Viêm amidan hốc mủ: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách chăm sóc

Viêm amidan hốc mủ là gì?

Amidan khẩu cái là tổ chức lympho nằm ở hai bên thành họng, giữ vai trò miễn dịch cửa ngõ giúp bắt giữ vi sinh vật gây hại đi qua đường thở và đường ăn uống. Cấu trúc giải phẫu của amidan vốn có nhiều khe kẽ và hốc sâu tự nhiên. Khi các hốc này bị viêm nhiễm tái diễn nhiều lần, sự kết hợp giữa tế bào bạch cầu thoái hóa, xác vi khuẩn và vụn thức ăn dư thừa sẽ cô đặc lại thành những khối màu trắng đục hoặc vàng nhạt trông giống như bã đậu. Tình trạng này được gọi trong lâm sàng là viêm amidan hốc mủ.

Khác với các đợt viêm amidan cấp tính thường đi kèm sốt cao và đau nhức dữ dội, viêm amidan hốc mủ thường diễn tiến âm thầm, dai dẳng hoặc bùng phát từng đợt khi sức đề kháng của cơ thể suy giảm hoặc khi thời tiết thay đổi đột ngột.

Cơ chế hình thành các hốc mủ tại amidan

Nguyên nhân trực tiếp tạo nên các chấm mủ bã đậu bắt nguồn từ cấu trúc giải phẫu đặc thù của amidan khẩu cái. Bề mặt amidan không nhẵn phẳng mà chứa hàng chục khe hốc nhỏ. Khi thức ăn di chuyển qua vùng hầu họng, các hạt nhỏ li ti dễ dàng lọt vào các khe này và mắc kẹt lại. Nếu việc vệ sinh răng miệng không được thực hiện kỹ lưỡng, vi khuẩn kỵ khí thường trú trong khoang miệng sẽ phân hủy các chất hữu cơ này, sinh ra khí có mùi khó chịu.

Bên cạnh đó, sau các đợt nhiễm trùng đường hô hấp trên tái phát không được xử lý dứt điểm, xác bạch cầu và biểu mô hoại tử bị dồn ứ lâu ngày trong các ngóc ngách mô lympho. Theo thời gian, hỗn hợp này vôi hóa một phần hoặc cô đặc thành các nốt mủ trắng lấm tấm, gây viêm niêm mạc mạn tính xung quanh miệng hốc amidan.

Những biểu hiện thường gặp khi bị viêm amidan hốc mủ

Người mắc viêm amidan hốc mủ thường gặp các triệu chứng khu trú tại vùng hầu họng hơn là biểu hiện toàn thân rầm rộ. Dấu hiệu điển hình nhất là cảm giác vướng víu, cộm như có hạt sạn hoặc dị vật mắc kẹt ở cổ họng, kích thích người bệnh phải hắng giọng liên tục. Khi quan sát qua gương lúc há to miệng, có thể nhìn thấy hai khối amidan sưng to, bề mặt lồi lõm xuất hiện các chấm trắng hoặc mảng màu vàng nhạt kích thước như hạt tấm, hạt gạo.

Hơi thở có mùi hôi nồng nặc là than phiền phổ biến nhất do các chất bã đậu giải phóng hợp chất lưu huỳnh dễ bay hơi. Người bệnh cũng có thể thỉnh thoảng ho khan, khạc ra những hạt nhỏ màu trắng có mùi rất khó chịu, kèm theo cảm giác rát họng nhẹ, đau nhói lan lên mang tai khi nuốt nước bọt hoặc khi thời tiết chuyển lạnh.

Biện pháp hỗ trợ cải thiện và vệ sinh vòm họng tại nhà

Chăm sóc vùng họng đúng cách đóng vai trò nền tảng trong việc làm sạch bề mặt amidan và ngăn ngừa mầm bệnh tiếp tục sinh sôi. Thói quen súc họng hàng ngày bằng dung dịch nước muối sinh lý 0,9% giúp rửa trôi một phần mảng bám thức ăn và làm dịu niêm mạc họng bị kích ứng. Cần lưu ý tư thế súc họng là ngửa cổ ra sau và phát âm nhẹ để dòng nước tiếp xúc sâu tới tận thành sau họng và bề mặt amidan.

Bên cạnh súc họng, việc duy trì uống đủ nước ấm hàng ngày giúp giữ ẩm niêm mạc, làm loãng chất tiết và hỗ trợ cơ chế tự làm sạch tự nhiên của khoang miệng. Người bệnh nên duy trì đánh răng ít nhất hai lần mỗi ngày, kết hợp làm sạch lưỡi và dùng chỉ nha khoa sau mỗi bữa ăn để loại bỏ nguồn cung cấp thức ăn dư thừa cho vi khuẩn kỵ khí phát triển.

Khi nào bác sĩ cân nhắc chỉ định phẫu thuật cắt amidan

Phẫu thuật cắt amidan không phải là giải pháp bắt buộc cho mọi trường hợp mắc thể hốc mủ mà chỉ được bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng cân nhắc khi việc điều trị nội khoa và chăm sóc bảo tồn không đem lại hiệu quả. Can thiệp này thường được đề xuất khi tình trạng viêm tái phát quá nhiều lần trong một năm, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt và chất lượng cuộc sống của người bệnh.

Những trường hợp amidan phì đại quá mức gây cản trở đường thở, dẫn đến hội chứng ngưng thở khi ngủ hoặc gây khó nuốt kéo dài cũng nằm trong nhóm cần xem xét can thiệp ngoại khoa. Ngoài ra, phẫu thuật còn được chỉ định khi ổ viêm amidan gây nên các biến chứng lân cận như áp xe quanh amidan, viêm xoang, viêm tai giữa hoặc nghi ngờ tổn thương ác tính cần sinh thiết mô bệnh học.

Lưu ý an toàn

Người bệnh tuyệt đối không dùng tăm bông, que kim loại hay vật nhọn để tự cạy, nặn các hạt mủ bã đậu trên amidan tại nhà. Hành động này rất dễ làm rách niêm mạc, gây chảy máu ồ ạt và tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập sâu vào mô mềm gây áp xe nguy hiểm. Không tự ý mua thuốc kháng sinh hoặc thuốc xịt họng chứa corticoid khi chưa có chẩn đoán từ bác sĩ. Khi phát hiện các nốt mủ kèm sốt cao, há miệng khó hoặc sưng đau cổ một bên, cần đến cơ sở y tế có chuyên khoa Tai Mũi Họng để thăm khám ngay.

Tóm tắt

Viêm amidan hốc mủ là tình trạng hô hấp trên mạn tính có thể kiểm soát hiệu quả nếu duy trì thói quen vệ sinh vòm họng khoa học và tuân thủ tư vấn của bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng. Khi nhận thấy các dấu hiệu vướng họng, hơi thở hôi hay đau nhức tái phát thường xuyên, người bệnh nên chủ động thăm khám để có phương án theo dõi và xử trí phù hợp nhất.