Viêm amidan có lây không và con đường lây truyền thường gặp

Viêm amidan có lây không là gì?

Viêm amidan là tình trạng tổn thương viêm nhiễm xảy ra ở tổ chức hạt lympho nằm ở hai bên thành họng, giữ vai trò như cửa ngõ miễn dịch bảo vệ đường hô hấp trên. Khi các tác nhân gây hại xâm nhập vượt quá khả năng phòng vệ, amidan sẽ sưng đỏ, xuất hiện chấm mủ và gây đau rát khi nuốt.

Về bản chất truyền nhiễm, amidan là cấu trúc cơ thể nên không thể tự di chuyển hay lây truyền. Dẫu vậy, phần lớn các trường hợp viêm amidan có nguồn gốc từ các loại virus đường hô hấp thông thường, bên cạnh một tỷ lệ do vi khuẩn gây ra. Các chủng vi sinh vật này tồn tại trong nước bọt, đờm nhớt và dịch tiết mũi họng của người đang mắc bệnh. Do đó, người khỏe mạnh khi tiếp xúc gần hoặc hít phải các giọt bắn chứa mầm bệnh đều có nguy cơ bị lây nhiễm, dẫn tới viêm đường hô hấp trên hoặc khởi phát đợt viêm amidan cấp tính.

Bản chất lây truyền của viêm amidan do virus và vi khuẩn

Để hiểu rõ viêm amidan có lây không, cần phân biệt giữa tổn thương mô và tác nhân vi sinh vật. Bản thân hai khối amidan ở họng không thể tự lây từ người này sang người khác. Tuy nhiên, căn nguyên gây viêm amidan chủ yếu bắt nguồn từ các loại virus như Adenovirus, Rhinovirus, virus cúm hoặc vi khuẩn, phổ biến nhất là liên cầu khuẩn Streptococcus pyogenes. Những tác nhân vi sinh này hoàn toàn có khả năng lây truyền mạnh mẽ qua đường hô hấp.

Khi một người bị nhiễm virus hoặc vi khuẩn gây viêm amidan, mầm bệnh cư trú và nhân lên trong dịch tiết hầu họng. Do đó, mặc dù không lây bệnh dưới dạng truyền trực tiếp mô amidan, mầm bệnh khởi phát viêm amidan lại rất dễ phát tán và gây bệnh tương tự hoặc gây viêm họng ở người khỏe mạnh tiếp xúc gần.

Các con đường lây lan thường gặp của mầm bệnh viêm amidan

Mầm bệnh gây viêm amidan lây truyền chủ yếu qua các giọt bắn đường hô hấp kích thước nhỏ. Khi người bệnh ho, hắt hơi, sổ mũi hoặc nói chuyện to, các giọt dịch chứa mầm bệnh sẽ bắn ra môi trường xung quanh và có thể đi trực tiếp vào niêm mạc mũi họng của người đối diện.

Bên cạnh đó, con đường lây gián tiếp qua bề mặt tiếp xúc cũng rất thường gặp. Các giọt dịch tiết hầu họng có thể bám vào tay nắm cửa, đồ chơi, bàn phím máy tính hoặc đồ dùng ăn uống. Khi người khỏe mạnh chạm tay vào các vật dụng chứa mầm bệnh rồi vô tình đưa lên mắt, mũi hoặc miệng, vi khuẩn và virus sẽ xâm nhập vào cơ thể và khu trú tại amidan gây viêm. Việc dùng chung bát đũa, cốc uống nước hoặc thìa muỗng cũng tạo điều kiện thuận lợi cho tác nhân gây bệnh lây lan nhanh chóng.

Thời điểm người bệnh dễ phát tán mầm bệnh sang người khác

Khả năng phát tán mầm bệnh thường cao nhất trong giai đoạn ủ bệnh cuối và những ngày đầu khi các triệu chứng rầm rộ nhất như sốt cao, đau họng, chảy nước mũi và ho nhiều. Trong khoảng thời gian này, tải lượng virus hoặc vi khuẩn trong dịch tiết hầu họng đạt mức cao nhất, khiến giọt bắn phát tán ra ngoài chứa lượng vi sinh vật rất lớn.

Đối với các trường hợp viêm amidan do vi khuẩn liên cầu, nguy cơ lây nhiễm cho người xung quanh có thể kéo dài nếu không được điều trị phù hợp. Sau khi được bác sĩ thăm khám và chỉ định thuốc kháng sinh đặc hiệu, khả năng lây truyền thường giảm đi rõ rệt sau khoảng hai mươi bốn đến bốn mươi tám giờ. Ngược lại, nếu do virus, thời gian lây nhiễm phụ thuộc vào chu kỳ đào thải tự nhiên của từng chủng virus cụ thể.

Biện pháp hạn chế lây nhiễm viêm amidan trong gia đình và cộng đồng

Để hạn chế lây lan mầm bệnh viêm amidan cho những người xung quanh, việc thực hiện tốt vệ sinh cá nhân và môi trường sống là yếu tố then chốt. Người bệnh nên chủ động đeo khẩu trang y tế khi tiếp xúc với người khác, dùng khăn giấy che miệng khi ho hoặc hắt hơi rồi vứt bỏ vào thùng rác có nắp đậy.

Thường xuyên rửa tay sạch bằng xà phòng dưới vòi nước chảy trong ít nhất hai mươi giây, đặc biệt là sau khi xì mũi, ho hoặc trước khi ăn uống. Tránh dùng chung các đồ dùng cá nhân như ly uống nước, khăn mặt, bàn chải đánh răng và bát đũa với người thân trong gia đình. Bên cạnh đó, việc giữ nhà cửa thông thoáng, thường xuyên lau chùi các bề mặt tiếp xúc chung bằng dung dịch sát khuẩn sẽ giúp giảm thiểu tối đa nguy cơ mầm bệnh tồn tại và phát tán trong không gian sống.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức thường thức và không thể thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh hoặc thuốc giảm đau chống viêm khi chưa có sự thăm khám của bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng. Khi xuất hiện các dấu hiệu như khó thở, khó nuốt nghiêm trọng, cứng hàm hoặc sốt cao kéo dài không hạ, cần đến ngay cơ sở y tế để được kiểm tra và xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Viêm amidan là tình trạng viêm nhiễm phổ biến đường hô hấp trên. Dù bản thân mô amidan không tự lây truyền, các vi sinh vật gây bệnh lại rất dễ phát tán trong môi trường sống và sinh hoạt chung. Nắm rõ cách thức lây lan cùng các bước phòng ngừa cơ bản sẽ giúp bảo vệ sức khỏe cho bản thân và những người xung quanh một cách hiệu quả.