Những điều cần biết về vắc xin phòng dại Verorab
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Vắc xin phòng dại Verorab là một trong những loại vắc xin phổ biến nhất hiện nay được sử dụng để phòng ngừa và can thiệp sau phơi nhiễm bệnh dại. Bệnh dại là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus lây từ động vật sang người, khi đã xuất hiện triệu chứng lâm sàng thì tỷ lệ tử vong gần như tuyệt đối, do đó việc tiêm vắc xin kịp thời mang ý nghĩa sống còn.
Hiểu rõ về công dụng, đối tượng chỉ định, cách xử trí vết cắn ban đầu và những lưu ý an toàn khi tiêm vắc xin Verorab sẽ giúp người bệnh chủ động bảo vệ sức khỏe bản thân và người thân trong các tình huống khẩn cấp.
Vắc xin phòng dại Verorab là gì?
Vắc xin phòng dại Verorab là chế phẩm sinh học được chỉ định để tạo miễn dịch chủ động phòng ngừa bệnh dại ở cả trẻ em và người lớn. Khi một người bị động vật nghi dại cắn hoặc cào rách da, virus dại từ tuyến nước bọt của động vật có thể xâm nhập qua vết thương hở và di chuyển dọc theo các dây thần kinh ngoại biên tiến dần về hệ thần kinh trung ương. Thời gian ủ bệnh dại có thể dao động từ vài tuần đến vài tháng tùy thuộc vào vị trí và mức độ tổn thương của vết cắn. Do hiện nay y học vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu khi virus dại đã phát bệnh, việc tiêm vắc xin Verorab đúng lịch và đủ liều là phương pháp y khoa duy nhất có thể ngăn chặn virus gây viêm não tủy và cứu sống tính mạng người bệnh.
Nguồn gốc và cơ chế hoạt động của vắc xin dại Verorab
Vắc xin Verorab là loại vắc xin dại bất hoạt được nuôi cấy trên tế bào Vero, do hãng dược phẩm Sanofi Pasteur sản xuất. Vắc xin này chứa virus dại chủng Wistar Rabies PM/WI38 1503-3M đã được làm bất hoạt, đạt tiêu chuẩn tinh khiết cao theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới. Khi được đưa vào cơ thể qua đường tiêm bắp hoặc tiêm trong da, vắc xin kích thích hệ thống miễn dịch sinh ra kháng thể đặc hiệu kháng lại kháng nguyên của virus dại. Lượng kháng thể này giúp trung hòa virus trước khi chúng kịp xâm nhập vào hệ thần kinh trung ương, từ đó bảo vệ cơ thể khỏi nguy cơ tử vong do bệnh dại gây ra. So với các dòng vắc xin thế hệ cũ trước đây, dòng vắc xin tế bào Vero hiện đại như Verorab có độ an toàn vượt trội, giảm thiểu đáng kể nguy cơ gặp các biến chứng thần kinh dị ứng nặng.
Các trường hợp cần tiêm vắc xin phòng dại Verorab
Vắc xin Verorab được chỉ định cho hai mục đích chính gồm dự phòng trước phơi nhiễm và điều trị dự phòng sau phơi nhiễm. Tiêm dự phòng trước phơi nhiễm dành cho các đối tượng có nguy cơ cao tiếp xúc với virus dại như nhân viên thú y, người làm việc tại phòng thí nghiệm xử lý mẫu virus, kiểm lâm, người làm nghề bắt chó mèo hoặc người chuẩn bị đi đến vùng đang có dịch dại lưu hành. Tiêm sau phơi nhiễm là chỉ định bắt buộc và khẩn cấp đối với bất kỳ ai bị chó, mèo, dơi hoặc các loài động vật có vú khác cắn, cào, liếm lên vùng da trầy xước hay niêm mạc. Việc tiêm phòng cần được tiến hành càng sớm càng tốt sau khi tiếp xúc để cơ thể kịp tạo kháng thể bảo vệ trước khi thời gian ủ bệnh kết thúc.
Xử trí vết thương đúng cách trước khi tiêm vắc xin dại
Trước khi đến điểm tiêm chủng, bước sơ cứu tại chỗ đóng vai trò cực kỳ quan trọng nhằm loại bỏ bớt lượng virus dại tại vết thương. Người bị động vật cắn cần rửa sạch vết thương liên tục dưới vòi nước chảy bằng xà phòng trong ít nhất 15 phút. Nếu không có sẵn xà phòng, có thể dùng nước sạch xối rửa liên tục rồi sát khuẩn lại bằng cồn 70 độ hoặc dung dịch povidone iodine. Tuyệt đối không nặn máu, không chà xát mạnh gây bầm dập thêm mô cơ và không đắp các loại lá cây, thuốc lào hoặc bài thuốc dân gian lên vết rách. Sau khi rửa sạch và băng nhẹ bằng gạc vô khuẩn, nạn nhân cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để bác sĩ thăm khám mức độ tổn thương, chỉ định tiêm vắc xin và tiêm huyết thanh kháng dại nếu cần thiết.
