Người bị viêm amidan mãn tính có nên cắt không?

Viêm amidan mãn tính có nên cắt là gì?

Viêm amidan mãn tính là tình trạng tổn thương viêm nhiễm kéo dài, xơ hóa và suy giảm chức năng bảo vệ của amidan khẩu cái sau nhiều lần tái phát viêm cấp tính. Amidan vốn là hàng rào miễn dịch tại ngã tư hầu họng, có nhiệm vụ sản sinh kháng thể để ngăn chặn mầm bệnh. Tuy nhiên, khi chịu sự tấn công liên tục của vi khuẩn và virus, bề mặt amidan hình thành nhiều khe hốc sâu chứa xác vi sinh vật, tế bào biểu mô bong tróc và dịch mủ tạo thành các hạt bã đậu trắng đục. Hậu quả là người bệnh luôn cảm thấy ngứa rát họng, hơi thở có mùi hôi, ho húng hắng và nuốt vướng. Nếu không được kiểm soát đúng cách, khối amidan có thể phì đại gây tắc nghẽn cơ học đường thở hoặc trở thành ổ vi khuẩn phát tán gây biến chứng tại chỗ, lân cận và toàn thân.

Vai trò của amidan và bản chất viêm amidan mãn tính

Amidan khẩu cái là hai khối lympho nằm ở hai bên thành họng, đóng vai trò như một chốt chặn miễn dịch đầu tiên nhằm nhận diện và ngăn ngừa vi khuẩn, virus xâm nhập qua đường hô hấp trên. Khi bộ phận này bị viêm tái đi tái lại nhiều lần mà không được xử trí dứt điểm, các hốc amidan trở thành ổ chứa vi khuẩn, tạo mủ bã đậu và xơ hóa, hình thành nên tình trạng viêm amidan mãn tính.

Khi amidan đã trở thành ổ nhiễm trùng dai dẳng, chức năng bảo vệ ban đầu suy giảm và bản thân amidan lại trở thành mối đe dọa sức khỏe cho toàn thân. Tuy nhiên, amidan vẫn có vai trò miễn dịch nhất định, đặc biệt là ở trẻ nhỏ dưới năm tuổi. Do đó, việc phẫu thuật loại bỏ cơ quan này không phải là lựa chọn mặc định ngay từ đầu mà luôn cần được cân nhắc cẩn thận giữa lợi ích loại trừ ổ viêm và nguy cơ can thiệp ngoại khoa.

Những trường hợp bác sĩ chỉ định cắt amidan

Không phải bất kỳ người bệnh viêm amidan mãn tính nào cũng được chỉ định phẫu thuật. Các chuyên gia Tai Mũi Họng chỉ đề xuất cắt amidan khi thỏa mãn các tiêu chuẩn lâm sàng cụ thể. Tiêu chí thường gặp nhất là viêm tái phát với tần suất dày đặc, thường từ 5 đến 7 đợt viêm cấp mỗi năm trong hai năm liên tiếp, hoặc từ 3 đợt mỗi năm trong ba năm liền, kèm theo sốt cao, nổi hạch cổ và giảm sút chất lượng sống nghiêm trọng.

Bên cạnh tần suất, tình trạng quá phát của khối amidan gây cản trở cơ học cũng là lý do quan trọng. Khi amidan sưng quá to chèn ép đường thở họng, dẫn đến tình trạng ngủ ngáy, khó nuốt, biến dạng phát âm và đặc biệt là hội chứng ngưng thở lúc ngủ tắc nghẽn, phẫu thuật sẽ được ưu tiên nhằm giải phóng đường hô hấp.

Ngoài ra, phẫu thuật là bắt buộc nếu viêm amidan gây ra các biến chứng nghiêm trọng tại chỗ như áp xe quanh amidan, biến chứng lân cận như viêm xoang, viêm tai giữa, hoặc biến chứng toàn thân do liên cầu khuẩn tan huyết beta nhóm A như viêm khớp phản ứng, viêm cầu thận cấp hay thấp tim. Trường hợp amidan một bên to bất thường nghi ngờ khối u ác tính cũng cần can thiệp lấy mô sinh thiết.

Rủi ro phẫu thuật và các trường hợp chống chỉ định

Phẫu thuật cắt amidan dù là thủ thuật phổ biến nhưng vẫn tiềm ẩn một số rủi ro nhất định. Biến chứng đáng lo ngại nhất là xuất huyết trong hoặc sau mổ, bao gồm chảy máu nguyên phát trong 24 giờ đầu và chảy máu thứ phát khi lớp giả mạc bắt đầu bong tróc từ ngày thứ năm đến ngày thứ mười. Ngoài ra, người bệnh có thể đối mặt với phản ứng dị ứng thuốc mê, đau họng dữ dội lan lên tai, nhiễm trùng hốc mổ hoặc thay đổi giọng nói tạm thời.

Do đó, phẫu thuật có những chống chỉ định chặt chẽ. Những người có rối loạn đông máu bẩm sinh hoặc mắc các bệnh lý huyết học chưa được kiểm soát không thể can thiệp ngoại khoa thông thường. Bệnh nhân có bệnh nội khoa mãn tính nặng như suy tim mất bù, đái tháo đường chưa ổn định hoặc suy thận giai đoạn muộn cũng cần trì hoãn. Khi đang có đợt viêm cấp tính tại họng hoặc nhiễm trùng toàn thân, phẫu thuật cũng phải tạm hoãn cho đến khi tình trạng viêm được kiểm soát ổn định.

Các giải pháp thay thế khi chưa có chỉ định phẫu thuật

Đối với những người chưa có chỉ định phẫu thuật hoặc có chống chỉ định can thiệp, điều trị nội khoa và chăm sóc hỗ trợ là phương thức chủ đạo. Trong các đợt bùng phát cấp, bác sĩ sẽ chỉ định thuốc kháng sinh phù hợp nếu xác định nguyên nhân do vi khuẩn, kết hợp thuốc giảm đau, hạ sốt và thuốc giảm phù nề chống viêm.

Biện pháp chăm sóc tại nhà đóng vai trò then chốt giúp kiểm soát triệu chứng viêm amidan mãn tính. Người bệnh nên súc họng hàng ngày bằng nước muối sinh lý ấm để làm sạch các hốc mủ bã đậu, giữ ẩm vùng niêm mạc họng và hạn chế sự phát triển của vi sinh vật gây hại. Chú ý uống nhiều nước ấm, duy trì độ ẩm phòng ngủ, tránh xa khói thuốc lá, bụi mịn và các chất kích thích nồng gắt. Giữ ấm vùng cổ họng khi thời tiết thay đổi và duy trì thói quen vệ sinh răng miệng sạch sẽ sau mỗi bữa ăn sẽ giúp giảm thiểu đáng kể tần suất bùng phát đợt cấp.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa phổ thông, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh để uống kéo dài hoặc tự ý quyết định phẫu thuật khi chưa qua thăm khám kỹ lưỡng. Mọi can thiệp ngoại khoa cần được thực hiện tại các bệnh viện có đầy đủ trang thiết bị cấp cứu và gây mê hồi sức.

Tóm tắt

Quyết định cắt amidan khi bị viêm amidan mãn tính phụ thuộc hoàn toàn vào tần suất tái phát, mức độ tắc nghẽn đường thở và nguy cơ biến chứng. Phẫu thuật không áp dụng bừa bãi mà cần bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng đánh giá cẩn trọng. Người bệnh nên chủ động đi khám để nhận tư vấn phù hợp nhất với thể trạng của mình.