Vì sao trào ngược dạ dày gây ho và cách cải thiện tại nhà
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Ho kéo dài dai dẳng nhiều tuần liền không chỉ bắt nguồn từ các bệnh lý hô hấp thông thường như viêm phế quản hay cảm lạnh, mà rất có thể xuất phát từ chứng trào ngược dạ dày thực quản. Tình trạng này khiến nhiều người lầm tưởng mình bị viêm họng mạn tính và điều trị sai hướng trong thời gian dài.
Khi axit dạ dày trào ngược lên phía trên, nó kích thích niêm mạc thanh quản hoặc kích hoạt các phản xạ thần kinh dẫn truyền tới phế quản, tạo nên những cơn ho khan khó chịu, đặc biệt rõ rệt hơn sau bữa ăn no hoặc khi nằm ngủ vào ban đêm. Việc nắm bắt rõ nguyên nhân và áp dụng đúng các biện pháp chăm sóc tại nhà sẽ giúp bạn làm dịu cổ họng, ổn định hoạt động tiêu hóa và cải thiện chất lượng cuộc sống một cách an toàn.
Vì sao trào ngược dạ dày gây ho?
Hiện tượng trào ngược dạ dày thực quản là tình trạng dịch tiêu hóa gồm axit clohydric, dịch mật và các enzyme tiêu hóa bị đẩy ngược từ dạ dày lên thực quản do sự suy yếu của cơ thắt thực quản dưới. Khi dịch vị dâng cao vượt qua cơ thắt thực quản trên, chúng sẽ tiếp xúc trực tiếp với vùng hạ họng, thanh quản và thậm chí các nhánh phế quản của đường hô hấp. Cơn ho do trào ngược thường biểu hiện dưới dạng ho khan từng cơn, không kèm theo sốt cao hay nhiều đờm đặc như trong các đợt nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính. Đây là một triệu chứng ngoài thực quản rất thường gặp, khiến người bệnh thường xuyên cảm thấy ngứa rát cổ họng, khàn tiếng nhẹ vào buổi sáng, có cảm giác vướng víu như có dị vật nằm ở họng và ho tăng nặng hơn khi nằm nghỉ.
Cơ chế khiến dịch axit dạ dày kích hoạt cơn ho kéo dài
Hai cơ chế chính giải thích vì sao trào ngược dạ dày thực quản dẫn đến những cơn ho dai dẳng bao gồm phản xạ thần kinh và sự vi hít dịch vị. Khi dịch tiêu hóa có tính axit cùng các enzyme từ dạ dày trào ngược lên thực quản, chúng kích thích hệ thống dây thần kinh phế vị ở đoạn dưới thực quản, từ đó kích hoạt phản xạ co thắt đường thở và gây ho khan. Bên cạnh đó, một lượng rất nhỏ dịch axit có thể dâng cao tới tận vùng hạ họng và thanh quản. Sự tiếp xúc trực tiếp này gây viêm sưng thanh quản, kích ứng dây thanh âm và gây ra vi hít vào khí quản. Khi niêm mạc đường hô hấp trên liên tục bị tổn thương bởi axit, phản xạ tự vệ của cơ thể sẽ phát động cơn ho nhằm tống đẩy các tác nhân gây kích ứng ra ngoài.
Điều chỉnh chế độ ăn uống giúp giảm kích ứng dịch vị
Chế độ dinh dưỡng hằng ngày đóng vai trò then chốt trong việc kiểm soát dịch vị và làm giảm đáng kể áp lực lên van tâm vị. Người bệnh nên chia các bữa ăn trong ngày thành nhiều bữa nhỏ, tránh nạp lượng thức ăn quá lớn cùng một lúc khiến dạ dày bị căng trướng. Hạn chế tối đa các loại thực phẩm làm giãn cơ thắt thực quản dưới hoặc kích thích tăng tiết axit, tiêu biểu như đồ ăn chiên rán nhiều dầu mỡ, gia vị cay nóng, sô cô la, cà phê, rượu bia và các loại trái cây có vị chua gắt. Ngược lại, nên bổ sung các thực phẩm dễ tiêu, có khả năng làm dịu niêm mạc như yến mạch, chuối chín, bánh mì mềm và các loại rau xanh luộc chín. Quan trọng nhất, bạn cần kết thúc bữa ăn tối trước khi đi ngủ ít nhất ba tiếng để dạ dày có đủ thời gian làm rỗng.