Các phản ứng thường gặp và lưu ý theo dõi sau tiêm Verorab
Sau khi tiêm vắc xin Verorab, người tiêm có thể gặp một số phản ứng phụ thông thường và tự thuyên giảm sau 1 đến 3 ngày. Các triệu chứng tại chỗ tiêm bao gồm đau nhẹ, sưng đỏ, ngứa hoặc nổi cục cứng nhỏ dưới da. Toàn thân có thể xuất hiện phản ứng sốt nhẹ, mệt mỏi, đau đầu, đau cơ hoặc cảm giác ớn lạnh. Đây là những phản ứng sinh lý bình thường cho thấy hệ miễn dịch đang tiếp nhận kháng nguyên để tạo kháng thể. Người tiêm cần ở lại cơ sở tiêm chủng theo dõi ít nhất 30 phút sau tiêm nhằm phát hiện sớm các dấu hiệu phản vệ hiếm gặp như khó thở, phát ban toàn thân hay phù nề thanh quản để được xử trí cấp cứu kịp thời. Tại nhà, nếu xuất hiện sốt cao liên tục không hạ hoặc co giật, cần quay lại bệnh viện kiểm tra ngay.
Lưu ý an toàn
Thông tin về vắc xin phòng dại Verorab trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục y tế và tham khảo kiến thức. Phác đồ tiêm cụ thể bằng đường tiêm bắp hay tiêm trong da, số lượng mũi tiêm và việc có cần phối hợp huyết thanh kháng dại hay không phụ thuộc hoàn toàn vào mức độ tổn thương, tiền sử tiêm phòng và đánh giá trực tiếp của bác sĩ tại phòng tiêm chủng. Tuyệt đối không tự ý áp dụng các biện pháp thử dại dân gian hoặc trì hoãn việc tiêm phòng.
Tóm tắt
Vắc xin phòng dại Verorab là biện pháp can thiệp y tế thiết yếu để bảo vệ tính mạng trước bệnh dại khi có nguy cơ phơi nhiễm. Việc xử trí vết thương đúng cách và đến cơ sở y tế tiêm phòng đúng lịch đóng vai trò quyết định hiệu quả phòng bệnh. Người dân không nên chủ quan hoặc tự ý dùng thuốc dân gian khi bị động vật cắn.
Nguồn tham khảo
- PsycEXTRA Dataset: State of Alaska epidemiology bulletin: Rabies vaccine: Alaska post-exposure prophylaxis summary and pre-exposure restrictions
- Vaccine: One-week intramuscular or intradermal pre-exposure prophylaxis with human diploid cell vaccine or Vero cell rabies vaccine, followed by simulated post-exposure prophylaxis at one year: A phase III, open-label, randomized, controlled trial to assess immunogenicity and safety
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Phụ nữ mang thai có tiêm được vắc xin phòng dại Verorab không?
Phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú nếu bị động vật nghi dại cắn vẫn cần tiêm vắc xin Verorab ngay lập tức theo chỉ định của bác sĩ, bởi bệnh dại gây tử vong tuyệt đối khi phát bệnh và lợi ích bảo vệ tính mạng luôn được ưu tiên hàng đầu.
Cần kiêng cữ những gì trong thời gian tiêm vắc xin Verorab?
Trong suốt phác đồ tiêm vắc xin phòng dại, người tiêm cần kiêng rượu bia và chất kích thích để tránh ức chế đáp ứng tạo kháng thể bảo vệ, đồng thời hạn chế vận động thể lực kiệt sức và không tự ý dùng thuốc ức chế miễn dịch.
Đã tiêm vắc xin dại trước đây thì khi bị cắn lại có cần tiêm không?
Người đã tiêm đủ liều dự phòng trước đó khi bị cắn lại vẫn phải đến cơ sở y tế để được đánh giá. Bác sĩ thường chỉ định tiêm nhắc lại các mũi bổ sung mà không cần dùng huyết thanh kháng dại, tùy theo thời gian tiêm trước đó.
Quên một mũi tiêm theo lịch hẹn của vắc xin Verorab thì phải làm sao?
Nếu lỡ quên lịch tiêm, người tiêm cần đến điểm tiêm chủng càng sớm càng tốt để bác sĩ kiểm tra và sắp xếp tiêm bù mũi tiếp theo. Tuyệt đối không tự ý bỏ dở phác đồ vì nồng độ kháng thể có thể không đạt ngưỡng bảo vệ.
Khi nào cần kết hợp vắc xin Verorab với huyết thanh kháng dại?
Vết cắn sâu, chảy máu nhiều hoặc ở vùng gần thần kinh trung ương như đầu, mặt, cổ, đầu ngón tay là vết thương có nguy cơ cao, đòi hỏi phải phối hợp huyết thanh kháng dại cùng vắc xin để trung hòa virus tại chỗ ngay lập tức.
