các vệt đỏ lan rộng từ tổn thương da hướng về phía hạch bạch huyết.

Đặc biệt, nếu hạch sưng to kéo dài trên hai đến bốn tuần mà không có dấu hiệu thuyên giảm, hạch cứng chắc như đá, dính chặt vào các mô xung quanh không di động khi sờ nắn, hoặc đi kèm các triệu chứng báo động toàn thân như sốt kéo dài không rõ nguyên nhân, đổ mồ hôi trộm ướt đẫm về đêm, sụt cân nhanh không rõ lý do, người bệnh cần được thăm khám chuyên khoa huyết học hoặc ung bướu để loại trừ các bệnh lý ác tính nguy hiểm.

Lưu ý an toàn

Thông tin cung cấp trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục thường thức, không thay thế cho việc chẩn đoán hay chỉ định điều trị của nhân viên y tế. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc kháng viêm hay tự nặn bóp, chích rạch khối hạch tại nhà vì có thể gây nhiễm trùng lan tỏa nguy hiểm. Khi phát hiện hạch sưng bất thường, hãy đến các cơ sở y tế uy tín để được bác sĩ thăm khám và đưa ra hướng xử trí phù hợp cho từng cá nhân.

Tóm tắt

Viêm hạch bạch huyết phần lớn phản ánh nỗ lực chống lại tác nhân gây bệnh của hệ thống miễn dịch, nhưng cũng có thể tiềm ẩn những bệnh lý nhiễm trùng hoặc rối loạn toàn thân cần can thiệp y tế. Việc chú ý lắng nghe cơ thể, thăm khám chuyên khoa kịp thời và tuân thủ đúng phác đồ của bác sĩ là chìa khóa giúp hạch hồi phục an toàn, ngăn ngừa biến chứng áp xe hoặc tổn thương lan rộng.