Vì sao người cao tuổi và người có bệnh nền cần tiêm phòng cúm mỗi năm?

Tiêm phòng cúm cho người cao tuổi là gì?

Tiêm phòng cúm hàng năm là biện pháp y tế dự phòng chủ động, đưa kháng nguyên virus cúm đã bất hoạt hoặc giảm độc lực vào cơ thể nhằm kích thích hệ miễn dịch sản sinh kháng thể đặc hiệu mà không gây bệnh. Kháng thể này giúp cơ thể nhận diện nhanh chóng và tiêu diệt virus khi tiếp xúc với mầm bệnh trong thực tế.

Đối với người cao tuổi và người mắc các bệnh mạn tính như tim mạch, đái tháo đường, suy thận hay bệnh phổi mạn tính, nguy cơ bội nhiễm vi khuẩn và tiến triển thành viêm phổi nặng là rất cao. Các tổ chức y tế quốc tế và Bộ Y tế đều khuyến cáo nhóm đối tượng này nên duy trì lịch tiêm vắc xin phòng cúm đều đặn mỗi năm một lần để duy trì mức độ bảo vệ ổn định nhất trước các chủng virus thay đổi liên tục.

Sự thay đổi liên tục của các chủng virus cúm qua từng năm

Virus cúm mùa có khả năng thay đổi cấu trúc di truyền và kháng nguyên bề mặt rất nhanh qua từng năm, hiện tượng này được gọi là trôi dạt kháng nguyên. Do đó, chủng virus cúm gây bệnh trong mùa này có thể khác biệt đáng kể so với mùa trước.

Tổ chức Y tế Thế giới liên tục giám sát mạng lưới virus toàn cầu để dự báo các biến chủng cúm có khả năng lưu hành cao nhất trong năm tiếp theo. Trên cơ sở đó, công thức của vắc xin cúm mùa luôn được cập nhật định kỳ nhằm đảm bảo kháng thể tạo ra tương thích tốt nhất với các chủng virus thực tế. Nếu không tiêm nhắc lại, khả năng nhận diện và trung hòa virus của cơ thể sẽ giảm sút trước các biến chủng mới.

Hiện tượng suy giảm miễn dịch tự nhiên theo tuổi tác

Quá trình lão hóa tự nhiên khiến hệ thống phòng ngự của cơ thể dần suy yếu, hiện tượng này trong y khoa gọi là lão hóa miễn dịch. Các tế bào lympho T và lympho B ở người cao tuổi phản ứng chậm chạp hơn, đồng thời lượng kháng thể sinh ra sau khi nhiễm bệnh hoặc sau tiêm chủng cũng suy giảm nhanh hơn so với người trẻ tuổi.

Nhiều nghiên cứu dịch tễ ghi nhận nồng độ kháng thể bảo vệ sau khi tiêm vắc xin cúm sẽ giảm dần sau khoảng sáu đến mười hai tháng. Đối với người lớn tuổi, sự sụt giảm này diễn ra nhanh hơn, khiến cơ thể dễ bị tổn thương nếu tiếp xúc với nguồn lây. Việc tiêm phòng nhắc lại đều đặn mỗi năm giúp kích thích hệ miễn dịch tái tạo lượng kháng thể tối ưu, bảo đảm cơ thể luôn duy trì hàng rào phòng ngự trước đợt bùng phát dịch bệnh.

Nguy cơ biến chứng nặng nề ở người có bệnh lý mạn tính

Người mắc các bệnh mạn tính như bệnh tim mạch, suy tim, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, hen phế quản, đái tháo đường hay suy thận mạn có sức đề kháng suy giảm và khả năng chống đỡ kém trước các tác nhân nhiễm trùng. Khi nhiễm virus cúm, các cơ quan vốn dĩ đang suy yếu sẽ phải chịu thêm áp lực lớn từ phản ứng viêm toàn thân.

Cúm mùa không chỉ gây sốt, ho hay đau mỏi cơ thể đơn thuần mà còn là nguyên nhân trực tiếp kích hoạt các biến cố sức khỏe nghiêm trọng. Nhiễm cúm làm tăng nguy cơ bùng phát cơn hen cấp, suy hô hấp tiến triển, nhồi máu cơ tim, đột quỵ và rối loạn đường huyết mất kiểm soát. Việc tiêm vắc xin cúm hàng năm giúp giảm đáng kể tỷ lệ biến chứng nặng, hạn chế tình trạng phải thở máy, nhập viện điều trị tích cực và giảm nguy cơ tử vong ở nhóm đối tượng nhạy cảm này.

Thời điểm thích hợp và lưu ý an toàn khi tiêm phòng cúm

Thời điểm lý tưởng nhất để tiêm phòng cúm là vào đầu mùa thu hoặc trước khi mùa cúm bắt đầu khoảng hai đến bốn tuần, vì cơ thể cần khoảng thời gian này để hình thành nồng độ kháng thể bảo vệ đầy đủ. Tuy nhiên, nếu bỏ lỡ mốc thời gian trên, việc tiêm phòng vào bất kỳ thời điểm nào trong năm vẫn mang lại giá trị bảo vệ thiết thực cho sức khỏe.

Trước khi tiêm, người cao tuổi và người có bệnh nền cần được nhân viên y tế khám sàng lọc kỹ lưỡng, đo dấu hiệu sinh tồn và khai thác tiền sử dị ứng. Sau khi tiêm, người bệnh cần ở lại điểm tiêm chủng theo dõi ít nhất ba mươi phút để kịp thời xử trí nếu xảy ra phản ứng quá mẫn, đồng thời tiếp tục theo dõi sức khỏe tại nhà trong vài ngày kế tiếp.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục sức khỏe và chia sẻ kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho việc chẩn đoán, chỉ định hay điều trị y khoa. Người cao tuổi và người đang điều trị bệnh lý nền không nên tự ý quyết định loại vắc xin hoặc bỏ qua bước khám sàng lọc. Trước khi tiêm chủng, người bệnh cần thông báo đầy đủ tiền sử bệnh án, các loại thuốc đang dùng và tình trạng dị ứng cho bác sĩ để được hướng dẫn phương án an toàn nhất.

Tóm tắt

Tiêm phòng cúm nhắc lại mỗi năm là giải pháp chủ động, an toàn và tiết kiệm giúp củng cố lá chắn miễn dịch cho người cao tuổi cùng người có bệnh lý mạn tính. Việc này không chỉ giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh mà còn ngăn ngừa những biến chứng nguy hiểm đe dọa tính mạng. Mọi người nên chủ động tham khảo ý kiến bác sĩ để được tư vấn lịch tiêm chủng phù hợp nhất.