Vì sao sỏi thận có thể gây đau tinh hoàn và cách xử trí

Sỏi thận gây đau tinh hoàn là gì?

Sỏi thận là hiện tượng các tinh thể khoáng chất lắng đọng và kết tụ thành khối rắn trong đài bể thận. Khi những viên sỏi này rơi xuống niệu quản, chúng có thể gây tắc nghẽn đường dẫn nước tiểu và kích hoạt những cơn đau quặn dữ dội. Một biểu hiện đặc biệt ở nam giới là cơn đau không chỉ khu trú ở vùng thắt lưng mà còn lan xuống vùng hố chậu, nếp bẹn và tinh hoàn cùng bên.

Hiện tượng này trong y học được gọi là đau quy chiếu, xảy ra do các dây thần kinh cảm giác của thận, niệu quản và tinh hoàn có cùng nguồn gốc phân đoạn thần kinh tủy sống. Do đó, người bệnh có thể cảm thấy đau nhức tại tinh hoàn dù bản thân tinh hoàn không hề bị tổn thương hay viêm nhiễm nguyên phát. Việc nhận diện đúng bản chất cơn đau giúp người bệnh tránh nhầm lẫn giữa bệnh lý đường tiết niệu và các bệnh lý nam khoa tại chỗ.

Cơ chế dẫn truyền khiến sỏi thận gây đau lan xuống tinh hoàn

Thận và tinh hoàn có mối liên hệ mật thiết về mặt phôi thai học và đường dẫn truyền thần kinh cảm giác. Trong giai đoạn phát triển thai nhi, tinh hoàn ban đầu hình thành ở gần thận trước khi di chuyển dần xuống bìu. Do đó, các dây thần kinh cảm giác chi phối thận, niệu quản và tinh hoàn cùng bắt nguồn từ các phân đoạn tủy sống ngực dưới và thắt lưng.

Khi viên sỏi từ đài bể thận rơi xuống và di chuyển qua niệu quản, đặc biệt là đoạn niệu quản thấp gần bàng quang, viên sỏi sẽ cọ xát vào niêm mạc hoặc gây tắc nghẽn dòng nước tiểu. Sự ứ trệ này làm tăng áp lực đột ngột trong lòng niệu quản, kích thích các thụ thể cảm giác đau. Tín hiệu thần kinh truyền về tủy sống có thể bị não bộ diễn giải nhầm là xuất phát từ tinh hoàn hoặc vùng bẹn bìu cùng bên, tạo nên hiện tượng đau quy chiếu. Người bệnh cảm thấy tinh hoàn đau nhức dữ dội dù cấu trúc tại bìu hoàn toàn bình thường.

Phân biệt đau quy chiếu do sỏi với các bệnh lý nam khoa tại bìu

Đau vùng bìu là một triệu chứng nhạy cảm và có thể báo hiệu nhiều bệnh lý nguy hiểm cần can thiệp khẩn cấp. Do đó, việc nhận diện đúng bối cảnh xuất hiện cơn đau là bước rất quan trọng để tránh chẩn đoán nhầm lẫn hoặc xử trí sai hướng.

Nếu đau tinh hoàn do sỏi đường tiết niệu, cơn đau thường khởi phát đột ngột sau khi vận động mạnh, bắt đầu từ vùng hố thắt lưng hoặc mạn sườn, sau đó lan dần dọc theo đường đi của niệu quản xuống hố chậu, vùng bẹn và tinh hoàn cùng bên. Khi sờ nắn nhẹ nhàng trực tiếp vào tinh hoàn, người bệnh thường không cảm thấy đau tăng lên rõ rệt và vùng da bìu không có dấu hiệu sưng đỏ hay nóng rát.

Ngược lại, các bệnh lý tại chỗ như viêm mào tinh hoàn, viêm tinh hoàn hoặc xoắn tinh hoàn thường gây đau nhức khu trú tại bìu, sờ vào thấy tinh hoàn sưng to, đau chói, trục tinh hoàn có thể bị treo cao bất thường hoặc da bìu tấy đỏ. Xoắn tinh hoàn là cấp cứu ngoại khoa tối khẩn, nếu không phẫu thuật tháo xoắn trong vài giờ đầu có thể dẫn đến hoại tử mô tinh hoàn. Do đó, người bệnh không bao giờ được tự suy đoán mà cần bác sĩ thăm khám trực tiếp.

