STD là gì? Các loại bệnh tình dục thường gặp và cách phòng ngừa

Bệnh lây truyền qua đường tình dục là gì?

STD là thuật ngữ y khoa quốc tế mô tả tình trạng nhiễm trùng mắc phải chủ yếu qua các hành vi tình dục đường âm đạo, hậu môn hoặc đường miệng không có rào chắn bảo vệ. Bên cạnh thuật ngữ này, y học hiện đại còn sử dụng khái niệm STI để chỉ giai đoạn nhiễm trùng ban đầu khi mầm bệnh đã xâm nhập vào cơ thể nhưng chưa phát triển thành bệnh lý rõ rệt.

Nguyên nhân gây bệnh rất đa dạng, xuất phát từ hàng chục loại vi sinh vật khác nhau. Đáng chú ý, nhiều trường hợp người nhiễm mang mầm bệnh hoàn toàn không biểu hiện triệu chứng ra bên ngoài trong thời gian dài. Nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời, các bệnh này có thể dẫn đến tổn thương cấu trúc cơ quan sinh dục, viêm vùng chậu mạn tính, vô sinh hiếm muộn, thai ngoài tử cung hoặc truyền sang thai nhi.

Các nhóm bệnh lây truyền qua đường tình dục thường gặp

Bệnh lây truyền qua đường tình dục được phân chia theo tác nhân vi sinh vật gây bệnh gồm ba nhóm chính:

Nhóm do vi khuẩn gây ra: Điển hình là bệnh lậu do vi khuẩn Neisseria gonorrhoeae, bệnh nhiễm khuẩn Chlamydia trachomatis và bệnh giang mai do xoắn khuẩn Treponema pallidum. Nhóm này thường đáp ứng tốt với các phác đồ kháng sinh đặc hiệu nếu phát hiện kịp thời.

Nhóm do virus gây ra: Phổ biến gồm virus u nhú ở người gây sùi mào gà và ung thư cổ tử cung, virus herpes simplex gây mụn rộp sinh dục, virus viêm gan B và virus suy giảm miễn dịch ở người HIV. Các bệnh do virus hiện chưa có thuốc tiêu diệt triệt để hoàn toàn mà chủ yếu dùng thuốc ức chế virus kết hợp chăm sóc nâng đỡ.

Nhóm do ký sinh trùng và nấm: Thường gặp là trùng roi âm đạo Trichomonas vaginalis, rận mu và nấm men Candida albicans gây viêm ngứa khó chịu tại cơ quan sinh dục.

Con đường lây truyền của các bệnh tình dục

Các bệnh thuộc nhóm này lây truyền chủ yếu qua quan hệ tình dục không sử dụng biện pháp bảo vệ, bao gồm giao hợp qua ngả âm đạo, hậu môn hoặc đường miệng. Sự tiếp xúc giữa tinh dịch, dịch âm đạo hoặc máu chứa mầm bệnh với niêm mạc hay vết xước vi thể là con đường xâm nhập điển hình.

Bên cạnh đó, một số tác nhân như virus herpes simplex, virus HPV hoặc xoắn khuẩn giang mai có thể lây qua tiếp xúc da kề da trực tiếp tại các vùng tổn thương, vết loét sinh dục mà bao cao su không che phủ hết.

Ngoài đường tình dục, một số bệnh như HIV, viêm gan B và giang mai còn có thể lây truyền từ mẹ sang con trong thai kỳ, lúc chuyển dạ sinh nở hoặc qua tiếp xúc trực tiếp với máu, dùng chung kim tiêm.

Dấu hiệu cảnh báo bệnh lây truyền qua đường tình dục

Mặc dù mỗi loại bệnh có biểu hiện riêng biệt, người mắc bệnh thường có một số dấu hiệu cảnh báo cần chú ý tại vùng sinh dục và toàn thân:

Tiết dịch bất thường: Tiết dịch âm đạo thay đổi màu sắc như vàng, xanh, kèm mùi hôi khó chịu; nam giới xuất hiện dịch mủ màu trắng đục hoặc vàng xanh chảy ra từ lỗ sáo niệu đạo.

Cảm giác đau buốt và khó chịu: Cảm giác tiểu buốt, tiểu rắt, nóng rát dọc đường tiểu hoặc đau sâu vùng hạ vị khi giao hợp.

Tổn thương da niêm mạc: Xuất hiện các vết loét tròn không đau như săng giang mai, các nốt mụn nước nhỏ mọc thành chùm dễ vỡ tạo vết trợt nông, hoặc các nốt sùi gai mềm màu hồng nhạt.

Triệu chứng toàn thân: Một số bệnh nhân có thể xuất hiện sốt nhẹ, mệt mỏi, sưng hạch bạch huyết ở vùng bẹn hoặc nổi ban da rải rác lòng bàn tay, lòng bàn chân.

Biện pháp phòng ngừa bệnh lây truyền qua đường tình dục hiệu quả

Chủ động phòng ngừa là biện pháp hiệu quả nhất để bảo vệ sức khỏe sinh sản:

Sử dụng bao cao su đúng cách: Luôn dùng bao cao su nam hoặc màng chắn nha khoa trong mọi lần quan hệ tình dục từ đầu đến cuối buổi sinh hoạt, bao gồm cả quan hệ qua đường miệng và hậu môn.

Xây dựng mối quan hệ tình dục an toàn: Duy trì quan hệ một vợ một chồng chung thủy từ cả hai phía sau khi cả hai đã cùng kiểm tra tầm soát sức khỏe định kỳ.

Tiêm phòng vắc xin: Chủ động tiêm vắc xin phòng ngừa virus HPV và vắc xin viêm gan B theo đúng lịch hẹn khuyến cáo của cơ quan y tế.

Khám tầm soát định kỳ: Thường xuyên xét nghiệm máu và dịch sinh dục khi bắt đầu mối quan hệ mới hoặc có yếu tố nguy cơ. Nếu phát hiện nhiễm bệnh, cần phối hợp điều trị đồng thời cho cả bạn tình để tránh lây nhiễm chéo tái phát.

Lưu ý an toàn

Tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc kháng sinh, thuốc bôi hoặc áp dụng các bài thuốc truyền miệng không rõ nguồn gốc để tự chữa trị các nốt sùi hay vết loét vùng kín. Việc dùng sai thuốc có thể làm lu mờ triệu chứng, khiến vi khuẩn kháng thuốc và làm chậm trễ quá trình điều trị y khoa chuẩn xác. Khi có dấu hiệu nghi ngờ, cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa da liễu hoặc sản phụ khoa để được xét nghiệm chẩn đoán.

Tóm tắt

Bệnh lây truyền qua đường tình dục hoàn toàn có thể chủ động phòng ngừa và kiểm soát tốt nếu được phát hiện sớm. Thực hiện tình dục an toàn kết hợp khám sức khỏe định kỳ giúp bảo vệ sức khỏe sinh sản lâu dài cho bản thân và bạn tình. Khi nhận thấy bất kỳ dấu hiệu bất thường nào tại vùng sinh dục, người bệnh nên chủ động đến cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám kịp thời.