Vì sao người gầy vẫn có nguy cơ thừa cholesterol trong máu?

Người gầy thừa cholesterol là gì?

Cholesterol là một hợp chất dạng sáp giữ vai trò thiết yếu đối với sự sống, tham gia vào cấu trúc màng tế bào, quá trình tổng hợp các hormone steroid và sản xuất axit mật để tiêu hóa chất béo. Phần lớn lượng cholesterol trong cơ thể, khoảng 75% đến 80%, do gan và các mô nội tạng tự tổng hợp nên, phần còn lại được nạp vào qua các loại thực phẩm trong bữa ăn hàng ngày.

Khi xét nghiệm lipid máu, các chỉ số thường được phân tách thành cholesterol toàn phần, triglycerid, lipoprotein tỷ trọng thấp thường gọi là cholesterol xấu, và lipoprotein tỷ trọng cao thường gọi là cholesterol tốt. Tình trạng thừa cholesterol xảy ra khi nồng độ cholesterol xấu hoặc cholesterol toàn phần vượt quá giới hạn khuyến cáo an toàn. Lượng lipid dư thừa này nếu tồn tại kéo dài trong tuần hoàn sẽ lắng đọng vào lớp nội mạc động mạch, hình thành nên các mảng xơ vữa làm xơ cứng và chít hẹp lòng mạch. Như vậy, nồng độ cholesterol phụ thuộc chủ yếu vào sự cân bằng chuyển hóa nội tại của gan và mạch máu chứ không chỉ đơn thuần biểu hiện qua cân nặng hay độ dày lớp mỡ dưới da.

Vai trò của yếu tố di truyền và rối loạn chuyển hóa nội sinh

Nguyên nhân phổ biến khiến người có thể trạng gầy bị tăng nồng độ cholesterol trong máu là do yếu tố di truyền, tiêu biểu là bệnh tăng cholesterol máu có tính gia đình. Tình trạng này bắt nguồn từ các đột biến gen làm cho các thụ thể tiếp nhận lipoprotein tỷ trọng thấp tại tế bào gan hoạt động kém hiệu quả hoặc bị suy giảm số lượng. Khi tế bào gan không thể thu nạp và phân giải cholesterol xấu ra khỏi tuần hoàn một cách bình thường, lượng cholesterol dư thừa sẽ tích tụ và tăng cao trong máu từ rất sớm, bất kể vóc dáng người bệnh gầy hay béo.

Bên cạnh yếu tố gen di truyền, một số rối loạn nội tiết và chuyển hóa khác như suy giáp, hội chứng thận hư hoặc bệnh đái tháo đường cũng làm suy giảm chức năng điều hòa lipid máu. Ở những bệnh nhân mắc các bệnh lý này, quá trình chuyển hóa chất béo bị xáo trộn, dẫn đến hiện tượng tăng cholesterol máu thứ phát dù cân nặng của họ hoàn toàn bình thường hoặc thậm chí thiếu cân.

Chế độ dinh dưỡng không cân đối và thói quen sinh hoạt thiếu lành mạnh

Nhiều người có cơ địa gầy thường mang tâm lý chủ quan về thể trạng, từ đó duy trì chế độ dinh dưỡng thiếu kiểm soát. Việc tiêu thụ thường xuyên các loại thực phẩm chứa nhiều chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa như nội tạng động vật, thịt đỏ nhiều mỡ, đồ chiên xào ngập dầu và thực phẩm chế biến sẵn sẽ kích thích gan tổng hợp nhiều cholesterol hơn nhu cầu của cơ thể. Đồng thời, chế độ ăn thiếu hụt chất xơ hòa tan từ rau xanh, củ quả và ngũ cốc nguyên hạt làm giảm khả năng đào thải cholesterol dư thừa qua đường tiêu hóa.

Ngoài thói quen ăn uống, lối sống ít vận động thể chất và làm việc tĩnh tại kéo dài cũng là tác nhân tiêu cực. Thói quen hút thuốc lá làm tổn thương lớp nội mạc mạch máu và làm giảm nồng độ lipoprotein tỷ trọng cao, trong khi tình trạng căng thẳng thần kinh mạn tính kích thích bài tiết các hormone cortisol và adrenaline, thúc đẩy gan giải phóng nhiều lipid vào tuần hoàn máu.

