Viêm amidan một bên: Nguyên nhân, biểu hiện và các phương pháp xử trí

Viêm amidan một bên là gì?

Viêm amidan một bên xảy ra khi một trong hai khối amidan khẩu cái ở thành sau họng bị viêm nhiễm, sưng phù và xung huyết, trong khi bên còn lại vẫn giữ kích thước bình thường hoặc chỉ viêm nhẹ. Về mặt sinh lý, amidan đóng vai trò như một hàng rào miễn dịch đầu tiên để ngăn chặn các tác nhân gây bệnh xâm nhập qua đường hô hấp và đường tiêu hóa.

Khi hệ miễn dịch suy giảm hoặc tiếp xúc với nguồn lây, vi khuẩn như liên cầu khuẩn nhóm A, phế cầu hoặc các loại virus đường hô hấp có thể tấn công vào tổ chức lympho này. Mặc dù phần lớn các đợt viêm amidan xảy ra đối xứng hai bên, tình trạng lệch một bên đòi hỏi sự theo dõi thận trọng hơn vì nguy cơ hình thành ổ mủ sâu hoặc viêm tấy các mô liên kết xung quanh. Việc hiểu rõ tính chất viêm amidan một bên giúp người bệnh chủ động theo dõi và đi khám đúng chuyên khoa.

Nguyên nhân phổ biến dẫn đến viêm amidan một bên

Tình trạng amidan sưng to một bên có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân bệnh lý khác nhau trong khoang miệng và hầu họng. Phổ biến nhất là nhiễm trùng do vi khuẩn hoặc virus tấn công mạnh vào các hốc amidan của một bên, tạo nên phản ứng viêm khu trú trước khi lan sang bên đối diện.

Một nguyên nhân thường gặp khác là áp xe quanh amidan, biến chứng phát sinh khi đợt viêm amidan cấp không được kiểm soát tốt khiến mủ tích tụ giữa vỏ amidan và thành hầu. Khối mủ này đẩy amidan phồng to về một phía và có thể làm lệch lưỡi gà sang bên lành. Ngoài ra, sỏi amidan lắng đọng canxi và vụn thức ăn trong ngóc ngách hốc amidan cũng dễ gây viêm loét, sưng đau cục bộ. Trong một số trường hợp hiếm gặp, tổn thương amidan một bên kéo dài ở người lớn tuổi hoặc người hút thuốc lá nhiều năm có thể liên quan đến các khối u lành tính hoặc ác tính vùng họng, đòi hỏi phải được sinh thiết kiểm tra.

Biểu hiện đặc trưng và dấu hiệu cần đi khám sớm

Người bị viêm amidan một bên thường nhận thấy rõ sự chênh lệch cảm giác ở hai bên cổ họng. Triệu chứng điển hình bao gồm đau rát họng tăng dần khi nuốt, cảm giác vướng nghẹn như có dị vật nằm ở một bên và cơn đau có thể lan dọc theo dây thần kinh lên đến tai cùng bên.

Khi soi gương kiểm tra khoang miệng, người bệnh có thể thấy một bên amidan sưng to, đỏ ửng, trên bề mặt có thể xuất hiện mảng bựa trắng hoặc chấm mủ li ti. Giọng nói có thể bị thay đổi, trở nên ồm ồm như ngậm vật lạ trong miệng, kèm theo hơi thở có mùi hôi và sưng hạch góc hàm cùng bên. Người bệnh cần nhanh chóng đến cơ sở y tế khi xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng như khó há miệng, chảy nước dãi không kiểm soát, sốt cao liên tục không hạ, khó thở hoặc cơn đau họng trở nên dữ dội khiến người bệnh không thể uống nước.

Phương pháp chẩn đoán và nguyên tắc điều trị y khoa

Để chẩn đoán chính xác tình trạng viêm amidan một bên, bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng sẽ quan sát trực tiếp khoang miệng, kiểm tra vị trí lưỡi gà, đánh giá độ sưng nề và dùng đèn nội soi soi sâu vào vùng hạ họng thanh quản. Các xét nghiệm bổ sung như quệt dịch họng tìm vi khuẩn, xét nghiệm máu hoặc siêu âm, chụp cắt lớp vi tính vùng cổ có thể được chỉ định nếu nghi ngờ có ổ áp xe sâu hoặc khối u.

Nguyên tắc điều trị phụ thuộc vào căn nguyên gây bệnh. Nếu do vi khuẩn, bác sĩ sẽ chỉ định phác đồ kháng sinh thích hợp kết hợp thuốc giảm đau, hạ sốt và thuốc kháng viêm nhằm giảm phù nề mô. Trường hợp đã hình thành ổ áp xe quanh amidan, thủ thuật chọc hút mủ hoặc rạch dẫn lưu ổ mủ là cần thiết để giải phóng áp lực chèn ép. Với những ca viêm amidan tái phát nhiều lần trong năm hoặc biến chứng áp xe, phẫu thuật cắt amidan có thể được bác sĩ cân nhắc sau khi đợt viêm cấp đã được xử trí ổn định.

Chăm sóc và hỗ trợ phục hồi tại nhà an toàn

Trong quá trình điều trị y tế, các biện pháp chăm sóc hỗ trợ tại nhà đóng vai trò quan trọng giúp làm dịu niêm mạc họng và tăng cường tốc độ hồi phục. Người bệnh nên duy trì thói quen súc họng nhẹ nhàng bằng dung dịch nước muối sinh lý ấm nhiều lần trong ngày để làm sạch chất nhầy, mủ và giảm thiểu vi khuẩn tích tụ trong hốc amidan.

Chế độ dinh dưỡng cần ưu tiên các món ăn mềm, lỏng, dễ nuốt như cháo loãng, súp dinh dưỡng hoặc canh hầm ở nhiệt độ ấm vừa phải, tránh ăn các món quá cay, mặn, đồ chiên rán giòn cứng dễ gây cọ xát tổn thương niêm mạc họng. Bổ sung đủ nước lọc ấm, nước ép trái cây giàu vitamin C giúp thanh lọc cơ thể và tăng cường đề kháng. Đồng thời, người bệnh cần nghỉ ngơi hợp lý, giữ ấm vùng cổ họng khi thời tiết chuyển lạnh và tuyệt đối tuân thủ hướng dẫn dùng thuốc của bác sĩ, không tự ý dừng kháng sinh khi triệu chứng vừa thuyên giảm.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa phổ thông, không thay thế cho chẩn đoán hoặc phác đồ điều trị chuyên sâu từ bác sĩ tai mũi họng. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc kháng viêm hay tự chọc nặn mủ trên amidan tại nhà vì có thể gây chảy máu nghiêm trọng hoặc lan rộng ổ nhiễm trùng vào các khoang sâu vùng cổ. Nếu xuất hiện dấu hiệu khó thở hoặc khó há miệng, cần đến ngay bệnh viện để được can thiệp kịp thời.

Tóm tắt

Viêm amidan một bên là triệu chứng cần được theo dõi cẩn trọng do tiềm ẩn nguy cơ áp xe quanh amidan hoặc các bệnh lý hầu họng phức tạp. Việc thăm khám sớm tại cơ sở y tế chuyên khoa giúp phát hiện chính xác nguyên nhân, từ đó có biện pháp can thiệp đúng lúc, phòng ngừa biến chứng nguy hiểm và bảo vệ tốt sức khỏe đường hô hấp.