Vì sao viêm họng gây khó thở và những cảnh báo nguy hiểm cần biết

Viêm họng gây khó thở là gì?

Viêm họng là tình trạng viêm nhiễm ở niêm mạc vùng hầu và họng, thường khởi phát do sự tấn công của virus cúm, virus hợp bào hô hấp hoặc các chủng vi khuẩn như liên cầu khuẩn. Ở mức độ nhẹ, phản ứng viêm chỉ gây đỏ rát, khô khốc và khó chịu khi ăn uống. Tuy nhiên, khi tác nhân gây bệnh tấn công sâu hoặc cơ thể phản ứng viêm quá mức, vùng hầu họng có thể sưng nề dữ dội. Do cổ họng là cửa ngõ duy nhất đưa không khí từ mũi và miệng xuống khí quản rồi vào phổi, bất kỳ sự thay đổi tiêu cực nào về cấu trúc lòng họng cũng ảnh hưởng trực tiếp đến lưu lượng thông khí. Khi khoảng không gian này bị co hẹp, luồng khí lưu thông gặp cản trở lớn, dẫn đến hiện tượng khó thở, thở nặng nhọc và cảm giác ngột ngạt ở lồng ngực. Tình trạng này không chỉ gây mệt mỏi mà còn tiềm ẩn nguy cơ suy hô hấp cấp nếu không được kiểm soát đúng cách.

Cơ chế phù nề niêm mạc hầu họng làm hẹp đường thở

Khi các tác nhân gây hại xâm nhập, hệ miễn dịch phản ứng bằng cách đưa tế bào bạch cầu và tăng lượng máu dồn về vùng họng. Quá trình này giải phóng các chất trung gian hóa học làm cho mao mạch giãn nở và tăng tính thấm thành mạch, dẫn đến tích tụ dịch trong mô kẽ. Niêm mạc hầu họng, màn hầu và đặc biệt là lưỡi gà bị sưng mọng, tăng kích thước đáng kể so với trạng thái bình thường.

Vùng họng vốn là ngã tư đường ăn và đường thở với khẩu kính tương đối hẹp. Khi các mô mềm này phình to, diện tích lưu thông của dòng khí bị thu nhỏ lại, tạo lực cản lớn mỗi khi hít vào hoặc thở ra. Người bệnh sẽ cảm nhận rõ sự vướng víu, luồng khí đi vào phổi bị hạn chế, kèm theo cảm giác đè nặng ở cổ họng. Hiện tượng này càng rõ rệt hơn ở những người có thể trạng thừa cân hoặc amidan quá phát từ trước.

Biến chứng viêm lan xuống thanh quản và nắp thanh môn

Trong nhiều đợt viêm cấp, quá trình nhiễm trùng không chỉ khu trú ở niêm mạc họng mà nhanh chóng lan xuống nắp thanh môn và thanh quản. Viêm thanh thiệt cấp là một bệnh cảnh nguy hiểm, khiến nắp đậy thanh môn sưng to gấp nhiều lần như một khối u nhỏ chắn ngang lối vào khí quản. Khi thanh quản bị viêm phù, các dây thanh âm dày lên và các cơ co thắt bất thường khiến khe họng bị thu hẹp đột ngột.

Người gặp phải tình trạng này thường có tiếng thở rít thanh quản rất đặc trưng, đặc biệt là ở thì hít vào. Hơi thở trở nên nông, dồn dập, cơ thể phải gắng sức huy động các cơ hô hấp phụ ở cổ và ngực để lấy oxy. Đây là một trong những nguyên nhân hàng đầu khiến viêm họng thông thường chuyển biến thành tình trạng cấp cứu hô hấp nghiêm trọng.

Hình thành khối áp xe quanh amidan hoặc áp xe thành sau họng

Ổ mủ tích tụ ở amidan hoặc khoang sau họng là biến chứng thường gặp khi viêm họng do vi khuẩn không được kiểm soát triệt để. Khối áp xe phát triển với kích thước lớn sẽ đẩy lệch các cấu trúc giải phẫu xung quanh, đè trực tiếp lên thành họng và chèn ép trục khí phế quản. Khi kích thước khối mủ vượt ngưỡng an toàn, nó hoạt động tương tự như một dị vật cản trở dòng khí ra vào phổi.

