Viêm đường hô hấp cấp có nguy hiểm không và khi nào cần đi khám?

Viêm đường hô hấp cấp có nguy hiểm không là gì?

Viêm đường hô hấp cấp là thuật ngữ y khoa dùng để chỉ tình trạng nhiễm trùng khởi phát nhanh tại bất kỳ vị trí nào của hệ hô hấp, kéo dài dưới ba mươi ngày. Hệ thống hô hấp được chia thành hai phần chính gồm đường hô hấp trên từ mũi, xoang, họng, thanh quản và đường hô hấp dưới từ khí quản, phế quản đến các phế nang phổi.

Tác nhân gây bệnh phổ biến nhất là các loại virus như virus cúm, virus hợp bào hô hấp, adenovirus hoặc các chủng vi khuẩn như phế cầu, tụ cầu và vi khuẩn không điển hình. Sự xâm nhập và nhân lên của mầm bệnh kích hoạt phản ứng viêm cấp tính, làm phù nề niêm mạc, tăng tiết chất nhầy và gây cản trở lưu thông không khí. Tính chất cấp tính đồng nghĩa với việc các biểu hiện có thể xuất hiện rầm rộ chỉ trong vài giờ hoặc vài ngày, đòi hỏi sự chú ý theo dõi để phân định mức độ nghiêm trọng.

Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào vị trí tổn thương đường hô hấp

Mức độ nghiêm trọng của bệnh phụ thuộc rất lớn vào việc vị trí tổn thương nằm ở đường hô hấp trên hay đường hô hấp dưới. Các bệnh lý viêm đường hô hấp trên như viêm mũi họng, viêm xoang hay cảm lạnh thông thường đa phần khu trú tại niêm mạc vùng đầu cổ, ít gây nguy hiểm đến tính mạng nếu được chăm sóc đúng cách.

Trái lại, khi tác nhân gây bệnh xâm nhập sâu xuống đường hô hấp dưới gây viêm thanh quản cấp, viêm khí phế quản, viêm tiểu phế quản hoặc viêm phổi, tình trạng viêm có thể làm tắc nghẽn đường dẫn khí và cản trở trao đổi oxy tại phế nang. Những trường hợp này có nguy cơ cao tiến triển thành suy hô hấp cấp, tràn dịch màng phổi hoặc nhiễm khuẩn huyết nếu không được phát hiện và can thiệp y tế đúng lúc. Do đó, việc phân biệt vị trí tổn thương đóng vai trò rất quan trọng trong đánh giá tiên lượng bệnh.

Những nhóm đối tượng dễ gặp biến chứng nặng khi mắc bệnh

Mặc dù bất kỳ ai cũng có thể mắc viêm đường hô hấp cấp, mức độ nguy hiểm lại gia tăng đáng kể ở những nhóm người có sức đề kháng suy giảm hoặc cơ địa nhạy cảm. Trẻ sơ sinh và trẻ dưới năm tuổi có đường thở hẹp, phản xạ ho tống đờm chưa hoàn thiện nên rất dễ bị tắc đờm, co thắt phế quản dẫn đến suy hô hấp nhanh chóng.

Bên cạnh đó, người cao tuổi trên 65 tuổi và người mắc các bệnh mạn tính như bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, hen phế quản, suy tim, đái tháo đường hoặc suy thận thường có nguy cơ bùng phát đợt cấp nguy kịch khi bị nhiễm trùng hô hấp. Phụ nữ mang thai và người suy giảm miễn dịch cũng đối diện với tỷ lệ biến chứng cao hơn so với người trưởng thành khỏe mạnh. Những đối tượng này luôn cần sự giám sát chặt chẽ từ nhân viên y tế ngay từ giai đoạn khởi phát triệu chứng.

Các dấu hiệu cảnh báo tình trạng bệnh đang diễn tiến xấu

Để tránh nguy cơ chuyển nặng, người bệnh và thân nhân cần nắm rõ các biểu hiện cảnh báo nguy hiểm trên lâm sàng. Khó thở là dấu hiệu quan trọng nhất, biểu hiện qua nhịp thở nhanh, cánh mũi phập phồng, co kéo cơ liên sườn hoặc hõm ức, thở rít khi hít vào hoặc tím tái quanh môi và đầu chi.

Ngoài ra, sốt cao liên tục trên 39 độ C không đáp ứng với thuốc hạ sốt thông thường, ho dữ dội kèm đờm đặc lẫn máu, đau tức ngực tăng dần khi thở sâu cũng là các tín hiệu cảnh báo tổn thương nhu mô phổi. Ở trẻ nhỏ, tình trạng li bì, khó đánh thức, bỏ bú, nôn trớ tất cả mọi thứ hoặc co giật do sốt cao đòi hỏi phải đưa trẻ đến bệnh viện cấp cứu ngay lập tức mà không được chần chừ hay tự theo dõi tại nhà.

Biện pháp chăm sóc và theo dõi an toàn cho người bệnh tại nhà

Với các trường hợp nhẹ được bác sĩ chỉ định theo dõi tại nhà, người bệnh cần thực hiện chế độ nghỉ ngơi tuyệt đối trong không gian thoáng khí, tránh gió lùa và khói thuốc lá. Bù nước và điện giải đầy đủ bằng nước ấm, nước trái cây hoặc dung dịch oresol pha đúng tỷ lệ giúp làm loãng dịch nhầy đường thở và hỗ trợ hạ sốt hiệu quả.

Vệ sinh mũi họng hàng ngày bằng nước muối sinh lý đẳng trương giúp làm sạch bề mặt niêm mạc, giảm bớt sự khó chịu và ngăn chặn vi khuẩn phát triển thứ phát. Người chăm sóc cần thường xuyên đếm nhịp thở, đo thân nhiệt và theo dõi sát sao thể trạng của người bệnh. Mọi loại thuốc điều trị, từ thuốc giảm ho, long đờm cho đến thuốc kháng viêm, đều cần có sự đồng thuận từ bác sĩ điều trị để đảm bảo an toàn tối đa cho sức khỏe.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho chẩn đoán y khoa chuyên sâu. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng thuốc kháng sinh, thuốc kháng virus hay corticoid khi chưa có đơn chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa hô hấp. Việc lạm dụng thuốc không chỉ làm tăng nguy cơ kháng thuốc mà còn che lấp các dấu hiệu chuyển nặng, gây chậm trễ thời gian cấp cứu vàng.

Tóm tắt

Viêm đường hô hấp cấp có thể lành tính nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ diễn tiến nặng nếu chủ quan. Việc nhận biết đúng tính chất bệnh, chủ động theo dõi nhịp thở và thăm khám kịp thời là chìa khóa bảo vệ hệ hô hấp. Mỗi người cần duy trì lối sống lành mạnh, tiêm phòng đầy đủ và luôn tuân thủ hướng dẫn y khoa để hạn chế tối đa các biến chứng nguy hiểm.