Thay đổi tư thế sinh hoạt và thói quen ngủ để hạn chế trào ngược
Những thay đổi đơn giản trong nếp sinh hoạt hằng ngày mang lại hiệu quả rất tích cực trong việc ngăn dịch axit trào lên đường hô hấp. Khi nằm ngủ, bạn nên nâng cao đầu giường khoảng mười lăm đến hai mươi centimet hoặc sử dụng gối chống trào ngược chuyên dụng hình chữ nêm. Biện pháp này tận dụng lực hấp dẫn tự nhiên để giữ dịch tiêu hóa ở lại đáy dạ dày trong suốt giấc ngủ. Ngoài ra, việc duy trì cân nặng ở mức hợp lý cũng giúp làm giảm bớt áp lực cơ học từ ổ bụng tác động lên cơ hoành. Bạn nên tránh mặc các loại quần áo quá bó chặt ở vùng eo và bụng, đồng thời tuyệt đối không nằm ngửa hay vận động mạnh ngay sau khi vừa ăn xong để bảo vệ đường tiêu hóa.
Các biện pháp chăm sóc họng và giảm khó chịu tại nhà
Bên cạnh các biện pháp điều chỉnh sinh hoạt, một số thói quen lành mạnh tại nhà có thể hỗ trợ làm dịu nhanh cơn rát ngứa cổ họng. Uống từng ngụm nhỏ nước ấm giúp rửa trôi phần dịch axit còn đọng lại trên thành họng và hỗ trợ nhu động thực quản làm sạch niêm mạc. Bạn cũng có thể dùng nước trà hoa cúc ấm hoặc nước gừng tươi pha loãng vừa phải để thư giãn cơ trơn đường tiêu hóa. Việc súc họng hằng ngày bằng nước muối sinh lý ấm cũng góp phần làm sạch dịch nhầy, sát khuẩn nhẹ nhàng và giảm thiểu nguy cơ viêm nhiễm hầu họng thứ phát do trào ngược gây ra.
Lưu ý an toàn
Các mẹo chăm sóc và thay đổi lối sống chỉ đóng vai trò hỗ trợ kiểm soát triệu chứng chứ không thể thay thế cho việc chẩn đoán và điều trị y khoa toàn diện. Người bệnh tuyệt đối không nên tự ý tìm mua các loại thuốc ức chế axit hoặc thuốc kháng sinh để tự điều trị tại nhà khi chưa có ý kiến của bác sĩ. Nếu cơn ho kéo dài dai dẳng không dứt hoặc đi kèm cảm giác khó thở, người bệnh cần tới bệnh viện để được nội soi tiêu hóa và kiểm tra đường thở chuyên sâu.
Tóm tắt
Ho do trào ngược dạ dày thực quản là tình trạng phổ biến nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát tốt khi người bệnh kết hợp đúng giữa thay đổi lối sống và tuân thủ phác đồ y khoa. Việc lắng nghe cơ thể, chủ động thăm khám sớm tại các cơ sở y tế chuyên khoa tiêu hóa và tai mũi họng sẽ giúp bạn nhanh chóng chấm dứt cơn ho dai dẳng, bảo vệ trọn vẹn sức khỏe hệ hô hấp và đường tiêu hóa.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Ho do trào ngược dạ dày có biểu hiện gì đặc trưng?
Cơn ho do trào ngược dạ dày thường là ho khan, ho thành từng cơn rải rác trong ngày và hay tăng nặng vào ban đêm khi nằm ngủ, sau khi ăn no hoặc khi nằm ngửa ngay sau bữa ăn. Người bệnh đôi khi có cảm giác ngứa ngáy, vướng víu cổ họng hoặc ợ chua nhẹ kèm theo.
Uống thuốc ho thông thường có chữa khỏi ho do trào ngược không?
Các loại siro giảm ho thông thường chỉ tạm thời làm dịu kích ứng tại chỗ nhưng không thể giải quyết căn nguyên axit dạ dày trào ngược. Do đó, việc tự ý uống thuốc ho thông thường kéo dài thường mang lại rất ít hiệu quả và dễ khiến bệnh lý trào ngược bị bỏ quên.
Người bị trào ngược gây ho nên nằm ngủ ở tư thế nào?
Người bị ho do trào ngược nên duy trì thói quen nằm nghiêng sang bên trái. Tư thế này giúp giữ cho điểm nối giữa dạ dày và thực quản nằm cao hơn mực dịch vị, hạn chế tối đa nguy cơ dịch tiêu hóa và axit rò rỉ ngược lên thực quản và đường thở.
Tình trạng ho do trào ngược dạ dày thường kéo dài bao lâu?
Thời gian cải thiện phụ thuộc vào mức độ viêm và sự tuân thủ điều trị của từng người. Thông thường, khi điều chỉnh chế độ ăn uống kết hợp dùng thuốc kiểm soát axit theo hướng dẫn y khoa, triệu chứng ho có thể bắt đầu thuyên giảm sau khoảng vài tuần đến hai tháng.
Dấu hiệu nào cảnh báo cần đi khám bác sĩ ngay lập tức?
Khi xuất hiện các dấu hiệu báo động như ho ra máu, khó thở, nuốt đau hoặc khó nuốt thức ăn, sụt cân không rõ nguyên nhân hoặc khàn tiếng kéo dài trên hai tuần, người bệnh cần đến bệnh viện khám chuyên khoa ngay để được chẩn đoán toàn diện.