Các dấu hiệu đi kèm cảnh báo sỏi tiết niệu đang tiến triển

Khi sỏi thận hoặc sỏi niệu quản gây đau lan xuống tinh hoàn, người bệnh thường gặp đồng thời nhiều rối loạn bài tiết nước tiểu và các dấu hiệu kích thích tiết niệu khác. Việc chú ý theo dõi các triệu chứng toàn thân sẽ giúp định hướng chẩn đoán chính xác hơn.

Dấu hiệu phổ biến nhất là tình trạng tiểu tiện bất thường. Người bệnh có thể cảm thấy tiểu buốt rát, tiểu rắt, cảm giác buồn tiểu liên tục nhưng mỗi lần chỉ ra một lượng rất ít. Nước tiểu có thể đổi màu đục, có cặn lắng hoặc xuất hiện màu hồng, đỏ do sỏi cọ xát gây chảy máu vi thể hoặc đại thể trong đường tiểu.

Ngoài ra, tình trạng co thắt niệu quản dữ dội còn tác động đến hệ thần kinh tự chủ, kích hoạt các triệu chứng tiêu hóa như chướng bụng, buồn nôn hoặc nôn mửa. Trong trường hợp sỏi gây bế tắc lâu ngày dẫn đến nhiễm khuẩn đường tiết niệu thứ phát, người bệnh có thể sốt cao, ớn lạnh, vã mồ hôi và mệt mỏi toàn thân. Đây là tình trạng nhiễm trùng cần được can thiệp y tế ngay lập tức.

Các bước xử trí đúng cách và thời điểm cần đi khám ngay

Khi xuất hiện cơn đau đột ngột ở vùng hông lưng lan xuống tinh hoàn, người bệnh cần giữ bình tĩnh, ngừng ngay các hoạt động thể lực nặng và chọn tư thế nghỉ ngơi thoải mái nhất. Tuyệt đối không tự ý chườm nóng quá mức lên vùng bìu hoặc tự uống các loại thuốc giảm đau kháng viêm liều cao khi chưa có chỉ dẫn chuyên môn.

Người bệnh cần đến ngay các cơ sở y tế có chuyên khoa Thận Tiết niệu hoặc phòng cấp cứu gần nhất nếu gặp phải các dấu hiệu cảnh báo nghiêm trọng như: đau dữ dội không thuyên giảm ở mọi tư thế, sốt cao kèm rét run, buồn nôn liên tục không thể uống nước, bí tiểu hoàn toàn hoặc nước tiểu có lẫn nhiều máu cục.

Tại bệnh viện, bác sĩ sẽ thực hiện siêu âm ổ bụng, siêu âm doppler mạch máu tinh hoàn, xét nghiệm nước tiểu và chụp cắt lớp vi tính hệ tiết niệu để xác định chính xác kích thước, vị trí viên sỏi cũng như loại trừ dứt điểm các bệnh lý cấp cứu tại cơ quan sinh dục. Tùy thuộc vào kết quả cận lâm sàng, bác sĩ sẽ đưa ra hướng xử trí phù hợp như dùng thuốc hỗ trợ tống sỏi, tán sỏi nội soi hoặc các can thiệp ngoại khoa chuyên sâu.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe, không thay thế cho chẩn đoán y khoa hay chỉ định điều trị từ bác sĩ chuyên khoa. Nam giới khi gặp triệu chứng đau tinh hoàn tuyệt đối không được tự ý nắn bóp mạnh vào bìu, không tự mua thuốc kháng sinh hoặc thuốc giảm đau khi chưa thăm khám. Cần đến ngay bệnh viện để được chẩn đoán phân biệt với xoắn tinh hoàn nhằm bảo tồn chức năng cơ quan sinh sản.

Tóm tắt

Cơn đau tinh hoàn xuất phát từ sỏi thận hay sỏi niệu quản là một dạng đau quy chiếu thường gặp nhưng dễ gây hoang mang cho nam giới. Điều cốt lõi là không được chủ quan hay tự ý dùng thuốc che lấp triệu chứng mà cần đến bệnh viện thăm khám chuyên khoa Thận Tiết niệu hoặc Nam học. Việc chẩn đoán đúng nguyên nhân sẽ giúp điều trị triệt để, bảo vệ an toàn cho cả hệ tiết niệu và sức khỏe sinh sản.