Hiện tượng người gầy nhưng tích tụ nhiều mỡ nội tạng

Trong y học hiện đại, hiện tượng người có vẻ ngoài thanh mảnh nhưng sở hữu tỷ lệ mỡ cơ thể cao thường được gọi là tình trạng béo tiềm ẩn. Những người này có chỉ số khối cơ thể nằm trong giới hạn bình thường nhưng lại có khối lượng cơ bắp kém phát triển và lượng mỡ nội tạng tích tụ nhiều. Khác với mỡ dưới da tạo nên các ngấn mỡ nhìn thấy rõ, mỡ nội tạng nằm sâu bên trong khoang bụng, bao bọc xung quanh gan, tụy và mạc treo ruột nên rất khó nhận biết qua việc quan sát hình thể thông thường.

Mỡ nội tạng là mô mỡ có hoạt tính chuyển hóa rất mạnh, liên tục giải phóng các axit béo tự do và các chất trung gian gây viêm đi thẳng vào tĩnh mạch cửa dẫn đến gan. Quá trình này gây rối loạn chuyển hóa tại gan, làm tăng tình trạng kháng insulin và kích thích gan tăng cường sản xuất các hạt lipoprotein mang cholesterol. Do đó, người gầy có nhiều mỡ nội tạng vẫn đối mặt với nguy cơ xơ vữa mạch máu tương tự như người béo phì.

Tầm quan trọng của việc kiểm tra lipid máu định kỳ

Tăng cholesterol máu thường được ví như một mối nguy thầm lặng vì không biểu hiện bất kỳ triệu chứng lâm sàng rõ rệt nào trong giai đoạn đầu. Người bệnh vẫn cảm thấy khỏe mạnh, sinh hoạt bình thường mà không hề có dấu hiệu đau nhức, chóng mặt hay khó chịu cho đến khi mảng xơ vữa làm hẹp nặng lòng mạch máu, dẫn đến biến chứng thiếu máu cơ tim hoặc đột quỵ não. Vì vậy, người có thân hình gầy gò hoàn toàn không thể dựa vào cảm giác chủ quan hay vẻ ngoài để tự đánh giá mức độ an toàn của hệ tim mạch.

Phương pháp duy nhất và chính xác nhất để phát hiện rối loạn lipid máu là thực hiện xét nghiệm bộ mỡ máu định kỳ tại các cơ sở y tế. Bảng xét nghiệm này giúp định lượng chi tiết nồng độ cholesterol toàn phần, triglycerid, lipoprotein tỷ trọng thấp và lipoprotein tỷ trọng cao. Các chuyên gia y tế khuyến nghị người trưởng thành nên chủ động kiểm tra chỉ số mỡ máu định kỳ, đặc biệt khi trong gia đình có tiền sử người thân mắc bệnh mạch vành hoặc tai biến mạch máu não sớm.

Lưu ý an toàn

Nội dung bài viết nhằm mục đích cung cấp thông tin y khoa phổ thông và không thay thế cho việc khám bệnh, chẩn đoán hay phác đồ điều trị của nhân viên y tế. Người đọc tuyệt đối không tự ý tìm mua các loại thuốc hạ mỡ máu hay thực phẩm chức năng khi chưa có kết quả xét nghiệm và hướng dẫn từ bác sĩ chuyên khoa tim mạch hoặc nội tiết. Việc sử dụng thuốc điều trị rối loạn lipid máu cần dựa trên bảng xét nghiệm mỡ máu thực tế, đánh giá tổng thể nguy cơ tim mạch và có sự theo dõi chặt chẽ của nhân viên y tế để đảm bảo an toàn, tránh tác dụng phụ lên gan và cơ.

Tóm tắt

Vóc dáng thanh mảnh không phải là tấm lá chắn bảo vệ cơ thể khỏi tình trạng thừa cholesterol và nguy cơ xơ vữa động mạch. Hiểu rõ các nguyên nhân từ gen di truyền, mỡ nội tạng và thói quen sinh hoạt sẽ giúp người gầy từ bỏ tâm lý chủ quan. Hãy chủ động tầm soát mỡ máu định kỳ và duy trì thói quen ăn uống cân bằng, tập luyện thể lực đều đặn để bảo vệ hệ tim mạch khỏe mạnh bền lâu.