Bên cạnh áp lực cơ học từ khối áp xe, phản ứng viêm mạn tính và cấp tính còn kích thích các thụ thể nhạy cảm ở thành họng, gây phản xạ ho khan liên tục kèm theo co thắt cục bộ cơ trơn đường thở. Sự kết hợp giữa bít tắc cơ học và co thắt phản xạ làm cho người bệnh rơi vào trạng thái thiếu khí trầm trọng, nuốt đau dữ dội và há miệng rất khó khăn.

Ứ đọng đờm nhầy và phản xạ co thắt đường thở kết hợp

Phản ứng viêm khiến các tuyến tiết nhầy ở họng hoạt động quá mức, tạo ra một lượng dịch tiết đặc quánh, bám chặt vào niêm mạc thanh quản và họng. Bình thường, hệ thống lông chuyển và phản xạ nuốt sẽ cuốn trôi lượng chất nhầy này. Tuy nhiên, khi họng bị đau rát nghiêm trọng, phản xạ nuốt của người bệnh bị ức chế do tâm lý sợ đau, khiến dịch nhầy ứ đọng thành từng mảng lớn che lấp một phần thanh môn.

Hiện tượng này dễ khiến người bệnh bị sặc đờm, ho sặc sụa và ngạt thở từng cơn, nhất là trong tư thế nằm nghỉ ngơi. Mặt khác, nếu người bệnh có cơ địa dị ứng, sự xâm nhập của virus hoặc vi khuẩn có thể kích hoạt phản ứng co thắt phế quản tương tự như một cơn hen phế quản thứ phát. Các tiểu phế quản co hẹp kết hợp với đờm đặc ở đường hô hấp trên làm tình trạng khó thở tăng lên gấp bội.

Dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm cần đưa người bệnh đi cấp cứu

Khó thở là dấu hiệu báo động không thể xem nhẹ trong bất kỳ bệnh cảnh viêm đường hô hấp nào. Người bệnh hoặc người nhà cần lập tức gọi cấp cứu hoặc đến ngay cơ sở y tế gần nhất nếu phát hiện tiếng thở rít rõ rệt, thở ngắt quãng hoặc cánh mũi phập phồng liên tục. Việc phải ngồi cúi người ra phía trước để rướn lấy hơi cũng là dấu hiệu cho thấy đường thở đang bị đe dọa nghiêm trọng.

Ngoài ra, các triệu chứng toàn thân như môi và đầu ngón tay tím tái, vã mồ hôi hột, nói ngắt quãng không thành câu hoặc chảy nước dãi vì không thể nuốt trôi đều phản ánh tình trạng thiếu oxy mô cấp. Việc chẩn đoán bằng nội soi thanh quản và can thiệp y khoa sớm sẽ ngăn ngừa nguy cơ ngạt thở hoàn toàn, bảo toàn đường thở cho người bệnh.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua kháng sinh, thuốc xịt họng hoặc các loại thuốc chứa corticoid để tự chữa khi thấy khó thở. Mọi hành vi tự can thiệp không có chỉ định chuyên môn có thể làm che lấp triệu chứng nguy kịch hoặc gây tác dụng phụ nguy hiểm. Khi có biểu hiện thở khó, cần đến ngay bệnh viện để được bác sĩ đánh giá trực tiếp.

Tóm tắt

Viêm họng đi kèm khó thở là hiện tượng bất thường cần được theo dõi sát sao. Người bệnh tuyệt đối không nên tự ý dùng thuốc hay chủ quan chờ triệu chứng tự thoái lui. Thăm khám y tế kịp thời là cách an toàn nhất để xác định nguyên nhân và ngăn chặn các biến chứng hô hấp nguy hiểm.